De naam Heidegger is besmet. Aan zijn omvangrijke oeuvre van meer dan honderd werken kleeft de smet van collaboratie met het nazisme. In dit Elementaire Deeltje laat Dirk De Schutter zien hoe de filosofische blik van Martin Heidegger, ondanks die smet, relevant is voor de moderne westerse cultuur. In Heideggers filosofie krijgen vele aspecten van het mens-zijn een nieuwe betekenis: de dood, het geweten, stemmingen als angst of verveling of gelatenheid, de tijd, de waarheid, rationaliteit, het heilige, de taal en de dichtkunst.
Op de uni ooit een dikke onvoldoende gehaald voor een essay over Heidegger. Moest dit dus wel lezen, vele jaren na dato. Toegankelijk boekje waar desondanks veel passages in staan waar je je filosofische brein even op moet kraken. Blijft extreem moeilijke materie maar ik snap enkele basale ideeën iets beter. Toch zou ik het nog steeds niet meer aandurven om een essay over hem te schrijven.
‘Het wezen (of de essentie) van de mens ligt in zijn bestaan (of existentie).’
"De mens bestaat als er-zijn: de mens is het ‘er’ dat plaats ruimt en tijd maakt voor het verschijnen van het zijn. Hij is als het ‘er’ begiftigd met een zijnsverstaan, op basis waarvan hij zich tot de zijnden verhoudt: tot al wat is, tot het zijnde dat hij zelf is én alle andere zijnden. "
"De geschiedenis die Heidegger in zijn destructie van de ontologie uit de doeken doet, is de geschiedenis van het zijn. De hoofdrol is weggelegd voor de filosofie, ook al lijdt die aan zijnsvergetelheid. Niet militaire conflicten of veroveringen, niet handelsovereenkomsten, niet maatschappelijke stelsels of politieke regimes, niet grote ontdekkingen bepalen de geschiedenis die hij vertelt, maar filosofische systemen. .......Die alternatieve versie van de geschiedenis wordt gedicteerd door wat Heidegger bij zijn analyse van het menselijk bestaan ontdekt: de mens wordt ten diepste gedefinieerd niet door een ziel, niet door morele plicht, niet door een afhankelijkheid van God, niet door (zelf)bewustzijn, niet door een wil, maar door zijnsverstaan. De geschiedenis is dan ook de geschiedenis van dit zijnsverstaan en de daarmee samenhangende zijnsvergetelheid. Het zijn heeft zich in de loop van de geschiedenis op verschillende manieren aan dit zijnsverstaan gepresenteerd: als idee, als veroorzaakt-zijn, als geschapen-zijn, als objectiviteit, als wil, als techniek. Deze verschillende manieren van zijnsverstaan hebben de geschiedenis ten diepste getekend. Het technische bestel is volgens Heidegger de laatste fase van de zijnsgeschiedenis, niet alleen het laatste tijdperk, maar ook de laatste schijngestalte – vergelijkbaar met de fasen of schijngestalten van de maan. Het bestel vormt de laatste manier waarop het zijn zich presenteert: het onthult een bepaald aspect op een haarscherpe, om niet te zeggen: agressieve manier, maar het verhult tegelijk andere aspecten. Het stelt de zijnden ten toon als bruikbare, nuttige, functionele objecten en stelt alles ten dienste van een instrumentele rationaliteit."
Vond het boek erg leuk en pakkend geschreven. Het vertelt het verhaal wat Heidegger gedurende zijn leven heeft gedeeld met de wereld, in een boeiend en bondig jasje. Taalgebruik is toegankelijk, doch uitdagend.
Een mooie inleiding tot Heidegger waarin de relatief moeilijke materie wordt vereenvoudigd, al had dit best iets uitgebreider gemogen. Ook is het prettig dat er aandacht wordt besteed aan Heideggers biografie, gezien de controverse rondom hem als persoon.