Margriete

by Kathleen Vereecken

Na de dood van haar ouders komt Margriete in het bruisende, ruwe Gent terecht. Terwijl haar oudere broers hun handen vol hebben met schilderen en huizen versieren voor wie rijk en machtig is, brengt zij haar dagen door in een klooster waar ze manuscripten verlucht, en haar avonden bij haar beschermvrouw. Haar vriendschap met een kruidengenezeres en vroedvrouw geeft haar een inkijk in de wereld van leven en dood, doet haar nadenken over de ingrijpende keuze die haar wacht: trouwen en stoppen met schilderen, of schilderen en voor altijd maagd blijven.

Weinigen weten dat de beroemde broers van Eyck ook een schilderende zus hadden. Margriete vertelt het verhaal achter Het Lam Gods, een van ’s werelds meest iconische schilderijen, gezien door de ogen van een middeleeuwse vrouw.

Genres: History

256 pages, Paperback

First published November 8, 2022

Reviews

[Wim Oosterlinck]

Hier is een boek dat mij heeft doen smelten. Ik heb Margriete gelezen, een roman van de Gentse schrijfster Kathleen Vereecken. Het boek speelt zich af in het middeleeuwse Gent, hoofdpersoon is de zus van de gebroeders Van Eyck. In het verhaal helpt Margriete om het monumentale Lam Gods te schilderen.

De schrijfster neemt ons mee naar Gent, 15de eeuw, waar Margriete aankomt samen met haar broer. Edelman Joos Vijd en zijn vrouw Lysbette nemen hen in huis. Als vrijdenkende jonge vrouw in een gesloten traditionele katholieke wereld, zoekt Margriete haar weg in de nieuwe stad. Net als haar broers houdt ze van tekenen en schilderen, ze vindt het verschrikkelijk om te moeten zitten borduren en roddelen met de andere vrouwen.

Doorheen het verhaal maken we kennis met het ongelukkige hoertje Mayken, met de weduwe Cateline en haar gehandicapte zoon, met het koninklijk hof van Filips de Goede. De scènes waarin Margriete of haar broers als eerbetoon bekende gezichten stilletjes in het Lam Gods schilderen, zijn bijzonder ontroerend. En we zien hoe Margrietes prestaties en invloed als vrouw tot het bittere einde ondergesneeuwd blijven door wat de mannen gedaan hebben. Lees: tot vandaag.

Margriete is een rijke en zeer geslaagde historische roman waarin de rol van de vrouw centraal staat. Hij geeft bovendien een heerlijke inkijk in het oog voor detail en het titanenwerk dat in een meesterwerk als het Lam Gods is gekropen. Je krijgt tijdens het lezen de hele tijd zin om het veelluik te gaan bekijken, en dat heb ik ook gedaan. Ik ben naar de Sint-Baafskathedraal in Gent getrokken, om de laatste bladzijden van het boek te lezen terwijl ik voor het Lam Gods stond.

Margriete is mooi, meeslepend en ontroerend. Het boek heeft mij bedwelmd en verrukt. Grote aanrader.

volledig leesverslag: https://wimoosterlinck.wpcomstaging.c...

[Karin Baele · Rating 4 out of 5]

Echt van genoten! Boeiend, meeslepend en prachtig geschreven. Het verhaal is fictie in een historisch non fictief decor en je wil het erg graag geloven.
Wordt de geschiedenis niet vaker zo geschreven?
Aanrader! (en gauw nog eens naar St-Baafs)

[Fransien Vandeweghe · Rating 4 out of 5]

Veel gelezen in januari, maar “Margriete” van Kathleen Vereecken sprong er toch echt wel uit: boeiend verhaal, ragfijne beschrijvingen, nauwkeurige historische context en oog voor de positie van de vrouw in de renaissance!

4,5*

[Jozef · Rating 5 out of 5]

