What do you think?
Rate this book
Wie ben ik als niemand kijkt?: Een andere kijk op de ouder wordende vrouw
‘Wie ben ik als niemand kijkt?’ gaat over de rol van schoonheid en identiteit in het leven van vrouwen boven de veertig. Een van de dingen die vrouwen vanaf deze leeftijd vaak zeggen is ‘dat mannen steeds minder kijken’. Het verdwijnen van de male gaze opent nieuwe deuren en breekt oude concepten. Het geeft ruimte voor verwondering maar ook voor verdriet en verlies.
In dit nieuwe boek probeert Liesbeth Woertman de fictie van het zelf en de rol van het vrouwenlichaam in de oudere levensfasen te doordenken.
‘Dit boek nodigt je uit om je kijk op schoonheid en identiteit te onderzoeken. In de wereld je bijdrage leveren én je innerlijke wereld serieus nemen is wat mij betreft het doel van de derde levensfase. Omgaan met verdriet en verlies en leren genieten van je wijsheid, authenticiteit en waardigheid. Je lichaam meer gaan bewonen en minder objectiveren, minder kijken en meer voelen.’
In dit nieuwe boek probeert Liesbeth Woertman de fictie van het zelf en de rol van het vrouwenlichaam in de oudere levensfasen te doordenken.
‘Dit boek nodigt je uit om je kijk op schoonheid en identiteit te onderzoeken. In de wereld je bijdrage leveren én je innerlijke wereld serieus nemen is wat mij betreft het doel van de derde levensfase. Omgaan met verdriet en verlies en leren genieten van je wijsheid, authenticiteit en waardigheid. Je lichaam meer gaan bewonen en minder objectiveren, minder kijken en meer voelen.’
167 pages, Kindle Edition
Published July 5, 2022
10 people are currently reading
136 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 12 of 12 reviews
October 12, 2022
Met veel interesse gelezen, want ouder wordende vrouwen zijn taboe in onze samenleving. Maar waar ik hoopte op duiding, kreeg ik een soort visieloos advies. Woertman mixt wetenschappelijke inzichten (kennis) met iets wat je wijsheid zou kunnen noemen: quasi-spirituele ideeën over ‘levenskunst’. Het resultaat is een ratjetoe van inzichten van anderen en haarzelf.
Berust, is de boodschap, schik je in je lot. Oftewel: als je je niet verzet doet het minder pijn. En producten als die van Dove (!) kunnen je daarbij helpen. Storend is de aangenomen heteroseksualiteit en witheid van vrouwen, kwalijk is de transfobe uithaal naar jonge mensen die “zich van alles en nog wat voelen” (p. 98).
Het boek is uitermate negatief ten aanzien van vrouwen die zich niet schikken, namelijk zij die cosmetische ingrepen laten uitvoeren. Sisterhood is dan even niet powerful. Het boek bevat, tegelijkertijd, geheel in de geest van de wetenschappelijke psychologische traditie, geen enkele daadwerkelijke kritiek op het patriarchaat of de structuren en de structurele ongelijkheden die maken dat ouder wordende vrouwen zich kennelijk zo afgeschreven worden.
Grappig genoeg blijkt - bijna aan het einde van het boek - dat oudere vrouwen tevredener zijn met hun uiterlijk dan jongere. Woertman zoekt de verklaring hiervoor in de blootstelling aan ‘gemanipuleerde schoonheidsbeelden’, die voor oudere vrouwen lager zou zijn. Daar ben ik het niet mee eens, het lijkt me ook onwaarschijnlijk. Waarschijnlijker is dat oudere vrouwen al heel goed weten wie ze zijn, ook als misschien niemand meer naar hen kijkt (is dat eigenlijk zo?). Dit boek hebben ze in ieder geval niet nodig.
Berust, is de boodschap, schik je in je lot. Oftewel: als je je niet verzet doet het minder pijn. En producten als die van Dove (!) kunnen je daarbij helpen. Storend is de aangenomen heteroseksualiteit en witheid van vrouwen, kwalijk is de transfobe uithaal naar jonge mensen die “zich van alles en nog wat voelen” (p. 98).
Het boek is uitermate negatief ten aanzien van vrouwen die zich niet schikken, namelijk zij die cosmetische ingrepen laten uitvoeren. Sisterhood is dan even niet powerful. Het boek bevat, tegelijkertijd, geheel in de geest van de wetenschappelijke psychologische traditie, geen enkele daadwerkelijke kritiek op het patriarchaat of de structuren en de structurele ongelijkheden die maken dat ouder wordende vrouwen zich kennelijk zo afgeschreven worden.
Grappig genoeg blijkt - bijna aan het einde van het boek - dat oudere vrouwen tevredener zijn met hun uiterlijk dan jongere. Woertman zoekt de verklaring hiervoor in de blootstelling aan ‘gemanipuleerde schoonheidsbeelden’, die voor oudere vrouwen lager zou zijn. Daar ben ik het niet mee eens, het lijkt me ook onwaarschijnlijk. Waarschijnlijker is dat oudere vrouwen al heel goed weten wie ze zijn, ook als misschien niemand meer naar hen kijkt (is dat eigenlijk zo?). Dit boek hebben ze in ieder geval niet nodig.
