راز مانا؛ زندگی، دیدگاه‌ها و آثار استاد محمدرضا شجریان

by محسن گودرزی, محمدجواد غلامرضا کاشی, علی‌اصغر رمضان‌پور

Genres: Music, Biography

237 pages, Paperback

Reviews

[Mana Ravanbod]

گذشته از ارزش شخص جناب استاد شجریان که مثل حافظ هم از فرط تعریف روی‌هوا غریب مانده هم قدرش در سالهای بعد شناخته‌تر خواهد شد، کتاب هم از این جهت کم‌نظیر است که در پرسش و شنیدن‌های متوالی روزها و روزها فکر و جواب‌ها پرورده شده و تصویری از شخصیت ماندگار جهان معاصر ایرانی به دست می‌دهد و از این جهت کمیاب است
‏راز مانا
‏گفت‌وگویی بلند از استاد شجریان

‏کمتر هنرمندی چون استاد شجریان با هنر و فرهنگ ایران مأنوس بود، برای همین است که جذبه‌ی غریب آوازش نه فقط اتفاقی معطوف به کیفیت حنجره و صداسازی که حاصل جستن و یافتن و آموختن آبشخورهای فرهنگ ایران بود.
‏خاک برش خوش باد

[Yasaman Nedjati]

چهار ستاره به خاطر شجریان
یک ستاره کم به خاطر مصاحبه کنندگان. کاملا می‌تونستن سوالات بهتری بپرسن و موضوعات بیشتری رو باز کنن. اما بعضی سوالات بارها تکرار شده بود طوری که آدم تعجب می‌کرد. انگار بیشتر درگیر رفع ابهامات شخصی خودشون بودن و گاهی سوالات فرساینده‌اشون فقط به لطف صحبت‌های دلنشین شجریان نجات پیدا می‌کرد.

[Saeed Aj]

حاصل مصاحبه‌های سال 75 با استاد. کتاب به دو بخش تقسیم شده در ابتدا آرای کلی درباره‌ی موسیقی ایرانی و تاثیرات موسیقی غربی و نقش رادیو تلویزیون در نابود کردن موسیقی محلی، بخش دوم خاطرات و بعضا مسایلی که در طول سالیان رخ داده و زیست شخصی استاد و افراد پیرامون. در کل برای دغدغه‌مندان حوزه موسیقی و فرهنگ ایران مطالعه‌اش خالی از لطف نیست بخصوص حوزه جامعه‌شناسیِ موسیقی(یا هنر به شکل عام) که چه بر سرش رفت در این سال‌ها و این حضیض تاریخی محصول چیست

[Hossein Bagheri]

به نقدهایی که دوستان به طرز نگارش این کتاب وارد کردن چندان ورود نمی کنم که البته خیلی جاها نقد ها بسیار به جا بود .
نفس کتاب برای من جذاب بود با توجه به علاقه بسیاری که به صدا و شخصیت این خسرو آواز ایران دارم دونستن بیشتر از روحیات و تجرببات و عقاید ایشون برای من بسیار جذاب بود ، مخصوصا نیمه دوم کتاب!
این رو هم توجه کنیم که این کتاب ، در میان کتبی که پیرامون زندگی استاد چاپ شده تا به امروز ، تنها کتابی هست که مورد تایید شخص ایشون هست.

[Peyman]

کتاب «رازمانا» در ادامه‌ی مطالعه‌ی مصاحبه‌ها و سخنان بزرگان کشورم است که با کتاب پیرپرنیان اندیش شروع شد و با دو کتاب مصاحبه با رضا قاسمی و رازمانا ادامه یافته است. رازمانا به کیفیت و جامعیت کتاب «پیرپرنیان اندیش» نیست و بیشتر معطوف به زندگی حرفه‌ای استاد شجریان است. تسلط گفت‌وگو کننده و سوالات جذاب و هوشمندانه‌ای که می‌پرسد باعث شناخت بهتر اندیشه‌های استاد شجریان می‌شود و علت موفقیت و همه‌گیر شدن موسیقی ایشان را مشخص می‌کند. در کتاب نکته‌ای که بیش از همه‌چیز به چشم می‌خورد پشتکار و تلاش همیشگی استاد و توجه بسیار زیاد ایشان به مسئله‌ی یادگیری و همچنین مردم است. مصاحبه‌ها تا سال ۱۳۷۵ انجام شده است و در همان زمان هم استاد شجریان مشغول شاگردی استاد دادبه بودند. ای کاش این مجموعه گفت‌وگوها تا زمان فوت استاد ادامه یافته بود، چون نکات برجسته‌ای در زندگی ایشان پس از سال ۷۵ نیز رخ داد. در این کتاب نکات علمی درخور توجهی نیز در رابطه با علم موسیقی نیز دیده می‌شود که خواندن کتاب را برای اهل فن و علاقمندان موسیقی جذاب‌تر می‌کند.