Kathleen Vereecken kan als geen ander een personage tot leven brengen.
Dit boek is fictie. Het enige wat we weten over Margriete is dat ze de jongste zuster is van de gebroeders Van Eyck en waarschijnlijk voor een groot deel door haar oudere broers is opgevoed. Waarschijnlijk schilderde ze ook.
Toch is het boek erg historisch. Vereecken slaagt erin om je onder te dompelen in een wereld van de Bourgondische tijd in Gent. Je voelt dat ze weet waarover ze spreekt en tijdens het lezen voel je jezelf echt ondergedompeld in de wereld van toen. Je voelt mee met de vrouwen die opgevoerd worden, zelfs als man.
Vereecken slaagt erin om die wereld tot in de diepste details te beschrijven en je voelt dat ze zich heeft ingewerkt.
En ik kan je garanderen dat ze daar veel research voor gedaan heeft. Ik weet het uit zeer betrouwbare bronnen.
Het boek geeft een getrouw beeld van de leefwereld van de Van Eycks en van hoe het was om als vrouw te leven in het Gent van de 15e eeuw. Het is een fictieboek in de feiten, niet in de beleving. je wordt er zo in meegesleurd dat je soms niet wilt ophouden met lezen, maar soms ook wilt stoppen om even naar adem te happen.
Echt een aanrader!

[Karin · Rating 3 out of 5]

3,5*

Zeker niet slecht en ook wel interessant, dit boek over Margriete, zus van de schilders Hubert en Jan Van Eyck. Het Middeleeuwse Bourgondische Gent komt tot leven en je leest hoe Het Lam Gods tot stand is gekomen.
Alleen jammer dat de personages wat vlak blijven en ook al hebben ze innerlijke conflicten en kennen ze miserie, voor mij blijft het allemaal te braaf, te proper, te afgelijnd.

[Sibrich van Baalen · Rating 3 out of 5]

Ik las de kaft en dacht: 'dit is mijn boek'. Toch kon het me niet echt grijpen. Margriete kwam voor mij niet echt tot leven. Ik weet niet of dat aan Margriet lag, Kathleen of aan mezelf. Volgende keer beter.

[Frederik · Rating 4 out of 5]

Boeiende fictieroman over de schilderende zus van de gebr. Van Eyck. Het geeft een mooi tijdsbeeld van de vrouw in de middeleeuwen. Moet je kiezen voor je passie of voor een gezin? En na afloop kan je niet snel genoeg het Lams Gods eens met eigen ogen gaan bezichtigen! Zo kunstig wordt de schilderkunst immers in dit boek beschreven.

[Trees De · Rating 5 out of 5]

Prachtig verhaal, heel kleurrijk geschreven met oog voor detail. Heel interessant om lezen hoe een vrouw in de middeleeuwen voor moeilijke keuzes komt te staan.

[Cynthia · Rating 4 out of 5]

De start vond ik wat overdreven zwaar geschreven, maar dat paste dan weer bij de statigheid van de middeleeuwen (of toch in de hogere klassen). De details waren zeer historisch correct en het personage net onbekend genoeg om een paar vrijheden te nemen, mooie mix als je het mij vraagt. Het juiste boek op het juiste moment!

[An Van Haute · Rating 4 out of 5]

Een Vlaams verhaal, een Vlaamse schrijfster. Echt een aanrader. Kathleen Vereecken heeft als voorbereiding op het boek o.a. leren schilderen. Ze voelt een passie voor het Lam Gods die ze ook grandioos verwoordt via Margriete. Het gevolg is dat ik in de bib een boek ga zoeken met veel foto´s over het ´Lam Gods' om met heel veel zin een aantal passages uit het boek met het schilderij te vergelijken. ( en uiteraard volgt een bezoek nog aan het gerestaureerde drieluik). De roman geeft verder een frisse inkijk in Gent tijdens de laat-middeleeuwen maar schetst bovenal een mooi portret van een sterke jonge en worstelende vrouw in een patriarchale maatschappij.

[Alexandra - Alexs books and socks · Rating 5 out of 5]

Wat een ongelooflijk schoon boek. Zo schoon. Zó schoon! Ik heb hem in een keer gelezen. Zo een mooi, boeiend en bloeiend verhaal en zo prachtig geschreven. Een schrijfstijl die allesomvattend is qua details overbrengen, tot in het kleinste hoekje van een miniatuur schilderij, qua verhaal vertellen, en alles is schoon. Zelfs het lelijke is schoon en dan die sfeer, alles zo beeldend, al mijn zintuigen op scherp en ik heb zelfs geen kunstige zintuigen. Dit boek. Lees het. Vaar mee op de auteur haar prachtige tocht doorheen Margriete van Eyck haar verhaal. Geniet.

[Ellen Hanson · Rating 4 out of 5]

Voor de lezer die houdt van een historisch accent en zich ook graag laat meeslepen in een verhaal dat je bijna kan voelen en beleven. Heel vlot geschreven, maar met een eerder abrupt einde. Het had nog even mogen doorgaan voor mij.

