รัฐสยดสยอง

by ภัทรนิษฐ์ สุรรังสรรค์

ภายใต้ภาพความศิวิไลซ์ที่ดูเจริญงดงาม "ความสยดสยอง" ได้ถูกเก็บซ่อนอำพรางไว้

.

เมื่อกระแสลมแห่งความศิวิไลซ์จากตะวันตกพัดพาเข้าสู่สยาม ชนชั้นนำได้พยายามปรับเปลี่ยนสภาพบ้านเมืองให้ไร้ซึ่งกลิ่นอายความเป็นอนารยะ สู่ราชอาณาจักรที่มีความเป็นอารยะในสายตาของผู้มาเยือน หนึ่งในภารกิจสำคัญที่ต้องเร่งทำคือ การกำจัด "ความสยดสยอง" ให้ปลอดพ้นไปจากพื้นที่สาธารณะ ปัดกวาดซุกซ่อนความอุจาดไว้ในพื้นที่ลับจากสายตาผู้คน

.

"รัฐสยดสยอง" ผลงานของภัทรนิษฐ์ สุรรังสรรค์ ได้เผยกลไกการสร้าง "ระบอบความสยดสยอง" (regime of horror) ของรัฐสยาม ที่ใช้ความสะพรึงกลัวเป็นเครื่องมือควบคุมราษฎรให้อยู่ใต้อาณัติ มิให้มาสร้างรอยมลทินแก่รัฐอันศิวิไลซ์ ทั้งการจัดการซากศพ ความโสโครก โรคระบาด รวมถึงการลงทัณฑ์ทรมาน

.

บางทีความสยดสยองที่ดำรงอยู่ อาจไม่น่ากลัวเท่ากลไกการจัดการความสยดสยองที่กระทำในนามความศิวิไลซ์

Genres: Nonfiction, History

352 pages, Paperback

Published October 1, 2022

Reviews

[Cephalopodophil. · Rating 5 out of 5]

อ่านจบแล้ว #รัฐสยดสยอง นำเสนอประวัติศาสตร์อารมณ์ของความสยดสยองตั้งแต่ยุคจารีตไปจนถึงยุคการทำให้ศิวิไลซ์ของรัฐสยาม ความน่าสนใจคือการเน้นไปที่ผู้จัดการความสยดสยองในยุคต่าง ๆ ซึ่งเป็นเหมือนแขนขาของชนชั้นนำสยามในการใช้ระบอบความสยดสยองปกครองผู้คน และป้องปรามอาชญากรรม

ขณะเดียวกันก็ต้องลดรูปความสยองในกฎหมายจารีตนครบาลเพื่อต่อรองกับชาติตะวันตกที่มองความสยองในที่สาธารณะเป็นความไร้อารยะ อย่างไรก็ดี หนังสือไม่ได้แยกอารมณ์ความสยดสยองออกจากวัตถุที่(อาจ)สร้างความสยดสยอง เช่น ซากศพ ความโสโครก ซึ่งอย่างหลังน่าจะเป็นเรื่องของสิ่งแวดล้อมและผัสสะมากกว่า

ประทับใจอีกอย่างคือหลักฐานชั้นต้นเยอะมาก แต่การวิเคราะห์กฎหมายจารีตและคำพิพากษาอาจต้องตระหนักถึงประเภทความผิด และ discrepancy ระหว่างความคาดหวังกับปฏิบัติการทางสังคม

โดยรวมนับเป็นหนังสือประวัติศาสตร์อารมณ์ของไทยที่น่าสนใจเล่มหนึ่ง รออ่านประวัติศาสตร์นิพนธ์ที่ไม่ได้เล่าจากศูนย์กลางแบบนี้อีก

[tcheaw · Rating 4 out of 5]

เป็นหนังสือที่คอนเซ็ปน่าสนใจมาก เพราะศึกษาเกี่ยวกับประวัติศาสตร์อารมณ์ความรู้สึกในห้วงก่อนและสมัยการปฏิรูปในทศวรรษ 2430s ของสยาม และก็คงเป็นอีกเล่มที่เป็นจักรวาลวิทยาในการศึกษาการเข้ามาของตะวันตกและทำให้เป็นศิวิไลซ์

รัฐสยดสยอง มันสยดสยองอย่างไร? ผู้เขียนพาไปสัมผัสกับความสยดสยองของแนวคิดที่รัฐเข้ามามีบทบาทในการควบคุมความเป็นระเบียบเรียบร้อยของสังคม ในยุครัฐจารีต รัฐควบคุมและลงโทษผู้กระทำผิดผ่านกฎหมายตราสามดวงอย่างโหดร้ายป่าเถื่อน ตามด้วยการลงโทษหลังความตายในไตรภูมิกถา และเกิดใหม่ก็ยังต้องรับเวรกรรมไปอยู่อย่างนั้น