بخشی از سخنان استاد شجریان:

خستگی ناپذیری را از مادرم گرفتم. مادرم این قدر کار می‌کند تا می‌افتد. من هم همین‌طور هستم. گاهی وقت‌ها کار می‌کنم تا پنج صبح. مثلا می‌روم سازکار می‌کنم، یک دفعه می‌بینم ساعت چهار صبح است! خانمم می‌گوید: امان از وقتی که تو بخواهی کاری بکنی! حوصله‌ی همه را سر می‌بری.

من الان اینطور می‌بینم که خیلی چیزها داشته‌ایم و در تاریخ وجود داشته است. این پیشینه راز بسیاری از چیزها را آشکار می‌کند. من حس می‌کردم راز هنر برایم آشکار می‌شود. مثلا هدف نوا و موسیقی چیست. گوهر هنر چیست، چه رازی را بیان می‌کند.

هنر جست‌وجوی معناست. هنر هم سرشار از معناست و هم روش دستیابی به زیبایی. این نگاه مهمی است. بین هنرمندی که هنر را ابزار مادی و موفقیت مادی می‌داند و آن را با هدف رازگشایی از معنا دنبال می‌کند، تفاوت زیادی وجود دارد.

نهاد انسان با نفس انسان متفاوت است. نهاد انسان، همان معنا جویی است. نهاد انسان همان جست و جوی زیبایی است. هنر این امکان را می‌دهد که توانایی انسان بروز کند.

[Arya FrouzaanFar]

کتاب بسیار دوست‌داشتنی‌ایست با سه بخش اصلی:

دیدگاه‌ها: هشتاد صفحه گفت‌گو که بیش‌تر به روش‌های استاد شجریان و دیدگاه‌های شخصی ایشان دربارۀ موسیقی، هنر، و جامعه می‌پردازد.
زندگی و آثار: صدوبیست صفحه گفت‌وگو که به زندگی استاد می‌پردازد. گذار بحث از بخش دیدگاه‌ها به این بخش مناسب است و روند زمانی نیز خوب رعایت شده است.
یک زندگی، پنجاه‌وهفت تصویر: تصاویری از بازه‌های گوناگون زندگی استاد با شرح‌های کوتاه چاپ شده‌اند.

بریده‌ای از کتاب که همان هنگام در ذهنم ماند:

— شما در بحث‌های قبلی به قدرت معنوی و عطر صدا اشاره کردید. در این باره بیشتر توضیح بدهید.

معنویت چیزی نیست که آدم به صورت تکنیکی یاد بگیرد. هنرپیشه‌ای را در نظر بگیرید. سناریویی به او می‌دهند و باید آن را بازی کند. یک جا باید حالت خوشحال را اجرا کند و یک جا هم حالت غم. هرچه تواناتر باشد، بهتر می‌تواند در قالب این احساسات اجرا کند. در کار آواز، کاملاً برعکس است. اصلاً نمی‌توان نقش ایفا کرد. آوازخوان، درونش را منعکس می‌کند. وقتی توانست جهان‌بینیِ لازم را پیدا کند، عواطفش را تقویت کند، نسبت به مردم همدلی و دلسوزی پیدا کند، با آنها یکدل شود، غمی از انسانیت در او باشد، آن وقت می‌تواند این حالت را منتقل کند.

این صدا و آواز برای این که بخواهد آنچه را مربوط به دل‌های پاک است بیان کند، باید تربیت شود. معلم‌هایی می توانند چنین درسی به او بدهند که زندگی را شناخته باشند. این‌ها آن معنویتی است که اگر در درون هنرمند به وجود آمد، خواهی نخواهی در صدا و آوازش بروز می‌کند. بدون این که خود هنرمند خواسته باشد به شکل تصنعی این را به آوازش بدهد. در آواز نمی‌توان نقش بازی کرد. اگر حالتی از احساسات انسانی را تجربه نکرده باشی و جزو وجودت نباشد، نمی‌توانی آن را در آواز منعکس کنی. هرچه در درون هنرمند است بر آوازش مستولی است.

اگر هنرمندان ما، از نوازنده‌ی تنبک گرفته تا آهنگ‌ساز و تا اپراتور، بار معنوی نداشته باشند، کار خراب می‌شود. حتی اگر شاعر بار معنوی نداشته باشد، کار خراب می‌شود. موسیقی بازتاب درون فرد است. درون هرچه باشد، آوازش مثل آن می‌شود. هیچ تکنیکی هم نمی‌تواند این رابطه را دگرگون کند.