[Kirsten · Rating 4 out of 5]

in dit boek volg je enkele jaren uit het leven van Margriete, de zus van de drie broers Van Eyck. Net als haar broers heeft ze bijgedragen aan het artistieke en diplomatieke succes van het merk "Van Eyck", alleen is haar aandeel onderbelicht gebleven - tot nu! Je wordt ondergedompeld in haar leefwereld, in het middeleeuwse Gent, in de schilderkunst. Je maakt van op de eerste rij mee hoe een werk als het Lam Gods tot stand komt: met ontelbare voorontwerpen, studies van kleuren, landschappen, gezichten, bloemen en planten, heel veel overleg, materialenkennis enzovoort. En vooral, je ondervindt bijna aan den lijve hoe het is om een vrouw te zijn in dat tijdvak: het verstikkende verwachtingspatroon, het kleine plaatsje dat je wordt toebedeeld in de samenleving - tenzij je voldoende moed en geluk hebt om daaraan te ontsnappen.
Tijdens het lezen enkele keren met veel plezier het woordenboek geraadpleegd (een kaproen, een houppelande, iemand?) en zin gekregen om het historische centrum van Gent nog eens te bezoeken (zie ook de recensie van Wim Oosterlinck).
kortom, een historische roman zoals ik ze héél graag heb!

[Jessica · Rating 3 out of 5]

Niet helemaal mijn ding maar toch gelezen omdat de schrijfster deze week naar onze leesclub komt.

[Ann Hendrickx · Rating 3 out of 5]

Mooi boek over Margarethe Van Eyck, de zus van Jan, Hubrecht en Lambrecht Van Eyck. Zij schilderde ook maar in die tijdsgeest kon een vrouw niet anders dan in de achtergrond blijven

[Eva Begine · Rating 4 out of 5]

Een verrassing die ik niet zag aankomen. Ik kende de schrijfster niet maar ze slaagt er ongelooflijk goed in om de onbekende zus van de gebroeders Van Eyck tot leven te roepen. Je ruikt, voelt en ziet de middeleeuwse stad Gent gewoon. Een verhaal van een getalenteerde vrouw die opbokst tegen vooroordelen zou ook nu nog kunnen. Haar keuzes klinken dan misschien wel heel devoot en braaf, toch bereikt ze ermee een autonomie die voor veel hedendaagse vrouwen nog een utopie is.

[Tineke · Rating 3 out of 5]

Een mooi verhaal, dat je meeneemt naar de tijd en omgeving waarin het Lam Gods werd geschilderd. Leuk ook dat de zus van de gebroeders Van Eyck de hoofdpersoon is. Maar zo braaf en voorspelbaar... Dat kon toch spannender en minder rechttoe rechtaan?

[Hans Buijze · Rating 3 out of 5]

Net het Lam Gods gezien in Gent en nu een roman tegenkomen die het leven beschrijft van Margriete de schilderende zus van Hubert en Jan van Eijck. Het leven beschrijven gaat iets te ver: het gaat voornamelijk over haar identiteitsworsteling: word ik moeder of blijf ik maagd. Jammer dat die thematiek niet dieper of breder neergezet wordt. Nu blijft het een beperkt boek hoeveel woorden uit die tijd de schrijfster ook gebruikt en hoe mooi het oude Gent ook gaat leven.

[Merel Wildschut · Rating 2 out of 5]

Ik had veel zin in dit boek, want: historische fictie met een feministische inslag. Maar om eerlijk te zijn ben ik nogal underwhelmed. Ik vond het een vrij saaie verhandeling en ik heb er ook heel weinig van onthouden.

[Petra · Rating 3 out of 5]

ik heb sterk getwijfeld tussen 3 en 4 sterren. Op zich is het een mooi verhaal en ik heb het wel graag gelezen, maar ik heb niet echt gevoel gehad dat ik erdoor werd gegrepen of dat ik in het verhaal werd getrokken. Dus is het 3 sterren geworden

[Els · Rating 4 out of 5]

Margriete. Door: Kathleen Vereecken.

Wow, ik las dit boek net na Het Huwelijksportret van Maggie O’Farrell, en dat was een ideale combinatie. Het zijn beide fictieromans over een historische figuur die echt bestaan heeft. Net als Lucrezia schildert de hoofdpersoon van Margriete (Margriete dus) en zo zijn er nog meer overeenkomsten: het zijn allebei slimme, boeiende, getalenteerde vrouwen met een passie en een niet te temmen vuur in zich. Afwijkende vrouwen (ik noem het: opwijkende), zeker in hun tijd.

