Een verzwegen leven

by Eva Kamanda, Kristof Bohez

Het begint met de huwelijksfoto van haar overgrootouders. Etterbeek, 1942. Hij stelt vragen, zij gaat eindelijk op zoek naar antwoorden. De tijd is er rijp voor. Samen belanden Eva en Kristof op een rollercoaster van revelaties die meer dan drie jaar zal duren.

Wie was François Kamanda en hoe belandde hij hier? Wat doet zijn portret in het AfricaMuseum? Wat deed hij op twéé Wereldtentoonstellingen op de Heizel? Waarom kent niemand in Eva’s familie dit verhaal? En wat had François te maken met het verzet tegen de Duitse bezetter? De zoektocht legt een stuk onvertelde Belgische geschiedenis bloot.

Genres: Nonfiction

302 pages, Paperback

Published October 31, 2022

Reviews

[André · Rating 4 out of 5]

.
Een Verzwegen Leven
onze Congolese geschiedenis in België
Auteur: Eva Kamanda Kristof Bohez
Nederlands Paperback Introductie: 2022-10-31 Blz.: 302 pagina's
De Jetse actrice en presentatrice Eva Kamanda (31) was de laatste jaren al wat meer bezig met vragen rond haar Afrikaanse roots. Toen haar partner Kristof Bohez voor het eerst in haar ouderlijke huis kwam en daar het trouwportret van haar overgrootouders zag, kwam zijn journalistenbloed in versnelling en werden er plannen gemaakt Zonder veel verwachting hebben ze een mailtje naar het AfricaMuseum gestuurd waarin ze hun plannen uitlegden. Vrij snel kregen ze het antwoord dat er in de kelders van het museum zowaar een portret van overgrootvader, François Kamanda, lag. Toen is de immense zoektocht gestart naar de persoon en leven en het plan om een boek te schrijven over haar Congolese overgrootvader (en tevens ook over een onbelicht stukje Belgische geschiedenis) werd werkelijkheid.
Eva’s overgrootvader François Kamanda was een Congolees die in 1930 in België neerstreek, in gezelschap van zijn witte baas. Het schilderij dat het AfricaMuseum sinds de jaren tachtig in bewaring blijkt te houden, dateert van 1936.
Via documenten en gesprekken kwam het schrijversduo te weten dat heel wat Congolezen in België deelgenomen hebben aan het verzet tegen de Duitse bezetter. Dat is niet geweten door de grote massa, zelfs experts wisten daar niks van. Dit verhaal overstijgt dus de familiegeschiedenis, en verdient het om verteld te worden.
Na drie jaar zoeken en graven naar een (familie)geschiedenis die te lang verborgen bleef kunnen de achterkleindochter en haar schrijvende vriend, de zoektocht naar sporen van de overgrootvader van Eva, een van de vroege Congolezen in België vastleggen in een boek.
Het teruggevonden leven van François Kamanda en diens zwarte lotgenoten raakt aan de grote instituten van het kolonialisme: aan het almachtige mijnbedrijf Union Minière de Haut-Katanga, aan de kerk die paters-missionarissen liet komen en gaan, aan de Nationale Loterij die eerst de Koloniale Loterij was, aan Expo '58 met z'n "authentieke" Congolese dorp, aan het voormalige Musée du Congo dat nu AfricaMuseum heet.
Een verzwegen leven is een journalistiek opgevat boek dat aan de hand van interviews met nazaten en archiefbronnen een onbekend stuk Belgische geschiedenis bloot legt. Het is vreemd dat de eigen kinderen van François Kamanda bitter weinig wisten over het leven van hun vader. Daarom is het dan ook lovenswaardig dat Eva Kamanda en Kristof Bohez een lange weg gegaan zijn om een verzwegen leven op een boeiende manier openbaar te maken.

[Céline Olivetti · Rating 5 out of 5]

Prachtig. Emotioneel. Leerrijk en zoveel meer.

[Robrecht · Rating 4 out of 5]

Door het leven van een overgrootvader samen te puzzelen, krijg je een heel ander perspectief op de koloniale geschiedenis van België. Een wraakroepend en ontroerend verhaal dat je enorm hard doet inleven in het leven van Congolese mensen in Brussel doorheen de jaren.
Het was alleen soms wat bizar om opmerkingen over 'emoties' en 'objectiviteit' te lezen door de witte, mannelijke verteller (de partner van achterkleindochter Eva Kamanda).

