De Man en zijn staat: Johan van Oldenbarnevelt, 1547-1619

by Ben Knapen

Het bestaan van Nederland is ondenkbaar zonder Johan van Oldenbarnevelt.
Historicus Ben Knapen beschrijft de lotgevallen van deze effectieve drammer en hoe zijn doortastende optreden in korte tijd leidde tot het ontstaan van de machtigste staat ter wereld.
Knapen beschrijft aan de hand van de persoon van Oldenbarnevelt niet alleen de wording van de Nederlandse Republiek, maar kijkt ook hoe er later met de herinnering aan Oldenbarnevelt is omgesprongen.

Genres: History, Biography, Nonfiction

367 pages, Hardcover

First published January 1, 2005

About the author

Hubertus Petrus Maria (Ben) Knapen is journalist, bestuurder en historicus.

Voor het Kabinet-Rutte I was Knapen van 2010 tot 2012 staatssecretaris van Europese Zaken en Ontwikkelingssamenwerking.

Knapen was onder andere lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en bijzonder hoogleraar Media en Kwaliteit aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Reviews

[Jael · Rating 5 out of 5]

Voor iemand wiens kennis van Nederlandse geschiedenis voornamelijk voortkomt uit lessen op de middelbare school en een enkele documentaire was dit een uitzonderlijk goed boek. Het is zodanig geschreven dat veel voorkennis niet nodig is zonder ook weer te veel over achtergronden in detail te treden, want laten we eerlijk wezen, bij gebrek aan materiaal over Johan van Oldenbarnevelt's persoonlijke gedachten en gevoelens, was dit vooral een boek over het eerdere stadium van de Republiek vanuit het perspectief van de landsadvocaat. Dit werk zou ik daarom ook zeker aanraden aan iemand die simpelweg wat meer wilt leren over de Nederlandse opstand en het Twaalfjarig Bestand. Een ander pluspunt aan Knapen's werk is echter het slothoofdstuk waar het nalatenschap van van Oldenbarnevelt, of beter, hoe latere generaties Nederlanders over hem dachten, wordt besproken en hoe opvattingen ook veranderde door de tijd heen, want zijn statuur was nogal controversieel.

Ik zal dit boek in de toekomst zeker nog eens openen.

[Ruben · Rating 4 out of 5]

Dit boek had ik gekocht om meer te leren over Johan van Oldenbarnevelt. De Tachtigjarige oorlog blijft voor mij een warrige periode (op het begin en het einde na) waarin diverse figuren, religieuze en politieke stromingen, binnenlandse en buitenlandse politieke gebeurtenissen behandeld worden. Van Oldenbarnevelt is daarbij een goed voorbeeld van iemand die iedereen fundamenteel kent (weliswaar als landsadvocaat, zijn rol in de opbouw van de staat van de Republiek, en zijn executie), maar weinig mensen zullen daarnaast iets over hem weten.

Dit boek behandelt uitgebreid de opbouw naar de Nederlandse Opstand. Opzich is daar niets mis mee en ook vrij logisch. Maar dit is wel een tegenvaller voor mensen die dit al vaker hebben behandeld voor school/studie. Daarbij legt de auteur ook minder de focus op de hoofdpersoon. Als lezer ben je echter niet ongewaarschuwd. Vanaf het begin geeft Ben Knapen aan dat er gewoon te weinig informatie is omtrent Johan van Oldenbarnevelt om een propere biografie te schrijven. Dit verklaart misschien de neiging van de auteur om over bepaalde onderwerpen uitgebreider te praten, zoals Willem van Oranje, de remonstraten en contraremonstranten, VOC, etc. Het probleem van 'te weinig bronnen/informatie' komt vaker voor in de geschiedschrijving. Knapen is hier ook transparant in en toont/bespreekt ook zijn bronnen. Dit hoeft echter een goede biografie niet te limiteren. Naar mijn mening betrekt de auteur soms te veel informatie die niet per se noodzakelijk is voor een biografie over Johan van Oldenbarnevelt. Daarom voelde dit boek soms alsof het twee boeken waren: een geschiedenis boek over de eerste helft van de Nederlandse Opstand, en een biografie.

Voor mensen die meer willen weten over Johan van Oldenbarnevelt is dit boek wellicht een beetje teleurstellend. Daarentegen is het voor mensen die belangstelling hebben voor de eerste helft van de Nederlandse Opstand wel een aanrader.

