In de Witruimte wandelen de Witgangers door ruimte en tijd. Ooit waren ze menselijk, maar nu zijn ze meer dan dat. Ze herschikken tijdlijnen en veranderen naar eigen behoefte de werkelijkheid.
Zuster Zahra van Rastaban staat bekend als de vrouw die niet lief kan hebben. Als ze toch verliefd wordt, bevrijdt haar liefde een demon die de hele Witruimte dreigt te beëindigen. Fabrieksarbeider Tobias RGZ-193 bezit de gave om te begrijpen hoe ingewikkelde machines werken. Wanneer hij aan de knoppen wordt gezet van de Witruimte zelf, ontdekt hij hoe hij de tijdlijnen kan gebruiken om er zelf beter van te worden.
Terwijl verleden en toekomst botsen met oude mythen en nieuwe ideeën, probeert Zahra haar geliefde opnieuw te vinden en vergaart Tobias meer en meer macht. Wanneer hun paden zich kruisen, nemen de spanningen toe, totdat ze recht tegenover elkaar komen te staan.
Jasper Polane (1973) is schrijver, regisseur en oprichter van Quasis Uitgevers. Als scenarist schreef hij tekenfilmseries voor televisie. Er zijn een aantal kinderboeken van zijn hand verschenen bij Just Publishing. Lege steden is zijn eerste boek voor volwassenen. Hij woont met zijn gezin in Leiderdorp.
Om te beginnen een bekentenis: ik heb een haat-liefde verhouding met tijdreizen. Als het slecht uitgewerkt is, is het een bron van frustratie dankzij onopgeloste paradoxen en verwarrende verhaallijnen. Als het echter goed gedaan is… krijg ik er nog steeds hoofdpijn van. En toch blijft tijdreizen me intrigeren, en blijf ik boeken, films, en series opzoeken waarin het centraal staat. Zo ook Zwartruimte van Jasper Polane.
Zwartruimte gaat over een universum waarin tijdreizen voor een selecte groep triviaal eenvoudig is geworden. Zij maken gebruik van de Witruimte, een technologie die rechtstreeks inhaakt op de ruimtetijd en die manipuleert. De Witruimte staat het deze groep, Witgangers genoemd, toe om ieder ruimtetijdpunt te bezoeken dat ze maar willen. Polane is rond deze technologie niet over een nacht ijs gegaan: de Witruimte lijkt op het eerste gezicht een recept voor een wirwar aan paradoxen, maar dat wordt voorkomen door een set regels en restricties aan het soort tijdreizen dat de Witruimte mogelijk maakt. Alle goede tijdreisplots hebben dergelijke restricties, van de film Primer (een fantastisch voorbeeld van hoe ongelofelijk ingewikkeld tijdreizen kan zijn) en de serie Travelers, die beperken hoever er in de tijd voor- of achteruit gereisd kan worden, tot de Ilium-duologie van Dan Simmons, waarin het effect van tijdreizen ingeperkt wordt door een objectieve, onveranderbare tijdlijn. Zwartruimte komt het dichtst bij dat laatste in de buurt. De objectieve tijdlijn is niet onveranderbaar, maar bestaat wel. Dit betekent dat een Witganger wel terug in de tijd kan gaan, maar dat dit in de eerste plaats alleen de (subjectieve) tijdlijn van die Witganger verandert. Om de objectieve tijdlijn aan te passen is een consensus van de facties die de witruimte kent vereist. Als dit ingewikkeld klinkt: Zwartruimte is een van die boeken waar ik hoofdpijn van krijg. Een aspirientje hier en daar is echter een meer dan redelijke prijs voor een logisch, coherent tijdreisverhaal.
In dit raamwerk vertelt Zwartruimte het verhaal van Tobias, een 23e-eeuwse fabrieksarbeider, en zuster Zahra van Rastaban. Zahra is een ‘heks,’ lid van een orde die belast is met het bewaren en bewaken van demonen. Demonen zijn in dit boek geen bovennatuurlijke wezens of geesten, maar stukken code van de Witruimte die afgestoten zijn, verloren zijn gegaan, of fouten bevatten. Een demon houdt dan ook het midden tussen een computerbug en een virus. Zahra bewaart de gevaarlijkste demon van allemaal: C.A.D., een zeer geavanceerde en zelfbewuste demon die tijdlijnen kan resetten door de Witruimte lokaal te deleten. Tobias weet intussen de aandacht te trekken van de Witgangers, en komt uiteindelijk in een positie om de Witruimte zelf te manipuleren. Daarbij raakt zijn verhaal verweven met dat van Zahra, waarbij de levens van de Witgangers en het bestaan van de Witruimte onder druk komen te staan.
