Na de bevrijding - Aantekeningen over de Goelag, 1944-1956
Het einde van de Tweede Wereldoorlog hangt in de lucht. Je bent 25 jaar, de zon schijnt. Je doet een licht zomerjurkje aan, omdat het een mooie dag belooft te worden. En dan word je opgepakt door het Russische leger, eindeloos verhoord en na een schijnproces beland je als volksvijand van de Sovjet-Unie voor tien jaar in de goelagkampen.
Dit was het lot van Barbara Skarga. Ze maakte naam met filosofische essays en boeken, maar een van haar belangrijkste werken bleef lang onopgemerkt. In 1985 publiceerde ze onder pseudoniem haar persoonlijke getuigenis van haar leven in de goelagkampen. Na de bevrijding is een urgent boek, nu een beter begrip van de complexe realiteit en verhouding van Rusland met zijn buurlanden meer dan ooit noodzakelijk is.
Polish professor of philosophy of Polish Academy of Science. Born in Warsaw she studied philosophy at Stefan Batory University in Vilnus. She was a courier in Home Army and in 1944 arrested by Russians and sentenced for 11 years of labour camp. After leaving it she got an order to live in kolkoz. She came back to Poland in 1955 and two years later graduated from Warsaw's University, where she also made a Doctor's degree. In 1988 she gained title of rofessor of Humanistic Arts. In 1995 she got the Order of the White Eagle, chancellor of the commitee of the Order in years 2001 - 2005. In October 2005 she resigned to protest against president elect Lech Kaczyński, who discredited decisions of Alexander Kwaśniewski to decorate some of people (fair for People's Republic of Poland).
De Poolse filosoof Barbara Skarga zat elf jaar gevangen in Rusland, omdat ze tijdens de Tweede Wereldoorlog actief was in het verzet. Het boek is niet geheel chronologisch opgebouwd, maar ook thematisch. Er zijn hoofdstukken over het werk en het dagelijkse leven. Daarna is er een bijzonder hoofdstuk over de liefde. Het is erg knap dat de Nederlandse vertaling door Steven Lepez zo leesbaar is geworden.
"De lach is de overwinning van de overwonnenen." - "Je kunt iemands geschiedenis soms achterhalen op basis van zijn afgebroken zinnen." - "Zelfverloochening is het begin van het einde." - "De macht aait de gemakzuchtigen, en vernietigt wie een eigen oordeel en een eigen mening durft te hebben." - "Angst is (...) onvrijheid."
Indringend boek over de kracht van overleven en de angst die macht geeft. Barbara is een bijzondere vrouw, ze geeft tussen haar regels door wijze levenslessen.
Vlot lezend boek, waarvan de inhoud echter indrukwekkend is. Geeft een zeer goed beeld van het verschil in leven en denken van onze oosterburen, wat zeker ivm met de huidige situatie in het oosten zeer verhelderend is om te begrijpen wat er nu gebeurt!! Veel ernstige levensbeschouwingen kan je er uit halen, maar zet ook aan tot nadenken over wat we zijn als mens!! Nu en dan wat verwarrend over de plaats van het gebeuren door gebrek aan nauwkeurige data, toch diepgaand met eerder beschrijving van totaal beleven en overleven in verschrikkelijke omstandigheden dan wel kleine gebeurtenissen op specifieke data. Rustig te lezen en over na te denken: en trachten te begrijpen en lessen uit te halen!!
Barbara Skarga was tijdens de Tweede Wereldoorlog actief in het Poolse verzet tegen de Duitse bezetter. Na de oorlog werd ze door de nieuwe Russische machthebbers in Litouwen, waar ze toen verbleef, opgepakt en voor jaren gevangen gezet. Ze overleefde de dwangarbeid in verschillende strafkampen, maar werd na haar 'vrijlating' gedwongen tewerkgesteld op een van de Sovjet-Russische kolchozen. Met dit boek legt ze de ervaringen bloot van buitenlandse politieke gevangenen in het regime onder Stalin. Die waren toch nog heel anders dan hoe Russische gevangenen de repressie onder Stalin beleefden. Dat laatste was eerder al uitvoerig beschreven door Solzjenitsyn.
