Na een leespauze om me meer aan het schrijven te wijden nam ik Eva ter hand. Eva Alta welteverstaan, voor mij de hoofdpersoon van dit boek. Een bekende psychologe, die cursussen geeft en niet in relaties gelooft. En degene die de idylle tussen het lesbische stel, Rivka en Esse, dat zich in Onderweer van de wereld afzondert doet eindigen. "Teder deed Rivka haar MacBook dicht, alsof ze een dode de ogen sloot, maar de pen in haar hand plantte ze een paar zuigende seconden later in het melkige glas van de appel, een hart met een hap eruit." (p. 219). Een prachtige zin waarbij de vele komma's het langzame besef weergeven van het verdwijnen van de essentie van Rivka's leven, haar geliefde Esse die ze verliest. Het Buitenleven kent vele van zulke prachtige zinnen die mij zin gaven om te schrijven en om de grenzen van de metafoor, vergelijking of interpunctie op te zoeken!
Het is ook een roman van nu, over spiritualiteit, klimaat en #metoo. Maar vooral een liefdesroman, over de onmogelijkheid van het elkaar echt kunnen kennen en begrijpen en het uitsluiten van de wereld, of een derde persoon, uit een liefdesrelatie. Veel van het boek bestaat uit dialoog tussen Rivka en Esse en Polak maakt daarin de vervreemdende manier waarop communicatie werkt pijnlijk duidelijk en hoe taal trauma's kan "aanraken". Als Rivka aan Esse het verwijt maakt dat zij te veel in haar depressie blijft hangen slaat zij genadeloos terug: "Je verwijt iedereen zijn depressie die... Ik verwijt niemand iets! Die de Holocaust niet heeft meegemaakt. (...) Het is hallucinant wat je zegt. Eva zegt dat het meer voorkomt onder eerdegeneratie.. Eva? Rivka. Rot op met die Eva. Rot op, rot op! Ik wil naar huis" (p. 207/208).
Bij Eva Alta woont ook nog een Doris, die na een incident dat ik hier niet kan spoilen, maar waarna zij in een psychiatrische penitentiaire inrichting wordt opgenomen. "We woonden daan bij Eva met twee mensen die eigenlijk opgenomen hadden moeten worden. (...) Mijn therapeut zegt dat ik kwetsbaar ben voor manipulatieve persoonlijkheden. (...) Eva Alta werd vanaf nu genegeerd (...) Kreeg Doris aangeleerd dat ze zowel autonoom als ontoerekeningsvatbaar was?" (p. 232/233). Dit is Polak in optima forma en ik kan niet wachten op meer onderzoek naar de krochten van de menselijke geest, waarin liefde en gekte als de beide armen zijn van het menselijk lichaam. De roman moet wel even op gang komen en verliest zich soms iets te veel in observaties over een writers block, wandelkleding, meditatie apps en andere randzaken. En waar Esse het Es is, is Rivka misschien het Id, om met Freud te eindigen. "Is dat niet wat een relatie is, dat je elkaars slechte kanten leert kennen zonder het persoonlijk op te vatten, zonder meteen uit elkaar te gaan?" zegt Rivka's leermeester Peer op pagina 217. En: "Menselijkheid is een verantwoordelijkheid voor anderen, een extreme kwetsbaarheid. Blijf op pad", eindigt Polak haar roman met een briefje uit Heelsum (sic!). Dat klinkt natuurlijk allemaal helemaal zen, maar is mij toch iets te beschrijvend, uitleggerig en quasi-spiritueel. Want rot op met Nina, anders ga ik naar huis!