[Xavier Roelens · Rating 4 out of 5]

Het gaat niet om het verhaal, het gaat om de aanpak die een verhaal op zich vormt. Ja, dat is het. Door niet gewoon een biografie van overgrootvader François te schrijven, maar door de zoektocht naar de puzzelstukken te vertellen vertelt Eva Kamanda en haar vriend en ghostwriter Kristof Bohez niet alleen het levensverhaal van deze (vermoedelijk) eerste Congolese kapper in België, maar ook dat van Belgische Congolezen net voor, tijdens en net na de Tweede Wereldoorlog. Door Kristof in de ik-persoon te laten schrijven, kan hij de gevoelens van Eva en van zijn getuigen mee in het verhaal verwerken, en je bent als lezer meer verrast telkens ze plots een nieuwe wending aan het verhaal kunnen geven. Maar ook de gaten in het verhaal worden met respect behandeld en door geregeld uit te zoomen krijg je wel de context mee waarin François naar België kwam in 1930, waarin hij in de Tweede Wereldoorlog niet alleen huwde en drie dochters kreeg, maar naar alle zekerheid ook met zijn opgebouwde vriendenkring in het verzet zat, of van het racisme dat toen andere vormen aannam dan vandaag.
Onlangs las ik al Congolina: De erfenis van Nele Marian over een gelijkaardig onderwerp, maar dat was een tegenvaller. Hier is drie jaar onderzoek in gekropen, maar vooral de menselijke aanpak zorgde ervoor dat het veel beter blijft hangen. Ik stel vast dat ik graag over dit boek vertel tegen andere mensen.

[Lisa Verhelst · Rating 4 out of 5]

Prachtige zoektocht naar Eva Kamanda's overgrootvader. Ik moet zeggen dat feestvieren onder het Atomium tijdens deze editie van Couleur Café anders was. Ik wist natuurlijk wel hoe Expo 58 niet alleen de bollen introduceerde, maar ook voor de tweede keer een Congolees dorp bouwde, inclusief de dehumaniserende menselijke zoo. Maar het komt harder binnen als je de mensen die daar gestaan moeten hebben al even volgt, als je er namen op kan plakken.

Wat ik een beetje miste was Eva's stem, die ik nog meer en rechtstreekser wilde horen. Maar al te vaak las ik passages in deze aard:
- Kristof: "Hé, het racisme van deze koloniaal viel misschien wel mee."
- Eva rolt met haar ogen, maakt een slimme opmerking en valt in de zetel neer.
- Kristof: "Ik heb geleerd dat deze koloniaal wel racistisch was."

Ik overdrijf uiteraard, maar ik denk dat ik minder slimme oneliners van haar verlangde en meer een directe beschrijving van wat deze hele zoektocht voor haar betekende. Maar verder, knap werk!

[Josfien Depouvre · Rating 2 out of 5]

2,5 sterren

[Katrien Schuermans · Rating 4 out of 5]

Wat een verhaal, wat een zoektocht die leidde tot dit boek van een verzwegen leven dat nu (gedeeltelijk) ontbloot is. Mooi dat de familie Kamanda dit ook wilt delen met de buitenwereld en ons zo een blik gunt in het leven van een man, getekend door het leven in zijn geboorteland en België.
Ik was niet al te wild van de schrijfstijl en hoe soms een punt werd aangeraakt. Ik snap wel de manier waarop Bohez zichzelf op de vingers tikt en soms ook compleet wegcijfert.
Een verhaal dat vertelt mag worden als onderdeel van de geschiedenis van België.

[Bjorn Comhaire · Rating 3 out of 5]

Een verzwegen leven leest als een trein en laat, wat mij betreft, vooral zien dat ieder mensenleven een boek waard is.

De grote vraag die achterblijft na lezing van het boek (en daarom ook maar drie ipv vier sterren) : wie was François Kamanda nu eigenlijk? De schrijver is er niet in geslaagd om dat te achterhalen al hebben hij en zijn vriendin waarschijnlijk erg hun best gedaan om het te weten te komen.

Het soms paternalistische toontje van de schrijver wanneer hij, blijkbaar erg vertederd, Eva's emoties beschrijft is soms storend.

[Flore Vanoverberghe · Rating 4 out of 5]

𝑆𝑖𝑟𝑒, 𝑒𝑟 𝑧𝑖𝑗𝑛 𝑛𝑜𝑔 𝑏𝑒𝑙𝑔𝑒𝑛 𝑑𝑖𝑒 𝑑𝑒 𝑏𝑙𝑎𝑑𝑧𝑖𝑗𝑑𝑒 𝑎𝑎𝑛 ℎ𝑒𝑡 𝑜𝑚𝑑𝑟𝑎𝑎𝑖𝑒𝑛 𝑧𝑖𝑗𝑛. 𝐸𝑛 𝑚𝑖𝑠𝑠𝑐ℎ𝑖𝑒𝑛 𝑛𝑜𝑔 𝑤𝑒𝑙 𝑚𝑒𝑒𝑟 𝑑𝑖𝑒 ℎ𝑒𝑡 𝑏𝑜𝑒𝑘 𝑛𝑖𝑒𝑡 𝑒𝑒𝑛𝑠 𝑜𝑛𝑡𝑑𝑒𝑘𝑡 ℎ𝑒𝑏𝑏𝑒𝑛.

