Un fiore senza paura

by Amina Damerdji, Margherita Botto (Translator)

È il 26 luglio 1980 a Cuba, il giorno in cui la Repubblica socialista celebra il ventunesimo anniversario della Rivoluzione. Decine di migliaia di cubani si assiepano in piazza, piangono e applaudono, quando Fidel racconta al microfono, ancora una volta, l’assalto alla Moncada, l’inizio dell’insurrezione contro il regime di Fulgencio Batista. Seduta in uniforme tra gli alti dirigenti, Haydée Santamaría, un’istituzione vivente, la madre della Rivoluzione e della cultura cubana, non lascia trasparire i suoi sentimenti. Le grida di giubilo non la emozionano piú. Guarda la piazza, osserva i vecchi, commossi, e dietro i giovani, già stanchi. Mentre si susseguono parole che sa a memoria, Haydée pensa al passato e a tutti coloro che se ne sono andati. Ad Abel, suo fratello, e a Boris, il fidanzato, torturati a morte. Alla lunga prigionia insieme con Melba Hernández. Al Che, che ha attraversato la sua vita come una cometa. Agli anni che si sono succeduti, dilaniati dal dolore delle perdite ma infuocati dalla Causa del socialismo. Infine, ai giorni in cui al tempo degli eroi è subentrato il disincanto, e l’utopia non ha retto l’impatto con la realtà. Dalla Rivoluzione e dai suoi miti ci si separa ormai a Cuba, come quel bimbo che, in piazza, scalpita, tira per la mano sua madre perché vuole andarsene. Come quei quattro uomini che, giorni dopo, Haydée vede sgusciare dentro una barca per raggiungere la terra americana. Lei, l’unica donna nel Comitato centrale, non avverte il capo della polizia perché ordini di acciuffarli. Non si trattiene qualcuno deciso ad andarsene. Non soltanto da Cuba, ma da tutto, anche dal - la vita. Non si trattiene nemmeno una donna indomita come Haydée dal compiere la sua ultima, estrema scelta di libertà.
Con questo struggente romanzo d’esordio, Amina Damerdji ripercorre un capitolo decisivo della storia del Novecento, costellato da figure leggendarie, attraverso lo sguardo di una grande donna della Rivoluzione cubana. Un racconto intimo e pudico, un tributo necessario alla memoria di «un fiore senza paura, germogliato tra il sangue e l’incertezza» (Raúl Valdés Vivó).

250 pages, Kindle Edition

First published August 26, 2021

Reviews

[İpek Dadakçı · Rating 4 out of 5]

“Bırakın Size Katılayım”la beraber bu sene, ülkesinin kaderinin tayininde önemli rol oynayan ikinci bir devrimci ve güçlü kadını yakından tanımış oldum. Birkaç ay önce Gioconda Belli’nin anı kitabı “Tenimdeki Ülke Nikaragua”yı okumuştum ve yazarı hem Nikaragua’daki devrimin öncülerinden biri olarak hem de bir kadın olarak tanıma imkanım olmuştu. Bu kitap da yine Latin Amerika’dan ve yine mücadeleci, güçlü bir devrimci kadını anlatıyor. Bu kez Küba’ya gidiyor ve Cezayir asıllı Fransız yazar Amina Damerdji’nin kurgu evreni vasıtasıyla 26 Temmuz Hareketi’nin iki kadın öncüsünden biri olan Haydee Santamaria’yı okuyoruz.

1950’lerin başına yoğunlaşıyor kitap. Haydee Santamaria, Küba’nın taşrasına İspanya’dan göçmüş burjuva bir ailenin kızı. Ailesi, özellikle annesi çok dindar. Santamaria okuyup hemşire olmayı çok arzu etse de okula devam edemiyor. İlerleyen yaşına rağmen evlenmeyince sonunda erkek kardeşinin yanına Havana’ya bir koca bulur umuduyla gönderiliyor. Okumayı, kitapları çok seven Haydee burada kardeşinin sosyal çevresi sayesinde daha da olgunlaşıyor, politik bilinci gelişiyor. Bir yandan da kadın olarak kendini daha çok tanımaya başlıyor, aşık oluyor. Hem onun bir karakter olarak gelişimini okuyoruz hem de ileride Küba Devrimi’ni gerçekleştirecek siyasi örgütün tarihini, 26 Temmuz Hareketi’ni adım adım takip ediyoruz. 1950’lerin başındaki hikayeye ara ara 1980’in 26 Temmuz’undan sesleniyor Haydee, yıllar sonunda kendisiyle bir hesaplaşmasına şahit oluyoruz, ki bu kısımlar oldukça etkileyiciydi, özellikle birkaç gün sonra intihar ettiği ve 26 Temmuz’da yaşananlar ışığında okununca.