Skarga beschrijft onverbloemd de fysieke en psychische mishandelingen die zij en haar medegevangenen moesten onder gaan, maar ze kijkt verder dan dat. Er was in de strafkampen, ondanks alle ontberingen, ook ruimte voor humor, solidariteit en zelfs liefde. Maar wat nog het meeste frappeert, is de complete leegheid die het communistische regime in mensen achterliet, en dan vooral bij de Russische gevangenen. In zekere zin ziet ze hen nog als de grootste slachtoffers, hoewel zij het op sommige vlakken iets minder zwaar hadden dan hun buitenlandse lotgenoten. Hoe een regime erin slaagt om de vrijheid van denken volledig te vernietigen, terwijl zij met haar Poolse kompanen altijd nog de droom (hoe onwaarschijnlijk ook) overhielden van vrijheid.
De Russen worden zodanig mentaal vermorzeld door een parallelle werkelijkheid dat ze niet anders kunnen dan zich eraan te onderwerpen en er zelf in te geloven. Geef nooit je eigen mening, vadertje staat weet het altijd beter. Kolchozen die compleet vastlopen in onaangepaste landbouwmethodes en ongemotiveerde werknemers? Het was de realiteit, maar niet in de parallelle wereld van het communisme, en dus geloven mensen, tegen beter weten in, dat ze in de beste der werelden wonen. Een pijnlijke lijn die door te trekken is naar hoe het Rusland van vandaag in snel tempo draaft richting totalitaire staat. En met (sociale) media die mensen nog meer met fake news kunnen injecteren, lijkt het 1984 van George Orwell dichterbij dan ooit.
De jonge filosofiestudente Barbara Skarga wordt totaal onverwacht in september 1944 opgepakt door de Sovjets. Deze arrestatie is het begin van een jarenlange opsluiting. Een opsluiting waarvan 2 jaar in een gevangenis, waar ze met 14 naakte vrouwen een kleine cel moet delen. Na deze 2 jaar komt Barbara in de goelag terecht, waar ze de eerste vijf jaar het geluk heeft om te kunnen werken in een hospitaal. Maar waar ze de overige jaren gevangenschap doorbrengt met werken in een steenfabriek, spoorlijnen leggen of greppels graven voor waterleidingen. Door ontberingen sterven velen van de gevangen, maar Barbara geeft niet op. Haar laatste jaar in gevangenschap brengt ze door in de kolchov, waarna ze in 1955 eindelijk terugkeert naar haar thuisland Polen. Is Barbara gebroken? Ja. Maar aan opgeven denkt ze nog lang niet.Verhalen over de goelagkampen zijn zeldzaam. Zeker verhalen zoals het verhaal van Barbara Skarga over het leven in verplicht ballingschap. Ze schreef haar ganse verhaal op gedetailleerde manier neer. Een verhaal enorm waardevol. Een verhaal dat je een duidelijke schets geeft van de realiteit van het leven in de kampen.
Het verhaal wordt ingeleid door Alicja Genscinska. Een inleiding die onmiddellijk al een duidelijk beeld schept over wie Barbara Skarga is. Een bijzondere, dappere vrouw.
Na de inleiding krijg je een aaneenrijging van herinneringen van Barbara Skarga. Deze vormen samen het werkelijke verhaal Na de bevrijding. Enkele illustraties en talrijk aanwezige voetnoten scheppen de nodige duidelijkheid in het verhaal. In sommige stukken van het boek werd ik werkelijk overrompeld door informatie, waardoor dit even wat moeilijker weg las. Anderzijds zijn er andere hoofdstukken die enorm vlot lezen.
Na de bevrijding, een boeiend, waardevol en noodzakelijk verhaal voor de geschiedenis. Een verhaal over een falend, onmenselijk politiek systeem. Een verhaal dat vraagt om gehoord te worden.