[Sebastian · Rating 4 out of 5]

Knapen, Ben, De man en zijn staat. Johan van Oldenbarnevelt, 1547-1619 (Amsterdam: Uitgeverij Bert Bakker, 2008). Biografie van de man die met evenveel recht de vader des vaderlands kan worden genoemd als Willem van Oranje. Als staatsman die vooral naar de raison d’état luisterde, was Oldenbarnevelt na de moord op Willem de centrale figuur in de wording van de Nederlandse Republiek. Hij was vasthoudend, geslepen, ongeduldig en soms overmoedig (zoals het verhaal van militaire campagne die uitmondt in de Pyrrhus-overwinning bij Nieuwpoort in 1600). Met de jongere Maurits als legerleider, bekwaam en voorzichtig, vormde hij een doeltreffend koppel. Gaandeweg gaan zijn echter twee religieuze kampen vertegenwoordigen: de gematigde remonstranten/Arminianen (Oldenbarnevelt) en de fundamentalistische contraremonstranten/Gomaristen (met wie Maurits zich is gaan vereenzelvigen). De religieuze en politieke machtstrijd mondt uit in een nog altijd onthutsende ontknoping: de onthoofding van Oldenbarnevelt op het Binnenhof door toedoen van Maurits. De biografie is goed en onderhoudend geschreven. Knapen trekt een parallel tussen het ogenschijnlijk wanordelijke maar toch effectieve bestuur van de Republiek en de EU, en ontleent daaraan enig optimisme over de toekomst van de EU. De EU beschikt daarentegen niet over een Oldenbarnevelt (of het moeten Monnet en Delors zijn geweest), noch over een vijand in de vorm van Spanje. Gelezen: juli 2010. Cijfer: 8.

[Daan Bultje · Rating 3 out of 5]

Als je veel te weten wil komen over het persoonlijke leven van Van Oldenbarnevelt dan hoef je dit boek niet te lezen. Daarover zijn simpelweg te weinig bronnen. Het boek schetst wel heel mooi hoe hij in de chaos van de opstand, tot een bestuursvorm probeert te komen. Als handige pragmaticus dankbaar gebruik makend van de vele borden waarop te schaken viel.

De eerste helft van het boek was wel even worstelen, omdat er best veel slordigheden, herhalingen en onnavolgbare zinnen staan. Dus wat strakkere eindredactie was mooi geweest. Ook was het mooi geweest als het boek minder een grote verzameling feiten was en meer een doorlopend verhaal. Zo had het laatste levensuur van Van Oldenbarnevelt meer dan een pagina verdiend.

Hoe dan ook: het boek toont wel aan dat Van Oldenbarnevelt meer aandacht en respect verdient, dan hij in de loop der eeuwen heeft gekregen.

[Daniel Schotman · Rating 4 out of 5]

Goed en omvattende biografie van een van de eerste van de drie Johans die van onschatbare waarde en belang zijn geweest voor de geschiedenis van de Nederlanden. En in dit gevel zelfs bij het ontstaan van de Republiek. De rol die Oldenbarnevelt heeft betekent voor Nederland wordt goed geïllustreerd en toegelicht.

Het is alleen nog steeds wel een van de grootste zwarte bladzijden dat deze man zo aan zijn einde moest komen. Erger nog was dat het in 1672 nog eens dubbeltjes werd overgedaan en dat in beide gevallen het een Oranje was die aan de touwtjes trok.

[Jan van Trigt · Rating 4 out of 5]

Interessant boek van een actief politicus over een meester-politicus uit de Republiek. Zonder van Oldenbarnevelt zou er waarschijnlijk nooit een Republiek ontstaan zijn. Het boek leest heerlijk weg. Bijzonder om pagina na pagina eerst de voortreffelijke samenwerking tussen vanOldenb. en Maurits te voelen en daarna de verwijdering die culmineert in de onthoofding op het Binnenhof.

[Margreeth · Rating 4 out of 5]

Knap inkijkje in de vaderlandse geschiedenis met al zijn machinaties. Oldenbarnevelt was op een zeker moment politiek zeer behendig maar stuitte op de koppigheid van anderen, zichzelf en vooral van Maurits wat hem uiteindelijk de kop kostte.

[Michiel Van R. · Rating 4 out of 5]

4/5