Küba’nın önemli siyasi figürlerinden birinin hayatının önemli bir kesitini çok güzel kurguya dökmüş yazar. Birinci tekil şahıs anlatımıyla direkt onun ağzından konuşması da cesur ve iyi bir tercih olmuş. Döneme ya da ülkeye dair çok bilginiz yoksa devrim öncesi Küba’da genç bir kadının kendi başına varoşulunun ve siyasi bilincinin oluşmasının hikayesi olarak da çok keyifle okunabilecek bir roman.

[Aurélie · Rating 3 out of 5]

Cuba, 1980. Haydée Santamaria, figure de la révolution, se remémore sa vie. Au côté de Fidel Castro dès le début, elle paya au prix fort son engagement. Mais, le dévouement idéaliste conduit-il forcément au sacrifice et à la désillusion ? Dans ce premier roman bouleversant, Amina Damerdji donne chair à cette héroïne de l’ombre. Passionnant.

[Amandine · Rating 5 out of 5]

Absolument incroyable. Probablement ma meilleure lecture francophone de l'année. Plein d'empathie et de tendresse pour ses protagonistes, mais tout de même précis et rigoureux historiquement. J'ai très hâte de lire d'autres œuvres de cette autrice !

[Elena Colasante · Rating 3 out of 5]

Con le biografie romanzate ho un rapporto complicato: mi affascinano ma so di stare leggendo l'idea dell'autore di quella persona e non di stare davvero conoscendo meglio davvero chi era fulano o mengano. Hanno però, quando sono scritte in maniera piacevole, di farmi andare poi ad approfondire i fatti. Questo libro lo ha fatto 😊

[Gökçen Efe Ersoy · Rating 4 out of 5]

"Geçenlerde bu sekiz öğrencinin fedakârlığı anlatıldığında, titreyerek pionero fularlarına sarılan okul çocuklarını görünce gözlerim doldu. Sonra kendiliğinden "Patria o muerte!" diye bağırdılar. Hatta bazıları dizlerinin üzerine çöktü. Başlarını okşadım. Gençlerimizle gurur duyuyorum ama kimbilir, belki birkaç yıl sonra aynı çocuklar sizin gibi ayışığında ülkelerinden kaçmak için yola çıkacaklar."

Kitapda Küba devriminin çekirdek kadrosundaki pek az kadından biri olan Haydee Santamaria'nın intihar ettiği gecede geriye dönüp gençliğini hatırladığı ve devrim öncesi Kübada devrim mücadesinde güçlenen bir genç kadın olarak nasıl gittikçe radikalleştiğini anlatılıyor. Amerikanın bile desteğini çektiği diktatör Batista seçimleri iptal edip işkence timleri kurduğunda Fidel ve örgütü 26 Temmuzda başarısız bir ayaklanma düzenlerler. Kanlı bir şekilde bastırlan ayaklanmada kardeşi ve nişanlısını kaybeden Haydee, devrim başarıya ulaştıktan yirmi yıl sonra devrimin kazanımlarından gurur duymaktadır ama yeni kuşakların üzerinde hissettiği baskı ve kırgınlıktan yorgundur.

Cezayir kökenli Fransız yazar Damerdji Haydee'nin ağzından bizi devrimin heyecanlı günlerine taşırken konuyu genç bir kadının kendini keşfetmesiyle birleştiriyor. Dönemin Kübasını, yarı sömürge hayatını ve devrimin kazanımlarını anlatırken yeni neslin kopuşunu da olgun Haydee'nin anlatımına katıyor.

Melike Sarıçam'ın akıcı çevirisiyle bu heyecanlı ama kırgın kitabı özellikle Küba devrim tarihini merak eden okurlara öneririm.

[Capucine · Rating 3 out of 5]

Biographie romancée d’Haydée Santamaría, figure de la Révolution cubaine des années 1950. J’adore ce format d'habitude, j’en attendais beaucoup, et ce roman m’a plutôt déçue. Mais il a le mérite de donner voix à une figure féminine peu médiatisée de la Révolution cubaine, et d’éclairer de l’intérieur la part intime de cet engagement.
On s’attache aux personnages décrits, et pourtant ils restent un peu creux, distants. Haydée raconte son histoire à la première personne, alors qu’elle est sur le point de se suicider - chez elle aussi, sa narration plutôt détachée voire naïve crée un décalage avec la gravité, la portée morale et politique de ce qu'elle vit, qui aurait gagné à être plus creusé.
J’ai aussi été freinée par un style un peu superficiel, qui cherche trop à en faire sans vraiment prendre le temps de décrire ni de faire ressentir. Les formulations sont souvent maladroites ou lourdes.
En revanche la fin est superbe et m’a vraiment serré le cœur.

[Debora · Rating 3 out of 5]

scrittura scorrevole, ma tematica non di mio interesse