October 16, 2022
Rommelig boek over ouder worden en dat dat eenzijdig claimt voor vrouwen. Matig informatief en soms ronduit beperkt. Met een ratjetoe aan bronnen - natuurlijk De Beavoir en Ahrend want vrouwen, Kierkegaard want ouderdom, Buber want verbinding en semi-spritueel. Verder een handvol vrij willekeurige dichters, schrijvers, religieuze en wereldlijke denkers (v/m), zonder dat Woertmann uitlegt waarom ze deze heeft geselecteerd. Echt gek vind ik het als zij een filosofe citeert die vervolgens een andere filosoof citeert: “De filosofe Renée van Riessen (2019) citeert Levinas: ‘bla bla enzovoorts.’” Dat vind ik dus echt rommelen met bronnen. Voor een voormalig hoogleraar vind ik het reuze tegenvallen.
Levensloop
Mijn eerst gedachte is vanaf welke leeftijdscategorie dat ongeveer is? Levensloop-psychologie deelt de ontwikkeling van mensen grofweg als volgt in (bron: Berk, L. (2010), Exploring lifespan development, Boston, Pearson):
- 0-10: van kind naar adolescent. Domein van de ontwikkelingspsychologie.
- 10-18: adolescentie. Puberteit. Een volwassen lichaam en seksualiteit. Abstract denken, eigen meningen en oordelen ontstaan. Drang naar autonomie.
- 18-40: vroege volwassenheid. Partnerkeuze, beroepskeuze, stichten van een gezin. Keuze voor een eigen levensstijl en -invulling.
- 40-65: volwassenheid. De loopbaan bereikt een hoogtepunt. Kinderen verlaten het ouderlijk huis. Besef van eigen sterfelijkheid dringt door.
- 60-ouder: ouderdom. Aanpassing aan pensioen en achteruitgang van fysieke kracht en gezondheid. Mensen in omgeving overlijden. Reflectie op de betekenis van het eigen leven.
Mijn aanname is dat Woertmann met ‘ouder wordende vrouw’ bedoelt vanaf grofweg de tweede helft van volwassenheid tot en met het levenseinde, vanaf 50 jaar en ouder. Dit is een gemiddelde - u kunt als individu gerust een andere beleving van uw leeftijd hebben (nb we gaan hier niet dieper in op een begrip als psychologische leeftijd).
Fitte ouderen en baby boomers
Met deze levensfasen in het achterhoofd ben ik verrast om bij Woertmann in haar inleiding te lezen over demente bejaarden in verzorgingstehuizen. Zij zal toch niet het hele leeftijdscohort tussen 50 en dementie over het hoofd zien? Met in die leeftijdsgroep de fitte oudere met een energieke en sportieve leefstijl ondersteund door kennis over gezond leven en een steeds betere gezondheidszorg? Of juist de ontevreden baby boomers die in hun leven zo gewend (verwend?) zijn geraakt aan voorspoed en privilege dat ze in de 50+leeftijd nergens meer echt van kunnen genieten? Of nog andere groepen?
Male gaze en krabbenmand
Ik kan niet om dit punt heen omdat Woertmann het prominent opvoert. De vrouw zou een verstoorde relatie met haar lichaam en haar uiterlijk hebben door de ‘male gaze’, de manier waarop mannen naar vrouwen kijken. Het begrip komt uit de foto- en filmmakerij, waar het hout snijdt. Maar kunnen we het van toepassing verklaren op de leven van alledag? Denk aan de modebladen en de moderne varianten daarop op social media: male gaze? De influencers die de gekste cosmetische ingrepen propageren: male gaze? Ongezond overgewicht eufemistisch aanduiden als ‘body positive’, male gaze? Dan voert Woertmann op dat vrouwen de mannelijke blik hebben geinternaliseerd, dat zij zich ernaar gedragen alsof ze zichzelf zelf zo zien. Jaaa zo ken ik er nog wel een paar: linksom of rechtsom is de man altijd de veroorzaker van alle vrouwelijke ellende… weet u waar dat naar klinkt? Naar doelredeneren, slachtofferschap en cognitieve dissonatiereductie - geen van deze drie begrippen zijn opbouwend of positief. Ik erken de male gaze zoals het begrip is bedoeld, maar als we vrouwen serieus nemen, dan dienen we ook te erkennen dat zij hun eigen blik op vrouwelijkheid en mannelijkheid hebben. In mijn beleving is de autonome blik van vrouwen op vrouwen vaak harder, cynischer of juist afhankelijker dan die van mannen - de krabbenmand.
Voorbeeld. Ik sprak een vrouw die zich ronduit negatief uitliet over dikke vrouwen. In de trant van: “Klaagt zo’n vrouw over dat haar man haar niet meer leuk vindt. Eerst denk je wat sneu maar dan blijkt ze overgewicht te hebben, haar haar alleen nog maar praktisch kort te dragen als een vent, en verder geen moeite meer te doen voor haar man. Wat verwacht je dan?”
Nog een voorbeeld. Woertmann pleit voor het loslaten van traditionele beelden van vrouwelijk- en mannelijkheid, in het belang van vrouwen. Ik sprak een vrouw die zich beklaagde over hoe haar man op een feest danste. Ik vond het vrolijk en zag dat hij plezier had met de anderen op het feest. Zij vond hem dansen als een homo, als een wijf… Zelf vindt ze dat die man haar dikke buik ok moet vinden omdat ze het recht heeft op een bourgondisch leven.
