Hoort een vogel aan de zang van een andere vogel wat z’n stemming is? Laat een chimpansee z’n vrolijkheid blijken met een grijns, of betekent die zogenaamde lach juist iets heel anders? En ruikt een hond aan een andere hond hoe de vlag er vandaag bijhangt? Voor alle dieren die in sociale groepen leven is het belangrijk te begrijpen waar hun soortgenoten zich mee bezighouden. Gezichtsexpressies, lichaamstaal en andere emotionele uitingen spelen daarbij een cruciale rol.
Charles Darwin merkte al op dat er een hoop overeenkomsten zijn in de uitingen van emoties van mensen en andere dieren. Dit is met name het geval met dieren waarmee we een lang evolutionair verleden delen, zoals bonobo’s en chimpansees. En herkennen we niet allemaal emotioneel gedrag bij onze huisdieren? Elk dier op aarde is uniek en heeft dus ook een uniek repertoire aan emoties tot zijn beschikking.
In 2024 is de eerste Mercator Sapiens Stimulus toegekend aan prof. dr. Mariska Kret, hoogleraar Cognitieve Psychologie aan de Universiteit Leiden. aan de prijs is een geldbedrag verbonden van 1 miljoen euro.
Over de Mercator Sapiens De Mercator Sapiens Stimulus gaat uit van de KHMW, het oudste wetenschappelijke genootschap van Nederland, en is mogelijk gemaakt door de Stichting Hartwig Foundation. De KHMW heeft als doel de wetenschap te bevorderen en een brug te slaan tussen wetenschap en samenleving.
4 +++. Ik wist niet precies wat cognitieve psychologie was en het blijkt een soort overlapwetenschap te zijn niet helemaal op het land en ook niet in de zee , een boeiend boek dat wat op zoek gaat naar (visuele) betekenissen van verschillende dieren , het heen me meest doet nadenken is het na-apen van persoon tot persoon, van groep tot groep , mss hebben we leren zien om elkaar na te doen , wat zou de neanderthalers doen als ze zouden terugkeren? Waarschijnlijk zo veel mogelijk na-apen , waarom .... mss helpt het om te overleven , ...... ergens ook om uit te sterven , Ik zou een volgend boek van de schrijfster wel lezen er zijn nog voldoende??? op dit strand van de wetenschap .
Gewoonweg fascinerend! Er is wereldwijd zo veel onderzoek gaande naar dieren op het snijvlak van biologie en psychologie! Het is bijna onmogelijk om, hier meer over lezende, niet een diepe bewondering en gelijktijdige nederigheid te voelen. Frans de Waal (over wiens nieuwe boek laatst een lange reportage in Trouw verscheen) stelde zich de vraag: Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? Mariska Kret stelt de vraag Hoe uniek is de mens? Ik citeer: "De vraag 'hoe speciaal is de mens?' is niet de vraag die leidt tot nieuwe inzichten. De vraag is gekleurd en laat alles wat speciaal of uniek is aan andere dieren buiten beschouwing. Interessanter is het, vind ik, om te onderzoeken of we unieke eigenschappen in mens én dier kunnen verklaren. Het zal lonen om ons vaker af te vragen wat onze naaste verwanten uniek maakt. Wie weet kunnen we er iets van leren."
Toen ik dit las besefte ik me hoezeer dit ook opgaat voor andere mensen, om je heen en verder weg. Het loont niet om jezelf de vraag te stellen 'Wat maakt dat ik zo goed bezig ben' of 'wat maakt dat ik de beste keuzes maak'. Hoe veel zouden we kunnen leren en ontdekken om juist in nieuwsgierigheid en openheid te onderzoeken wat maakt dat andere mensen anders zijn en waarom zij handelen zoals zij handelen. Dat is eng. Wie weet leer je ineens iets. Wie weet ontstaat er begrip. Maar het is zo mooi! Want zoals Benedictus al zei... alleen als we de ander vrij van een 'normaal' en in openheid tegemoed kunnen treden, zullen we die ander zien in diens volledige uniciteit.
Ik heb me er tijdens het lezen wel diverse malen aan gestoord dat zij zaken toelicht die in eerdere hoofdstukken al aan de orde waren gekomen waardoor het boek niet echt voelde als een organisch geheel.
Emoties zijn fascinerend. In dit boek bekijkt Kret emotie vanuit verschillende disciplines en laat zo zien hoe dieren (waar de mens ook bij hoort) emoties uiten. Het is interessant om te lezen waar verschillende wetenschappelijke disciplines hun focus op leggen en er worden veel theorieën en vragen behandeld, zowel bekend en bewezen als nieuw en nog niet onderzocht.
De brede blik maakt het boek enerzijds erg boeiend, maar anderzijds schiet het qua leesbaarheid wat tekort. Je wordt niet meegenomen in een verhaal, maar behandelt verschillende onderdelen. 'Tussen glimlach en grimas' is interessant, fascinerend, maar meer onderzoeksverslag dan verhaal.