#Heimwee – Sophia Kapp
#BoekDiva
1945, Heimwee, plaas in Humansburg distrik, Natal. Die 18-jarige Liesbet Vermaak se toekomsdrome versplinter onherroeplik in ‘n storm van bloed en vernedering. Sy maak ‘n desperate belofte aan haar ma, die formidabele vrou, ‘Die helder, sterk mens, die vrou wat in voorspoed en in teëspoed soos ‘n fakkel in ‘n Zoeloelandse nag uitgestaan het…’ dat sy na haar twee jonger broers (‘Ek vra dit vir jou, nie as jou ma nie, maar as een vrou aan ‘n ander: Sien om na my kinders.’ – 91) en die plaas sou omsien. Die 16-jarige Andries is geen boer nie; hy droom van studies; Latyn en ‘n loopbaan van sy eie. En Benna…. Kunstige Benna leef in sy eie kop. In ‘n poging om huis en haard te beskerm in ‘n wêreld waar patriargie heers en vrouens geen stem het nie, vertel sy ‘n impulsiewe leuen: dat sy met ‘n man op ‘n gesteelde foto getroud is, want ‘Dit gaan nie oor maklik of moeilik nie. Dit gaan oor kinders, en dan vra ‘n mens nie wat dit kos nie, jy doen wat jy moet doen om hulle geborge te hou.’ (166)
In die hedendaagse Pretoria verkeer Mart-Mari Louw in ‘n dilemma: sy moet ‘n begrafnis op die familieplaas, Heimwee, bywoon, maar haar titel as dokter-professor is onvoldoende; sy moet ‘n manlike metgesel hê om haar moeilike familie tevrede te stel: ‘My susters het nie ‘n rede nodig om wrokkig te wees nie… Dis ‘n lewenswyse, nie ‘n gemoedstoestand nie.’ (105) Op die ingewing van die oomblik besluit sy om haar knutselaar-buurman, Anton Nieuwoudt, as haar voorgeeminnaar saam te sleep.
Oënskynlik is Liesbet en Mart-Mari se lewens ligjare van mekaar verwyder, anders as wat met Liesbet die geval was, is Mart ‘n onafhanklike, suksesvolle vrou in haar eie reg – sonder afhanklikheid van mans in gesagsposisies. Die ironie van patriargie wat egter steeds in die 21ste eeu aanwesig is, is vervat in die feit dat sy wel reken sy moet ‘n man aan haar sy hê vir haar ma se begrafnis. Die skrywer gebruik hierdie feit en die karakter van Anton as ‘n spieël waarin Mart subtiel verplig word om haarself en haar verhoudings met haar ouers, grootouers, sibbe en mans met rou eerlikheid te bekyk.
Mart se emosionele ontdekkingstog begin by pynlike herinneringe uit haar kinderjare: ‘Ek was lomp en onhandig, en ek het alles in die huis gebreek of omgestamp.’ (73); ‘Ek moes elke keer bes gee, ek moes elke keer wat dit ook al was… afstaan, totdat ek later op die punt gekom het wat ek nie meer aan enigiets waarde wou heg nie.’ (294) en ‘Dit het gevoel… asof ek van die aarde losgeraak het en deur die heelal tuimel.’ (408). Uiteindelik besef sy ‘Ek het nooit besef as ‘n mens se ma doodgaan, is jy jou kinderhuis kwyt nie.’ (283); verstaan ‘Hulle is de moer in omdat hulle ma dood is, nou baklei hulle oor foto’s en kombuiskaste.’ (334) en kan self hartverskeurend uitgil: ‘O God, sy’s dood! GodGodGodGodGod, my ma is dood!’ (431)
Die roman word in twee tydslyne vertel: Liesbet in 1945 en Mart in die hede. Heimwee blyk aanvanklik die enigste gemene deler te wees, maar verskeie ooreenkomste wat geleidelik aan die leser geopenbaar word, bevestig hoe die geskiedenis homself herhaal en skep ‘n intieme agtergrond vir ‘n teks wat gemaklik tussen humoristiese verbale skermutselings, hartverskeurende onreg en die subtiel erotiese beweeg. ‘n Tema wat deurgaans sterk op die voorgrond is, is ouerskap: ‘Nie elke vroumens is ‘n ma nie. Die feit dat haar lyf kleintjies kan maak, beteken nie haar hart weet hoe om hulle lief te hê nie.’ (96); wat nie beperk is tot biologiese moederskap nie, sterk vader- en nie-biologiese ouerfigure word aan eersgenoemde gelykgestel.
Die delikaatheid van die ragfyn teekoppie op die voorblad word deur die keurige taalgebruik van die teks weerspieël en die veelseggende, sagte versoek van ‘n geswore koffiedrinker op bladsy 432: ‘Sal jy vir ons tee maak?’ was ‘n besonder treffende wyse om die sirkel wat reeds in 1945 begin het, met deernis, en as ‘n duidelike bevestiging van troos en heelword, te voltooi.
‘Heimwee’ is veel meer as ‘n lekkerlees-liefdesroman; dis ‘n skildery van menswees in al sy bittersoet fasette.
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
#Uitdieperdsebek