Wat mij betreft laten deze voorbeelden zien dat vrouwen ook autonoom gedrag vertonen en een eigen aandeel hebben in hun eigen levensgeluk, ook met betrekking tot hun lichaam.
Female gaze
Ik opper het bestaan van de female gaze. Ik ben niet de eerste. Op het internet vind je dat begrip verschillend gedefinieerd als de blik van vrouwen op vrouwen, of de zelfbewuste (uitdagende?) blik van een vrouw die laat zien dat ze ervan geniet om bekeken te worden. Waarop ik doel is een specifieke variatie, namelijk de oordelende blik van vrouwen op mannen en op andere vrouwen. Deze blik is inherent veeleisend en ontevreden - de ander voldoet niet, nooit. Volgens deze blik hoort de man de vrouw te dienen en horen andere vrouwen inferieur te zijn aan degene met de blik. Vanuit deze blik is een huisman geen man, een man die plezier heeft op de dansvloer ook niet - de man moet providen voor haar en zorgen voor maatschappelijk aanzien zodat de vrouw met de female gaze kan shinen met status en bezit en toegang krijgt tot elitaire netwerken. De man is alleen man op haar termen, maar hij moet alles van haar dulden want anders slaat ze hem acuut terug in het gelid met male gaze en het patriarchaat. Dat is de female gaze die ik bedoel - u herkent hem denk ik, als u eerlijk bent.
Vroegâh
Altijd fijn om terug te keren naar de na-oorlogse jaren 50 voor een tjonge jonge en ach en wee gevoel… Woertmann beschrijft haar naoorlogse vroege jeugd: er waren nog geen massamedia, ze groeide op tussen vrouwen, de vrouwen in haar directe omgeving waren haar enige voorbeelden. En wat zegt ze: “Oh als ik later groot was… een mooie knot in mijn haar maken en elegant lopen - dat leek me wel wat.” Huh? Waar is hier de male gaze? Dit is van vóór de massamedia, ruim voordat het begrip bestond (in 1975 geïntroduceerd).
Groei en zelfverwerkelijking
Ze analyseert dat lichamelijk verval maar één dimensie is van veroudering. Ouder worden is niet alleen wanhopig tegengaan van verval, maar ook groei en zelfverwerkelijking. Zeer terecht, als je het mij vraagt. Net als dit rake citaat van Woertmann jegens haar kleindochter: “Lieverd, oud zijn de mensen die niet willen groeien en veranderen.” Volgens die zienswijze kun je al op jonge leeftijd oud zijn. En echtscheidingen veroorzaken, ook als vrouw, en dus net zo goed dader zijn in plaats van alleen maar slachtoffer.
Lichaam
Dan dat vermaledijde lichaam. Even niet de gezondheid ervan, maar het uiterlijk. Volgens Woertmann is het de male gaze (daar is ‘ie weer) die de omgang van vrouwen met hun lichaam bepaalt. Botox, cosmetica, cosmetische chirurgie: allemaal vanwege de male gaze. Maar nu dit: ik ben zelf man, en ik wil niet dik zijn, niet naar zweet ruiken door een slechte conditie, niet uit mijn mond ruiken door slechte verzorging van mijn tanden. Ik wil me energiek en fit voelen en dat uitstralen. Het liefst word ik niet kaal en behoud ik zo lang mogelijk mijn eigen gebit. Klink ik als een vrouw? Ben ik ook slachtoffer van de male gaze?
Female gaze, bias en verwarring van correlatie en causaliteit
Woertmann betoogt dat mensen die veel op social media zitten, ontvankelijker zijn voor “cosmetische veranderingswensen.” Kan het zijn dat vrouwen om wat voor reden dan ook graag en veel op social media zitten en daardoor vatbaarder zijn voor stereotype schoonheidsbeelden? Zelf vind ik mensen na cosmetische ingrepen vreselijk; ze vlakken individualiteit uit en het ziet er altijd onnatuurlijk uit. Hoe denkt Woertmann over de jongens en mannen die met eiwitshakes en soms zelfs drugs uren in de sportschool ‘pompen’ om te voldoen aan het mannelijk stereotype (karikatuur?) van de ‘Jerommeke’ uit Suske en Wiske? We komen er niet achter want Woertmann schrijft alleen maar over vrouwen. Ik denk dat ze hiermee de kardinale fout maakt van doelgroep-bias, naast dat ze mogelijk correlatie verwart met causaliteit. Interessant vind ik haar constatering dat “Uit onderzoek (deels haar eigen, red.) blijkt dat oudere vrouwen meer tevreden zijn over hun lichaam dan oudere mannen, en oudere vrouwen zijn meer tevreden dan jongere vrouwen.” Even later haalt ze onderzoek van de Rutgersstichting aan dat “de meeste Nederlanders tussen de 18 en 80 zijn gelukkig met hun partner, tevreden met hun uiterlijk en tevreden met de kwaliteit van hun seksleven.” Dat is toch dik in orde? De onderzoeken pleiten ervoor om gewoon lekker natuurlijk te verouderen in plaats van te jeremiëren over eeuwig jong zijn? Het lijkt erop dat het de man is die moet worden geholpen om evenwichtig te verouderen… Maar nee, Woertmann trekt de conclusie dat “Niet meer afhankelijk zijn van de blik van mannen kan vrouwen verlossen van de maatschappelijke druk om aan een schoonheidsideaal te voldoen en ruimte te maken om vanuit bezieling te leven.” Zonder onderzoeksresultaten, plompverloren deze conclusie, in weerwil van de eerder vermelde onderzoeksresultaten over tevredenheid: de vrouwen zijn slachtoffers en het zijn de mannen die het hebben gedaan - zie hier de female gaze in optima forma!