البته ایرادی که پیش‌تر هم گفته شده را تأیید می‌کنم؛ تعداد قابل‌توجهی از پرسش‌ها می‌توانستند بهتر مطرح شوند و مصاحبه‌کنندگان نیز گه‌گاه می‌توانستند (و شاید می‌بایست) کم‌تر دیدگاه‌های خویش را تشریح کنند؛ یعنی جنبۀ «مصاحبۀ» کتاب می‌توانست قوی‌تر باشد.

در پایان، این کتاب یادگیری بسیاری برای من در بر داشت و ارزش بازخوانی بالایی نیز دارد. یاد استاد گرامی!

[Hossein]

این کتاب پر است از نکاتی که کنار هم قرار دادنشون باعث میشه تصویری دقیق‌تر و کامل‌تر از جایگاه هنری محمدرضا شجریان تو ذهن نقش ببنده.
در کنار جد و جهدهایی که تو مسیر رشد و پرورش هنری کرده، نظریاتش در باب هنر و موسیقی هم قابل تامله. هر چند رویکرد و ذهنیتی آکادمیک تو حوزه فلسفه هنر نداره، ولی نظریاتش در فهم چرایی تاثیرگذاری این هنرمند بسیار موثره.

[Negarina Mohtadi]

يكي از بهترين كتاب هاي در دست درباره ديدگاه ها و نظرات استاد شجريان

[Azadeh A]

سؤال‌ها بعضی مواقع رها شده‌اند. جواب یا طولانی شده یا مشخص، جواب همان سؤال نیست، اما ظاهراً مصاحبه‌کننده‌ها متوجه نشده‌اند‌. از یک مرحله به بعد هم فقط موارد تکراری پرسیده می‌شود. یعنی شما با نخواندن سوال‌ها چیزی از دست نمی‌دهید. بهترین بخش همان جواب‌های دلی است که استاد می‌دهد و حالت‌های معنوی و روحی خودش را نشان می‌دهد. در تمام این بحث‌ها، می‌توان تنهایی، دلشکستی، دلزدگی و خستگی شجریان را درک کرد. بعضی از ابهام‌ها برای من در پاسخ‌های استاد روشن شد، البته با پاسخ‌هایی که جواب اصلی سوال نبود و در واقع جمله‌های معترضه بود. یک جایی در مورد دلایل و روش‌هایش برای انتخاب شعر گفته: من همیشه از دید موسیقی به شعر نگاه می‌کنم. اول موسیقی شعر را کشف می‌کنم و بعد فکر می‌کنم در کدام دستگاه مثلا می‌توانم حالت شاعر را بهتر بیان کنم. کاری که تقریبا هیچ خواننده دیگری انجام نمی‌دهد

[Babak Jalilvand]

شجریان یکی از بهترین های زندگی آوازی و فکر من بی شک و بی شک تر من یکی از متعصبین این شخص بی مانندم.بگذریم کتاب به شدت نا امید کننده است.سوال ها دچار تکرار بی مورد شدند تقسیم بندی سوال ها به شدت در سطح پاینی قرار دارد و این کتاب هیچ چیز جدیدی به شما اضافه نخواهد کرد و بیشتر گمراه کنند است .جای تاسف که دوستانی تصمیم میگیرند درباره این شخصیت بی مانند کتاب و مصاحبه تهیه و چاپ کنند که چیز خاصی درباره موسیقی و کار و بار ادبیات نمی دانند.

[Bahman Bahman]

محمدرضا شجریان (زادهٔ ۱ مهر ۱۳۱۹ در مشهد) موسیقی‌دان، آهنگ‌ساز، خواننده و خوشنویس اهل ایران و نامزد ۲ جایزه گرمی است.
سایت انجمن آسیا وی را پرآوازه‌ترین هنرمند موسیقی اصیل ایرانی، روزنامهٔ ونکوورسان او را یکی از مهم‌ترین هنرمندان موسیقی جهان و همچنین رادیوی عمومی ملی در سال ۲۰۱۰ وی را یکی از ۵۰ صدای برتر جهان معرفی کرده‌است

[Mohamad Jafari]

مصاحبه ها می توانست بسیار بسیار جذاب تر انجام شوند.
حیف

[Alireza]

روی هم رفته کتاب بسیار جالبی بود برای منی که طرفدار استاد شجریان هستم. برخی از سوالات تکراری بود و گاه گاه بحث به نظر بی کشش بود اما طی کل کتاب اطلاعات بسیار مفیدی کسب کردم. اگر طرفدار موسیقی سنتی و استاد شجریان هستید حتما پیشنهاد میکنم

[Hossein faqihy(faghihi)]

مرغ سحر ناله سر کن / داغ مرا تازه تر کن