Het boek leest wel wat vrolijker dan van Bv Solzjenitsyn waar de grauwheid en zinloosheid meer naar voren kwam , mss had de schrijfster iets meer geluk bij haar ongeluk ofwel was ze positiever ,haar werk dat ze moest verrichten was mss iets draaglijker, helpen in een hospitaal of een iets meer toezichthoudende functie in steen fabriek, boerderij enz . De boeken hebben mss wel gemeen met elkaar hun inzichten in een staatsapparaat, de hiërarchisch ingestelde diersoort die sapiens is , en mss ook wat de sluw/valsheid en achterdocht die mss wat eigen zijn aan staats systemen die (sterk) gericht zijn op controle , kloppen de cijfers ? Welke cijfers wil je ? … dat zijn dan wellicht wat alle staatssystemen nog van voor de Egyptische beschaving, waarbij de ene er wat verder in doorgaat dan de andere , … zoals de wijzermeter die men voor alles kan gebruiken dan wijst ie eens dat cijfer aan dan weer een ander , waar de hedendaagse barometer zich bevindt zal dan ook verschillen waar men zich bevindt. Welk staatssysteem het best is zal wel verschillen van persoon tot persoon en waar men zich bevindt op de onzichtbare ladder Het boek deed bij momenten meer denken aan the bridge over the river Kwai , en Papillon dan aan Bv Solzjenitsyn, Een (vlot) leesbaar boek over de belevenissen van een vrouw in de goelag ,
Ik heb dit boek enorm traag gelezen. Waarom? Omdat elk woord bij me binnenkwam als een mokerslag. Omdat elke zin zo sterk geformuleerd neergepend is door de auteur. Omdat het onderwerp mij zo aangreep en ik meer wou en wil weten.
Na de bevrijding is het verhaal van Barbara Skarga en hoe zij haar tijd in de goelag heeft geformuleerd, hoe ze dat op papier heeft herkregen, is bewonderenswaardig. Net zoals wat ze doorstaan heeft. Want dit is een plaats, een plek, waar veel over of naast gekeken wordt.
Zowel het fysieke en de hiërarchie id kampen als het mentale komt aan bod maar de manier waarop Skarga dit alles heeft opgeschreven gaat zoveel verder en dieper dan alleen een beschrijving. Dit is een boek, een verhaal, waar zoveel geschreven is maar nog veel meer te lezen is dat niet geschreven is en dat is de kracht van dit boek.
Lees dit boek zelf. Leer weer bij. Het is een stevige, heftige, donkere lees maar Barbara Skarga schrijft het zo dat er licht blijft doorschijnen.
Zeer zwaar verslag van 11 jaar goelag. Gedetailleerde weergave van het leven in een kamp en kolchose.van een jonge Poolse vrouw in de sowjet unie. De wegen van de totalitaire en nationalistische staat. Het is geen opbeurend maar wel noodzakelijke getuigenis..
Een indrukwekkend verhaal. Ze beschrijft onmetelijke gruwel op zo'n rustige afstandelijke manier. Wat een ongelooflijke vrouw. Je krijgt een goede inkijk in het dagelijkse leven van de strafkampen en de kolchozen van de Sovjetunie. Het onmenselijke maar ook absurde systeem waarin niemand veilig is.
Getuigenis van Skarga over haar jaren in de goelag 1944-1956,. eerst wordt ze opgepakt, komt in een werkkamp en werkt er als verpleegster/ secretaresse. Hierdoor heeft ze enkele voordelen, maar het leven is er toch hard. Ze beschrijft goed de uitbuiting maar ook de solidariteit binnen het hamp. Later wordt ze overgeplaatst naar een kolchoze en ook hier nog armoede en ellende troef. Uiteindelijk koàmt ze vrij en keert terug naar Polen. Het boek toont goed aan hoe corrupt en meedogenloos het Sovjet systeem was: voor het minste vergrijp gevangenisstraffen van 10 jaar en meer, corruptie van kampleiders, armoede, te weinig eten voor te zware arbeid, een systeem dat steunt op leugens ( bv overdrijven van de opbrengst op de kolchoze). ook tussen de gevangenen zelf is er een hiërarchie en veel misbruik. Kortom, een boek dat een zware indruk nalaat en gezien de oorlog in Oekraïne, de Russen nogal negatief afschildert. PS Een bezoek aan de ondervragingscellen van de KGB in Riga kwam levendig voor de geest bij het lezen van dit boek
Een zeldzame maar uitstekende getuigenis van de bekende Poolse filosofe Barbara Skarga over haar 10 jaar die ze doorbracht in de Goelag in het koude Siberië. Tijdens WO II sloot ze zich aan bij het Armia Krajowa, het niet-communistische Poolse verzetsleger, en in die hoedanigheid werd ze op 8 september 1944 door het Rode leger gearresteerd, en veroordeeld tot tien jaar strafkamp, gevolgd door twee jaar dwangarbeid op een kolchoz in het uiterste oosten van de Sovjet-Unie.