Verwarring functie en vorm, doel en afgeleide
Ik lees nóg een logische fout in Woertmanns betoog. Zij geeft tips voor vrouwen om zich beter over hun lichaam te voelen. In de kern: kijk niet zo vaak in de spiegel, waardeer je lichaam om wat het kan, verbreed je idee over schoonheid, omring je met mensen die je waarderen om wie je bent en zorg goed voor je lichaam. Dit leest voor mij als een fitte, actieve levensstijl met matig en gezond eten en drinken en regelmatig bewegen met vrienden/dinnen.. en weet je in wat voor uiterlijk die levensstijl resulteert? Niet in overgewicht, niet in futloosheid, chagrijn, hoge bloeddruk en overmatig zweten, maar in een sterk, fit en energiek lichaam met een opgewekte verbindende uitstraling! Net het soort schoonheidsideaal waar Woertmann de hele tijd tegen ageert… Als zij écht zou betogen dat het lichaam om functie draait en niet om vorm, dan zou zij mensen leren om zo’n gezonde en fitte levensstijl aan te nemen, en dan zou de vorm vanzelf verschijnen - maar als afgeleide, niet als doel.
Steun
Ondanks de warrigheid van dit boek en de denkfouten die je bij een voormalig hoogleraar eigenlijk niet zou verwachten, steun ik Woertmann in een aantal onderwerpen, alleen dan wel voor zowel vrouwen als mannen. Allereerst dat we af moeten van het dominante schoonheidsideaal van de graatmagere minderjarige witte mens; de wereld is divers en schoonheid ook. Daarnaast pleit Woertmann voor ontwikkeling tot op de hoogst mogelijke leeftijd - ook dat ondersteun ik volledig. Ik denk niet dat dat vervolgens automatisch resulteert in wijsheid; dat is zo individueel dat ik daar liever niets in zijn algemeenheid over zeg.
Behagen
Wat ik denk na het lezen van dit boek, is dat het niet is geschreven om te informeren, of om ons iets te leren, maar om een doelgroep te behagen - om te verkopen.
Levensloop
Mijn eerst gedachte is vanaf welke leeftijdscategorie dat ongeveer is? Levensloop-psychologie deelt de ontwikkeling van mensen grofweg als volgt in (bron: Berk, L. (2010), Exploring lifespan development, Boston, Pearson):
- 0-10: van kind naar adolescent. Domein van de ontwikkelingspsychologie.
- 10-18: adolescentie. Puberteit. Een volwassen lichaam en seksualiteit. Abstract denken, eigen meningen en oordelen ontstaan. Drang naar autonomie.
- 18-40: vroege volwassenheid. Partnerkeuze, beroepskeuze, stichten van een gezin. Keuze voor een eigen levensstijl en -invulling.
- 40-65: volwassenheid. De loopbaan bereikt een hoogtepunt. Kinderen verlaten het ouderlijk huis. Besef van eigen sterfelijkheid dringt door.
- 60-ouder: ouderdom. Aanpassing aan pensioen en achteruitgang van fysieke kracht en gezondheid. Mensen in omgeving overlijden. Reflectie op de betekenis van het eigen leven.
Mijn aanname is dat Woertmann met ‘ouder wordende vrouw’ bedoelt vanaf grofweg de tweede helft van volwassenheid tot en met het levenseinde, vanaf 50 jaar en ouder. Dit is een gemiddelde - u kunt als individu gerust een andere beleving van uw leeftijd hebben (nb we gaan hier niet dieper in op een begrip als psychologische leeftijd).
Fitte ouderen en baby boomers
Met deze levensfasen in het achterhoofd ben ik verrast om bij Woertmann in haar inleiding te lezen over demente bejaarden in verzorgingstehuizen. Zij zal toch niet het hele leeftijdscohort tussen 50 en dementie over het hoofd zien? Met in die leeftijdsgroep de fitte oudere met een energieke en sportieve leefstijl ondersteund door kennis over gezond leven en een steeds betere gezondheidszorg? Of juist de ontevreden baby boomers die in hun leven zo gewend (verwend?) zijn geraakt aan voorspoed en privilege dat ze in de 50+leeftijd nergens meer echt van kunnen genieten? Of nog andere groepen?