Het makkelijke deel van dit boek om te recenseren is dit menselijke verhaal: dat is gewoon erg goed. De personages zijn goed uitgewerkt en interessant, het plot is boeiend, en de emoties zijn voelbaar. Vooral de character arc van Tobias is erg overtuigend. Zijn echtgenotes (meervoud) zijn een prachtige metafoor voor Tobias’ ontwikkeling als Witganger. De passages met deze Riet en Rita zijn niet makkelijk om te lezen en bezorgden me regelmatig rillingen, maar voegen zeker tegen het einde van het boek een diepere laag toe aan het personage Tobias. Een dergelijke laag is ook te vinden bij Zahra, met name als ze een oude, overleden, geliefde weer ontmoet en weet dat ze hem weer op zal moeten geven. Hij is door een Witganger uit een subjectieve tijdlijn geplukt en bestaat dus slechts als schim, die geen deel uitmaakt van de objectieve tijdlijn en snel weer zal verdwijnen (auw, daar is die hoofdpijn weer. Waar is m’n aspirine?). Zahra’s mix van emoties is overtuigend en maakt indruk.
Lastiger om te recenseren is de wereld waarin het verhaal zich afspeelt. Zoals eerder genoemd is het tijdreisaspect in de basis goed uitgewerkt. Er lijken wel wat gaten in de logica te zitten, bijvoorbeeld rond de leeftijden van Witgangers, hoe hun subjectieve tijdlijnen met elkaar interacteren, en hoe objectief de objectieve tijdlijn eigenlijk is. Wat meer exposition over het precieze functioneren van de Witruimte was dan ook welkom geweest. Desalniettemin bleef Zwartruimte me ertoe verleiden om na te denken, te proberen het tijdreizen als een logisch geheel in elkaar te knopen, en te begrijpen hoe het allemaal in elkaar steekt. Op dit vlak zijn er voor Zwartruimte dus weliswaar wat verbeterpunten, maar maakt dat het boek er niet minder interessant op.
Ik kan dan ook alleen maar concluderen dat Zwartruimte een bijzonder geslaagd boek. Er zijn maar weinig boeken die met een dergelijk ingewikkeld centraal concept als tijdreizen het niet alleen voor elkaar krijgen om een conceptueel interessant universum neer te zetten, maar dat ook nog eens te combineren met een sterk, overtuigend plot. Dat daarbij door mij als lezer ettelijke doosjes aspirine geconsumeerd zijn is voor mij persoonlijk een pluspunt – een van de punten waar science fiction in uitblinkt is het aan het denken zetten van de lezer over concepten die de grenzen van onze verbeelding en realiteit oprekken. Zwartruimte doet dat meesterlijk.
Witganger Zahra is een heks van Rastaban, door sommigen ook wel priesteres genoemd. De groep vrouwen waar Zahra bij hoort zorgen ervoor dat demonen uit de Witruimte in toom worden gehouden, dit doen zij door hen aan zich te binden. Sommigen hiervan zijn erg gevaarlijk en zelfs zelfbewust en kunnen daardoor eisen aan de gebruiker stellen indien zij vrij rondwaren, zoals de C.A.D. Hij eist van zijn gebruiker de opoffering van liefde. In Zahra’s jeugd is vastgesteld dat ze niet kan liefhebben en daarom heeft Zahra de C.A.D. onder haar hoede gekregen. Tijdens een missie die plaatsvindt ten tijde van het beleg van Constantinopel in 1453 gebeurt het ondenkbare en wordt Zahra toch verliefd op Dawud, een administrator van de Orde der Leergierigen. Hij weet haar te overtuigen de demon te gebruiken om het voortbestaan van de Witruimte te garanderen. Helaas moeten beiden daarvoor een hoge prijs betalen.
Tobias is een fabrieksarbeider. Het is een hard leven, arbeiders worden meedogenloos behandeld. Tobias is in tegenstelling tot zijn collega’s enorm in geïnteresseerd in wat er geproduceerd wordt en hij gaat op onderzoek uit. Een speciale afdeling komt hierachter en vanwege zijn intelligente aanpak krijgt Tobias een baan bij de Divisie Chronologie en wordt zelf een Witganger. Hij is vanaf dat moment in staat om naar eigen behoefte in de Witruimte tijdlijnen te herschikken en de werkelijkheid te veranderen.