Dit boek nam mijn gedachten op een manier die ik ten zeerste apprecieer.
Ik las het verhaal van Eva’s overgrootvader nadenkend over de maatschappij van vandaag, mezelf en de ongekende verhalen van mensen rondom mij.
Het was een uiterst boeiend boek met een verhaal die je soms niet voor mogelijk houdt.
Als Congolees naar een land worden gestuurd omdat je dat als ‘belangrijke’ Belg zomaar mocht doen in tijden van kolonisatie. Mensen hier dan wat op weg helpen maar ze zeker nooit het gevoel geven dat ze ooit echt Belg zullen zijn.
François Kamanda de eerste Congolees die een Belgische vrouw huwde. Die aangesloten was bij het verzet in WO2.
Die als kapper werkte. Het zijn verhalen die zijn achterkleindochter in een boeiende schrijfstijl op papier heeft gezet. Met knipogen naar een algemenere geschiedenis van het België van toen. Met knipogen naar het leven in de wereld van nu.
Eva Kamanda is een jonge vrouw met een sterke en duidelijke mening. Ze brengt dit duidelijk in haar boek maar het is nooit te vingerwijzend, ze laat je nadenken dat meer dan eens.
Ze laat je mee voelen met haar intense zoektocht naar haar familieverhaal. Ze zorgde hiermee voor een boek die ik heel erg aanbeveel!

[Tom Bergen · Rating 5 out of 5]

Wat een verhaal. Je wordt er echt stil van. Zoveel meegemaakt en waarschijnlijk nog meer dat niet geweten is. Bij het lezen van dit boek leek het alsof ik teruggezogen werd in die tijd en er bij stond en het live meemaakte. Je zou van minder stil worden. Proficiat Eva en Christophe. Ik hoop dat je ooit het volledige verhaal van he overgrootvader mag kennen. Ik kijk er naar uit om het vervolg te lezen.

[Birgit Van Rompay · Rating 4 out of 5]

De auteurs geven de lezer in dit boek een kijk op het kolonialisme, op het leven van de Congolezen in België, maar ze gaan ook verder en kaarten zaken aan waar ik niet van op de hoogte was en die ik interessant vond om te ontdekken.
Het is een leerrijke zoektocht naar de waarheid achter een verzwegen leven, die interessante zaken aan het licht brengt. Het is non-fictie die leest als fictie.

[Amy · Rating 5 out of 5]

Indrukwekkend. Aangrijpend. Non-fictie die leest als een fictietrein. Kwetsbaar en sterk geschreven. Een eeuw oud en brandend actueel. Met hier en daar een haakje in mijn eigen omgeving, werd het natuurlijk nóg interessanter.

[Jan · Rating 4 out of 5]

Ontroerend verhaal en nog maar weer eens een ,,verhelderend beeld,, van onze Koloniale geschiedenis. Zeker de inbreng van Brusselse Congolezen in het verzet tijdens WOII is op zich al een documentaire op CANVAS waardig.
Non-fictie om van te snoepen.

[Kirsten De Man · Rating 4 out of 5]

Het leest als een trein, had ik de tijd dan was het op een dag uitgelezen. Indrukwekkend verhaal!

[Marleen V · Rating 4 out of 5]

Goed geschreven, beeldrijke taal. Stuk Belgische geschiedenis met een link naar het heden.

[Martin Huisman · Rating 5 out of 5]

Heel boeiend om te lezen, een spannende zoektocht in het heden naar het verleden. Persoonlijk, emotioneel, leerzaam.

[Shauni Feys · Rating 4 out of 5]

Pakkend, persoonlijk en leerrijk verhaal.
Zeer aangename schrijfwijze die het wat luchtiger maakt wanneer nodig.

[Goedele Muyldermans · Rating 5 out of 5]

Een pareltje !
De juiste toon om geboeid mee op pad te gaan in een persoonlijk en ontroerend familieverhaal.
Maar tegelijk ook een bredere context te ontdekken.
Ontwapenend door zijn authenticiteit.

[Ivo Vangerven · Rating 4 out of 5]

Dit leest als een spannend detectiveverhaal. Geen "whodunit", maar eerder "who was he and what kind of life did he live".
Boeiende ontdekking van een ongekende familiegeschiedenis.
De diepere laag is wat deze zoektocht en haar ontdekkingen doen in het hoofd van Eva, of hoe het kolonialisme eigenlijk allesbehalve voorbij is.
Lezenswaard !