Male gaze en krabbenmand
Ik kan niet om dit punt heen omdat Woertmann het prominent opvoert. De vrouw zou een verstoorde relatie met haar lichaam en haar uiterlijk hebben door de ‘male gaze’, de manier waarop mannen naar vrouwen kijken. Het begrip komt uit de foto- en filmmakerij, waar het hout snijdt. Maar kunnen we het van toepassing verklaren op de leven van alledag? Denk aan de modebladen en de moderne varianten daarop op social media: male gaze? De influencers die de gekste cosmetische ingrepen propageren: male gaze? Ongezond overgewicht eufemistisch aanduiden als ‘body positive’, male gaze? Dan voert Woertmann op dat vrouwen de mannelijke blik hebben geinternaliseerd, dat zij zich ernaar gedragen alsof ze zichzelf zelf zo zien. Jaaa zo ken ik er nog wel een paar: linksom of rechtsom is de man altijd de veroorzaker van alle vrouwelijke ellende… weet u waar dat naar klinkt? Naar doelredeneren, slachtofferschap en cognitieve dissonatiereductie - geen van deze drie begrippen zijn opbouwend of positief. Ik erken de male gaze zoals het begrip is bedoeld, maar als we vrouwen serieus nemen, dan dienen we ook te erkennen dat zij hun eigen blik op vrouwelijkheid en mannelijkheid hebben. In mijn beleving is de autonome blik van vrouwen op vrouwen vaak harder, cynischer of juist afhankelijker dan die van mannen - de krabbenmand.
Voorbeeld. Ik sprak een vrouw die zich ronduit negatief uitliet over dikke vrouwen. In de trant van: “Klaagt zo’n vrouw over dat haar man haar niet meer leuk vindt. Eerst denk je wat sneu maar dan blijkt ze overgewicht te hebben, haar haar alleen nog maar praktisch kort te dragen als een vent, en verder geen moeite meer te doen voor haar man. Wat verwacht je dan?”
Nog een voorbeeld. Woertmann pleit voor het loslaten van traditionele beelden van vrouwelijk- en mannelijkheid, in het belang van vrouwen. Ik sprak een vrouw die zich beklaagde over hoe haar man op een feest danste. Ik vond het vrolijk en zag dat hij plezier had met de anderen op het feest. Zij vond hem dansen als een homo, als een wijf… Zelf vindt ze dat die man haar dikke buik ok moet vinden omdat ze het recht heeft op een bourgondisch leven.
Wat mij betreft laten deze voorbeelden zien dat vrouwen ook autonoom gedrag vertonen en een eigen aandeel hebben in hun eigen levensgeluk, ook met betrekking tot hun lichaam.
Female gaze
Ik opper het bestaan van de female gaze. Ik ben niet de eerste. Op het internet vind je dat begrip verschillend gedefinieerd als de blik van vrouwen op vrouwen, of de zelfbewuste (uitdagende?) blik van een vrouw die laat zien dat ze ervan geniet om bekeken te worden. Waarop ik doel is een specifieke variatie, namelijk de oordelende blik van vrouwen op mannen en op andere vrouwen. Deze blik is inherent veeleisend en ontevreden - de ander voldoet niet, nooit. Volgens deze blik hoort de man de vrouw te dienen en horen andere vrouwen inferieur te zijn aan degene met de blik. Vanuit deze blik is een huisman geen man, een man die plezier heeft op de dansvloer ook niet - de man moet providen voor haar en zorgen voor maatschappelijk aanzien zodat de vrouw met de female gaze kan shinen met status en bezit en toegang krijgt tot elitaire netwerken. De man is alleen man op haar termen, maar hij moet alles van haar dulden want anders slaat ze hem acuut terug in het gelid met male gaze en het patriarchaat. Dat is de female gaze die ik bedoel - u herkent hem denk ik, als u eerlijk bent.
Vroegâh
Altijd fijn om terug te keren naar de na-oorlogse jaren 50 voor een tjonge jonge en ach en wee gevoel… Woertmann beschrijft haar naoorlogse vroege jeugd: er waren nog geen massamedia, ze groeide op tussen vrouwen, de vrouwen in haar directe omgeving waren haar enige voorbeelden. En wat zegt ze: “Oh als ik later groot was… een mooie knot in mijn haar maken en elegant lopen - dat leek me wel wat.” Huh? Waar is hier de male gaze? Dit is van vóór de massamedia, ruim voordat het begrip bestond (in 1975 geïntroduceerd).
Groei en zelfverwerkelijking
Ze analyseert dat lichamelijk verval maar één dimensie is van veroudering. Ouder worden is niet alleen wanhopig tegengaan van verval, maar ook groei en zelfverwerkelijking. Zeer terecht, als je het mij vraagt. Net als dit rake citaat van Woertmann jegens haar kleindochter: “Lieverd, oud zijn de mensen die niet willen groeien en veranderen.” Volgens die zienswijze kun je al op jonge leeftijd oud zijn. En echtscheidingen veroorzaken, ook als vrouw, en dus net zo goed dader zijn in plaats van alleen maar slachtoffer.
Lichaam
Dan dat vermaledijde lichaam. Even niet de gezondheid ervan, maar het uiterlijk. Volgens Woertmann is het de male gaze (daar is ‘ie weer) die de omgang van vrouwen met hun lichaam bepaalt. Botox, cosmetica, cosmetische chirurgie: allemaal vanwege de male gaze. Maar nu dit: ik ben zelf man, en ik wil niet dik zijn, niet naar zweet ruiken door een slechte conditie, niet uit mijn mond ruiken door slechte verzorging van mijn tanden. Ik wil me energiek en fit voelen en dat uitstralen. Het liefst word ik niet kaal en behoud ik zo lang mogelijk mijn eigen gebit. Klink ik als een vrouw? Ben ik ook slachtoffer van de male gaze?