ขณะที่ยุคอิทธิพลของตะวันตกเริ่มมีบทบาท ความสยดสยอง คือ การที่บ้านเมืองสยามสกปรก โสโครก น่ารังเกียจ ไม่มีสุขอนามัยที่ดี จนทำให้ชนชั้นนำต้องสร้างกลไกขึ้นมากำจัดความสยดสยองนั้น ได้แก่ ขุนกะเฬวราก (กำจัดศพ) กองตระเวนและกรมสุขาภิบาล (ดูแลความสะอาดบ้านเมือง) โรงพยาบาล (รับมือโรคต่าง ๆ) กระทรวงยุติธรรมหรือศาล (ตัดสินโทษต่าง ๆ) และยิ่งเมื่อสยามเอากลไกกำจัดความสยดสยองมาใช้ปรากบฏผีบุญ กบฏเงี้ยว กลไกที่กำจัดความสยดสยองก็เท่ากับความสยดสยองเสียเอง

[Fai C. - · Rating 4 out of 5]

เป็นหนังสือที่น่าสนใจมากๆ เพราะพูดถึงเรื่องการทำให้ศิวิไลซ์ผ่านเลนส์ประวัติศาสตร์อารมณ์ ความรู้สึก

สิ่งที่อยากรู้/อยากเข้าใจมากขึ้นคือเรื่องประวัติศาสตร์อารมณ์ในฐานะ framework ของงานชิ้นนี้ อยากรู้เพิ่มเติมว่ามันคืออะไร มีขอบเขตการศึกษาอะไรยังไงบ้าง เข้าใจว่าที่ไม่ใส่รายละเอียดเรื่องนี้มาเยอะเพราะเล่มนี้เป็นหนังสือ ต้องทำให้คนทั่วๆไปอ่านเข้าใจง่าย ไม่ใช่วิทยานิพนธ์ที่ต้องอธิบายละเอียด

ท้ายบททุกบทจะมีการวิเคราะห์/สรุปความของผู้เขียน ทำให้เราเข้าใจง่ายขึ้น แต่บทสรุปมักจะขึ้นต้นด้วยคำว่า กล่าวได้ว่า ซึ่งพอใช้ซ้ำๆทุกบทก็เลยทำให้มันดูเป็น pattern มากๆ

สรุปคือ เป็นหนังสือกึ่งวิชาการ น่าสนใจ อ่านง่าย และทำให้ได้รู้หลายๆเรื่องที่ไม่เคยรู้มาก่อน น่าจะถูกใจนักอ่านหลายๆคน :-)

[Niadam Kaday · Rating 4 out of 5]

เปิดมุมมองใหม่ๆ ได้เห็นความโสโครกของสยาม ที่ซื้อมาอ่านเพราะโดนอาจารย์สุจิตต์ป้ายยา หนังสือเน้นเล่าเรื่องในช่วงยุคจารีต อยากให้สอดแทรกความสยองของยุคสมัยใหม่ด้วย ซึ่งก็ยังมีอยู่ถึงยุคปัจจุบัน ถือว่าคุ้มค่าครับเล่มนี้

[Froggie · Rating 3 out of 5]

เป็นหนังสือประวัติศาสตร์ที่แปลกดี เพราะพูดถึงแง่มุมของประชาชนคนธรรมดาด้วย ไม่ได้หมุนรอบชนชั้นปกครองเพียงอย่างเดียว

เนื้อหาเกี่ยวกับการปฏิรูปสยามในช่วงทศวรรษ 2430 ซึ่งแต่เดิมประวัติศาสตร์นิพนธ์กระแสหลักจะกล่าวว่าชนชั้นนำทำไปเพื่อให้สร้างความเป็นอารยะให้สยาม ผ่านการรวมศูนย์อำนาจและวางระบบราชการสมัยใหม่ แต่เล่มนี้โต้แย้งว่า กระทำโดยการจัดระเบียบอารมณ์ความรู้สึกในสังคม โดยเน้นไปที่ "ความสยดสยอง" เป็นหลัก

เล่มนี้ก็เป็นงานเขียนที่ดัดแปลงมาจากวิทยานิพนธ์์อีกเช่นเคย ในแง่หนึ่งเลยทำให้มีความเป็นวิชาการค่อนข้างสูง ใครชอบอ่านหลักฐานชั้นต้นนี่ฟินแน่ๆ ตัวอย่างและรายละเอียดเยอะสุดๆ แหล่งที่มายาวเป็นหางว่าว เรามีตาเบลอๆไปบ้าง แต่ในแง่ดีก็คือมีสรุปท้ายบทให้เป็นระยะๆ

3.5 ดาว

[Prai Keawpran · Rating 4 out of 5]

อ่านแล้ว​ เข้าใจความเป็นไปของการจัดการกฎหมาย​ หรือวิถีของคนไทยต้นรัตนโกสินทร์​มากขึ้น​ ในหนังสือเรียนประวัติศาสตร์​ไม่เคยเล่าถึง​เนื้อหากฎหมานตราสามดวง​ ไม่เคยรู้เลยว่า​ อุปนิสัยของคนไทยสมัยก่อนเป็นอย่างไร​ ได้เห็นมุมมองที่ชนขั้นนำมองราษฎร​ ชาวต่างชาติมองคนไทยในสมัยก่อน​ ซึ่งเราก็ผ่านช่วงเวลาเหล่านั้นมาได้แล้ว​ มียกตัวอย่างบันทึกที่น่าสนใจและจำนวนมาก​ อ่านแล้วก็รู้สึกถึงความสยดสยองอยู่​นะ​