‘Zwartruimte’ begint spannend met een veldslag in 1453. Constantinopel wordt door het Ottomaanse leger aangevallen. Deze veldslag vindt plaats in de zogenaamde Witruimte. De tijdlijn moet hersteld worden, omdat anders de toekomst van de Witruimte gevaar loopt. Ik was erg benieuwd wat deze Witruimte nu precies is en waar het verhaal naar toe zou gaan, aangezien er in het verleden wordt gestreden met zowel authentieke wapens voor die tijd, maar ook met wapens uit de toekomst. Jasper Polane heeft mij absoluut niet teleurgesteld en komt met een origineel en intrigerend toekomstbeeld.
De mensheid leeft dankzij geavanceerde technologie van de Witruimte in een universum waar alles mogelijk is en iedereen kan leven zoals hij wil. Elk verleden, heden en toekomst is bereikbaar, zonder dat je je zorgen hoeft te maken over het beschadigen van de tijdlijn. De schrijver heeft het thema gelukkig op een duidelijke manier weten neer te zetten. Er bestaan diverse facties, zoals de Divisie Chronologie, die in de gaten houden of er geen regels worden overtreden. Indien dat wel gebeurt, wordt dit door middel van tijdreizen weer aangepast. Het principe Tijdreizen geeft mij meestal een soort van hoofdpijn door de vele paradoxen. In het verhaal is een scène waarbij zuster Zahra het principe uitlegt aan een novice, waardoor je als lezer een goed beeld krijgt hoe het werkt. Je hebt subjectieve en objectieve tijdlijnen, waardoor er veel mogelijkheden bestaan die elkaar niet tegenspreken.
Het verhaal is zeer goed opgebouwd, stukje bij beetje kom je erachter hoe alles in elkaar steekt. Naast alle technologische zaken heeft de schrijver zeer menselijke personages neergezet met een goed uitgewerkte achtergrond. Dit stelt je als lezer is staat je goed in hen te verplaatsen en te begrijpen waarom zij tot bepaalde keuzen komen. Ik vond het erg mooi dat juist het menselijke aspect meer centraal staat dan de technologie. Zahra kan Dawud maar niet vergeten en zij wil haar grote liefde terug. Ze gaat door de tijden heen op zoek naar hem, de manier waarop zij dit aanpakt is zeer spannend.
Tobias blijkt dermate getalenteerd dat hij in een oogopslag kan zien hoe alles met elkaar in verbinding staat in de Witruimte. Hij ziet direct welke lucratieve mogelijkheden de Witruimte hem biedt en maakt hier op een slimme manier gebruik van. Hij komt op deze manier tot de ontdekking van de Zwartruimte, met verrassende gevolgen. Het is dan ook niet te voorkomen dat de paden van Zahra en Tobias, die alsmaar machtiger wordt, elkaar gaan kruisen. Doordat hun persoonlijke missies gevolgen hebben voor de ander worden Zahra en Tobias tegenstanders. Ik vond het punt waar beide verhaallijnen samenkomen zeer sterk en spannend geschreven. De schrijver heeft mij tegen het einde vooral met het personage Zahra weten te raken.
De schrijver schetst in zijn verhaal een bijzondere toekomst en verwerkt door het tijdreizen ook geschiedkundige feiten erin. Zo is er bijvoorbeeld de alternatieve tijdlijn van het personage Ulrika Wolff. Deze Witgangster neemt het leven over van Amadeus Mozart en dit geheel, binnen de regels, aan haar wensen aanpast en echt zijn leven leidt als Amadea Mozart. Door het tijdreizen verstrijkt de tijd voor iedereen anders. Waar voor de een bijvoorbeeld maar twee dagen verstreken zijn, kan dat voor een ander zomaar een jaar zijn. De personages vragen elkaar dan ook bij het groeten: "Wanneer zijn we?". Dit vond ik erg leuk bedacht door de schrijver.
‘Zwartruimte’ is een fascinerend verhaal over tijdreizen en de oorsprong hiervan. Het heeft een zeer verrassend einde, heel anders dan verwacht. Aan het einde van het verhaal lijkt het alsof de schrijver laat doorschemeren dat er een vervolg zou kunnen komen, ik hoop het van harte!
Ik geef ‘Zwartruimte’ van Jasper Polane graag 4,5 sterren.
Toevallig Quasis uitgevers tegen gekomen bij een lokale markt en daar 2 boeken mee genomen, waaronder zwartruimte. Uniek concept met tijdreizen en een leuk verhaal met interesante ontknoping. Zeker de moeite waard om te lezen voor een uniek stukje sci fi.