Female gaze, bias en verwarring van correlatie en causaliteit
Woertmann betoogt dat mensen die veel op social media zitten, ontvankelijker zijn voor “cosmetische veranderingswensen.” Kan het zijn dat vrouwen om wat voor reden dan ook graag en veel op social media zitten en daardoor vatbaarder zijn voor stereotype schoonheidsbeelden? Zelf vind ik mensen na cosmetische ingrepen vreselijk; ze vlakken individualiteit uit en het ziet er altijd onnatuurlijk uit. Hoe denkt Woertmann over de jongens en mannen die met eiwitshakes en soms zelfs drugs uren in de sportschool ‘pompen’ om te voldoen aan het mannelijk stereotype (karikatuur?) van de ‘Jerommeke’ uit Suske en Wiske? We komen er niet achter want Woertmann schrijft alleen maar over vrouwen. Ik denk dat ze hiermee de kardinale fout maakt van doelgroep-bias, naast dat ze mogelijk correlatie verwart met causaliteit. Interessant vind ik haar constatering dat “Uit onderzoek (deels haar eigen, red.) blijkt dat oudere vrouwen meer tevreden zijn over hun lichaam dan oudere mannen, en oudere vrouwen zijn meer tevreden dan jongere vrouwen.” Even later haalt ze onderzoek van de Rutgersstichting aan dat “de meeste Nederlanders tussen de 18 en 80 zijn gelukkig met hun partner, tevreden met hun uiterlijk en tevreden met de kwaliteit van hun seksleven.” Dat is toch dik in orde? De onderzoeken pleiten ervoor om gewoon lekker natuurlijk te verouderen in plaats van te jeremiëren over eeuwig jong zijn? Het lijkt erop dat het de man is die moet worden geholpen om evenwichtig te verouderen… Maar nee, Woertmann trekt de conclusie dat “Niet meer afhankelijk zijn van de blik van mannen kan vrouwen verlossen van de maatschappelijke druk om aan een schoonheidsideaal te voldoen en ruimte te maken om vanuit bezieling te leven.” Zonder onderzoeksresultaten, plompverloren deze conclusie, in weerwil van de eerder vermelde onderzoeksresultaten over tevredenheid: de vrouwen zijn slachtoffers en het zijn de mannen die het hebben gedaan - zie hier de female gaze in optima forma!
Verwarring functie en vorm, doel en afgeleide
Ik lees nóg een logische fout in Woertmanns betoog. Zij geeft tips voor vrouwen om zich beter over hun lichaam te voelen. In de kern: kijk niet zo vaak in de spiegel, waardeer je lichaam om wat het kan, verbreed je idee over schoonheid, omring je met mensen die je waarderen om wie je bent en zorg goed voor je lichaam. Dit leest voor mij als een fitte, actieve levensstijl met matig en gezond eten en drinken en regelmatig bewegen met vrienden/dinnen.. en weet je in wat voor uiterlijk die levensstijl resulteert? Niet in overgewicht, niet in futloosheid, chagrijn, hoge bloeddruk en overmatig zweten, maar in een sterk, fit en energiek lichaam met een opgewekte verbindende uitstraling! Net het soort schoonheidsideaal waar Woertmann de hele tijd tegen ageert… Als zij écht zou betogen dat het lichaam om functie draait en niet om vorm, dan zou zij mensen leren om zo’n gezonde en fitte levensstijl aan te nemen, en dan zou de vorm vanzelf verschijnen - maar als afgeleide, niet als doel.
Steun
Ondanks de warrigheid van dit boek en de denkfouten die je bij een voormalig hoogleraar eigenlijk niet zou verwachten, steun ik Woertmann in een aantal onderwerpen, alleen dan wel voor zowel vrouwen als mannen. Allereerst dat we af moeten van het dominante schoonheidsideaal van de graatmagere minderjarige witte mens; de wereld is divers en schoonheid ook. Daarnaast pleit Woertmann voor ontwikkeling tot op de hoogst mogelijke leeftijd - ook dat ondersteun ik volledig. Ik denk niet dat dat vervolgens automatisch resulteert in wijsheid; dat is zo individueel dat ik daar liever niets in zijn algemeenheid over zeg.
Behagen
Wat ik denk na het lezen van dit boek, is dat het niet is geschreven om te informeren, of om ons iets te leren, maar om een doelgroep te behagen - om te verkopen.
November 21, 2022
Ik vond het niks, deze mengeling en opeenstapeling van vragen, quotes, persoonlijke ontboezemingen en esoterische waarheden. Er zat te weinig lijn in, het sprong van de hak op de tak en had vooral een functie voor de schrijfster zelf.
Een extra sterretje voor die paar quotes die mij wel troffen…
Een extra sterretje voor die paar quotes die mij wel troffen…
July 31, 2025
Geweldig boek, erg inspirerend, inhoudelijk maar ook wat betreft tips voor andere boeken om te lezen. Door het lezen van dit boek heb ik meer compassie gekregen voor mezelf (53) als voor mijn moeder (85, dement)
August 20, 2023
Goed boek, heel anders dat ik dacht. Blijkt meer over de innerlijke waarden en zingeving van ouder zijn te gaan, dan per de het lichaamsbeeld.
This entire review has been hidden because of spoilers.
September 16, 2022
Wie ben ik als niemand kijkt - Een andere kijk op de ouder wordende vrouw
Als relatief jonge man heb ik aandachtig dit boek gelezen en de nodige keren 'amen' gezegd op dat wat ik las. Woertman, emeritus hoogleraar psychologie, verkent in dit boek wat het betekent voor vrouwen om ouder te worden en de nodige assumpties die daaraan kleven. "Ouderdom wordt geassocieerd met aftakeling en verval" (p.52).
Haar betoog is kernachtig samen te vatten: ouder worden biedt veel kansen voor innerlijke ontplooiing en nieuwe ontdekkingen. Omdat het uiterlijke vertoon (je uiterlijke schoonheid), in oppervlakkige zin meer wegvalt, ontstaat er voor de ouder wordende vrouw eindelijk de ruimte om je op tal van andere terreinen te ontwikkelen en leer je bovendien veel meer wie je bent. Ook in relatie tot de ander om daar vanuit verbinding te kunnen ervaren.
Ik vind het een helder beschreven betoog waarin ze ouder worden wil ontdoen van negatieve stereotyperingen. Haar credo is juist dat ouder worden verrijkend is en dat zijzelf als pensionado nog nooit zo gelukkig is geweest. Juist wanneer je ouder wordt neemt je eigen ego af, word je wijzer en zul je meer levenskunst ervaren en opzoeken omdat je daarvoor een groeiende behoefte voelt. Juist dat perspectief, dat wanneer je ouder wordt, er een periode aanbreekt van spirituele en reflectieve groei, lijkt mij een heerlijk vergezicht. Eén die leven bovendien de moeite waard maakt!
Wat ik verder intrigerend en spannend vond is het feit hoe Woertman schrijft over de hedendaagse opvattingen die vrouwen hebben als het gaat om schoonheid. Woertman is gespecialiseerd in hoe de beeldcultuur van invloed is op ons uiterlijk. Sociale media schotelen vrouwen een 'ideaalbeeld' voor die vrouwen nooit en te nimmer kunnen bereiken: "We zijn nog nooit zo mooi geweest en tegelijkertijd nog nooit zo ontevreden", stelt ze. Eén van de boosdoeners? Juist, cosmetische chirurgie: "We lijken verdorie wel onvrijer geworden met onze opgespoten lippen, vergrote borsten en met ons gebotoxte gezicht dat moeilijk te lezen is. (..) Het vrouwbeeld werd gelaagder, digitaler en complexer en meer losgezongen van het feitelijke lichaam" (p.14 & 15). Amen, zeg ik.
Cosmetische ingrepen vanuit een 'esthetisch oogpunt' (dus niet vanwege medische redenen) heb ik sowieso altijd een lastig fenomeen gevonden. Want juist jouw eigen lichaam en uiterlijke kenmerken zijn toch iets unieks en om te koesteren? De meest aantrekkelijke vrouwen (en mannen) in mijn optiek zijn diegenen die hun uiterlijk met een bepaald nonchalance en zelfverzekerdheid tegemoet treden; ze weten dat ze mooi zijn ondanks de imperfecties van hun uiterlijk. Dat is schoonheid. Woertman gaat nog een stapje verder als we het hebben over cosmetische ingrepen. De vrouwen die dat doen durven uiteindelijk niet 'echt zichzelf te laten zien'.
Al met al een mooi relaas die boek. In sommige opzichten ook spannend en maatschappijkritisch. Voor mij persoonlijk haalt ze net iets teveel citaten en andere inspiratiebronnen aan in dit boek. Andere lezers zullen dit mogelijk wel inspirerend vinden, maar mij leidde het af en toe wat af. Al met al een goed en lezenswaardig boek.
Als relatief jonge man heb ik aandachtig dit boek gelezen en de nodige keren 'amen' gezegd op dat wat ik las. Woertman, emeritus hoogleraar psychologie, verkent in dit boek wat het betekent voor vrouwen om ouder te worden en de nodige assumpties die daaraan kleven. "Ouderdom wordt geassocieerd met aftakeling en verval" (p.52).
Haar betoog is kernachtig samen te vatten: ouder worden biedt veel kansen voor innerlijke ontplooiing en nieuwe ontdekkingen. Omdat het uiterlijke vertoon (je uiterlijke schoonheid), in oppervlakkige zin meer wegvalt, ontstaat er voor de ouder wordende vrouw eindelijk de ruimte om je op tal van andere terreinen te ontwikkelen en leer je bovendien veel meer wie je bent. Ook in relatie tot de ander om daar vanuit verbinding te kunnen ervaren.
Ik vind het een helder beschreven betoog waarin ze ouder worden wil ontdoen van negatieve stereotyperingen. Haar credo is juist dat ouder worden verrijkend is en dat zijzelf als pensionado nog nooit zo gelukkig is geweest. Juist wanneer je ouder wordt neemt je eigen ego af, word je wijzer en zul je meer levenskunst ervaren en opzoeken omdat je daarvoor een groeiende behoefte voelt. Juist dat perspectief, dat wanneer je ouder wordt, er een periode aanbreekt van spirituele en reflectieve groei, lijkt mij een heerlijk vergezicht. Eén die leven bovendien de moeite waard maakt!
Wat ik verder intrigerend en spannend vond is het feit hoe Woertman schrijft over de hedendaagse opvattingen die vrouwen hebben als het gaat om schoonheid. Woertman is gespecialiseerd in hoe de beeldcultuur van invloed is op ons uiterlijk. Sociale media schotelen vrouwen een 'ideaalbeeld' voor die vrouwen nooit en te nimmer kunnen bereiken: "We zijn nog nooit zo mooi geweest en tegelijkertijd nog nooit zo ontevreden", stelt ze. Eén van de boosdoeners? Juist, cosmetische chirurgie: "We lijken verdorie wel onvrijer geworden met onze opgespoten lippen, vergrote borsten en met ons gebotoxte gezicht dat moeilijk te lezen is. (..) Het vrouwbeeld werd gelaagder, digitaler en complexer en meer losgezongen van het feitelijke lichaam" (p.14 & 15). Amen, zeg ik.
Cosmetische ingrepen vanuit een 'esthetisch oogpunt' (dus niet vanwege medische redenen) heb ik sowieso altijd een lastig fenomeen gevonden. Want juist jouw eigen lichaam en uiterlijke kenmerken zijn toch iets unieks en om te koesteren? De meest aantrekkelijke vrouwen (en mannen) in mijn optiek zijn diegenen die hun uiterlijk met een bepaald nonchalance en zelfverzekerdheid tegemoet treden; ze weten dat ze mooi zijn ondanks de imperfecties van hun uiterlijk. Dat is schoonheid. Woertman gaat nog een stapje verder als we het hebben over cosmetische ingrepen. De vrouwen die dat doen durven uiteindelijk niet 'echt zichzelf te laten zien'.
Al met al een mooi relaas die boek. In sommige opzichten ook spannend en maatschappijkritisch. Voor mij persoonlijk haalt ze net iets teveel citaten en andere inspiratiebronnen aan in dit boek. Andere lezers zullen dit mogelijk wel inspirerend vinden, maar mij leidde het af en toe wat af. Al met al een goed en lezenswaardig boek.
July 1, 2023
Het eerste boek dat ik las op een e-reader. Dat viel niet mee. Het was leuk dat ik er notities bij kon maken, en het las op zich best prettig (in het dyslexie-lettertype, dat iets meer contrast tussen de letters biedt), maar een levend boek in je handen waarin je door de bladzijden kunt bladeren is toch 10x prettiger. Nou ja, ik las het en vond er wat van. Ouder wordende vrouwen en hun lijf en geest. Het liefst worden wij (ja, ik kan mezelf best tot oudere vrouw rekenen, al voelt dat raar) gezien als wijze vrouwen, maar dat gebeurt vaak niet. Ik had niet zoveel met lichamelijk verval of nadruk op het lichaam. Wel met je geschiedenis: waar kom je vandaan, door wie ben je gevormd? Zelf noemt ze interessante oermoeders (schrijfsters als Simone de Beauvoir, Andreas Burnier e.a.). Haar ouders waren arbeiders en hadden geen oog voor haar behoeften. Als oma ziet zij haar kleinkind en dat ziet haar 'wanneer ben je echt oud?' vraagt die haar. Een filosofisch gesprek tussen jong en oud, dat wens je iedereen toe.
September 25, 2025
Over ouder worden. Zoals altijd meanderend en vragen stellend, met veel uitstapjes naar andere denkers en haar eigen leven. Net als haar vorige boek was het weer even inkomen: waar wil ze naartoe? Maar opnieuw de moeite waard, vooral omdat ze duidelijk maakt dat ouder worden werkelijk iets is, een volgende levensfase, niet iets wat zich in de zijlijn van je al dan niet interessante leven afspeelt, maar werkelijk een verandering. Het laatste hoofdstuk ('Levenskunst') vond ik heel mooi. Daar komt ze tot haar punt en haalt ze haar inzichten bij elkaar.
Hoop is een een soort brandstof die mijn innerlijk vuur, mijn verlangen, in beweging houdt. (pag. 156)
Hoop is een een soort brandstof die mijn innerlijk vuur, mijn verlangen, in beweging houdt. (pag. 156)
January 7, 2025
Woertman neemt je mee in een reflectie op haar leven en betrekt daarbij het perspectief van verschillende generaties. Ik vond het wel interessant. Ik kan me voorstellen dat men het rommelig vind met zoveel verwijzingen maar persoonlijk vind ik het een heel toegankelijk boek. Ik zie alle verwijzingen meer als uitnodiging om meer verdieping te zoeken, als je al dan niet geraakt bent door een bepaalde zienswijze. Ik heb het boek geluisterd en had enigszins het gevoel naar een hoorcollege te luisteren.
March 27, 2023
Prachtig boek over ouder worden en de waarden (zien) van het ouder worden en zijn… waard om vaker te lezen en op een zichtbare plek in mijn boekenkast te bewaren tot dat moment.
Ik werd er stil van, nieuwe inzichten ontstonden en al bestaande gevoelens werden versterkt.
In het moment kunnen zijn en met een brede blik gaan naar een toekomst die we nog niet kennen.
Ik werd er stil van, nieuwe inzichten ontstonden en al bestaande gevoelens werden versterkt.
In het moment kunnen zijn en met een brede blik gaan naar een toekomst die we nog niet kennen.
June 7, 2023
Ik denk dat ik te jong(52) en nuchter ben voor dit boek. Warrig en vaag, het raakte me niet.
August 20, 2024
Teveel moraal, betweterig. Kan versterkt zijn geworden door hoe het voorgelezen is. Weinig nieuws te beluisteren.
Displaying 1 - 12 of 12 reviews