Margriete is de enige zus van de broeders Van Eyck, zij zal een belangrijke rol spelen bij de totstandkoming van het wereldberoemde Het Lam Gods. Daarover lees je meer in het boek, echt boeiend. Ik ben plots geboeid door dit schilderij dat me daarvoor nooit veel heeft gezegd. Margriete en Het Lam Gods vormen de hoofdpersonages van dit verhaal.

Vereecken schetst levendige, gedetailleerde portretten daarvan maar daarnaast komt er nog zo veel meer aan bod. We krijgen ook een blik op de wereld om Margriete heen: het leven van de rijken (bij haar beschermvrouwe), scriptoriums, kloosters, Gent in het verleden, de weelderige tuin van Cateline (vroedvrouw en kruidengenezer), …

De gedrevenheid van Vereecken is groot, ze begon zelfs met schilderen tijdens haar historisch onderzoek, en dat voel je op elke pagina. Over het verhaal hangt een kleurrijke, glanzende sluier die alles extra kleur geeft, details nog scherper weergeeft. Je stapt als lezer een wereld binnen, niet enkel een boek.

Margriete geeft een interessant beeld van een vrouw en de keuzes die ze (niet) heeft. Boeiend, levend, kleurrijk, verslavend leesvoer; ferme aanrader! Ik wil nog meer portretten van geweldige (vergeten) vrouwen!

[Moira Macfarlane · Rating 4 out of 5]

Na elke werkdag, als ik op mijn fiets naar huis reed, keek ik al uit naar dat moment van thuis komen om dan even op de bank te kruipen met een kop warme thee en Margriete, ik heb hier zo van genoten! Zonder een te veel aan drama kwam hier een geschiedenis, dat van een vrouwenleven, in het Gent van de late middeleeuwen [begin 1400], geloofwaardig tot leven. Fraai en met een bepaalde ingetogenheid geschreven. Zo had het kunnen zijn.

Kathleen Vereecken schrijft in haar nawoord: 'Toen ik jaren geleden vernam dat de beroemde broers van Eyck [die van veelluik Het Lam Gods, 1432] ook een schilderende zus hadden, was mijn nieuwsgierigheid meteen gewekt. Waarom weten we zo weinig van haar?' Ze gaat grondig op onderzoek uit, raakt gaandeweg steeds meer betrokken en gepassioneerd tijdens haar zoektocht. 'Ondanks de zee aan boeiende verhalen, bleef Margareta van Eyck verborgen in de mist van de geschiedenis. Dus deed ik wat ik het liefste doe: binnen de krijtlijnen van de bekende geschiedenis een minder bekend personage tot leven wekken. In Margriete vertel ik een verhaal dat had kunnen zijn.'

'Ze denkt dat het een gewoonte was, onder de linde zitten met haar vader op een zomerdag. Maar misschien is het oproepen van die herinnering een gewoonte geworden en heeft de herinnering het overgenomen van de werkelijkheid om zo een nieuwe werkelijkheid te worden. Misschien gedraagt het geheugen zich als een schilder of schrijver die de werkelijkheid naar zijn hand zet. '

[Koen Temmerman · Rating 4 out of 5]

De gebroeders Hubrecht, Jan en Lambrecht Van Eyck hadden een zus Margareta. Zij was een getalenteerde miniaturiste, maar er is zeer weinig over haar gekend. In ‘Margriete’ (2022) reconstrueert de Gentse auteur Kathleen Vereecken subtiel het leven dat Margareta geleid zou kunnen hebben.

De jonge Margriete volgt vanuit Maaseik haar oudere broer Hubrecht naar Gent. Daar zal zij voor de radicale keuze staan: trouwen en stoppen met schilderen, of schilderen en voor altijd maagd blijven.

Haar drang naar onafhankelijkheid en haar leergierigheid zijn bepalend. Zij wil de wereld verkennen. We volgen haar zoektocht naar haar identiteit, haar verlangens en haar passie voor de kunst. Via haar vele intense gesprekken met andere vrouwen uit alle standen lezen we over de positie van de vrouw in de 15de-eeuwse maatschappij ten tijde van de Bourgondische hertog Filips de Goede.

Ook beschrijft Vereecken heel sensitief het ontstaansproces van het retabel Het Lam Gods, het werk in de kunstenaarsateliers en de scriptoria in de kloosters en het leven in het laatmiddeleeuwse Gent.

Haar stijl is elegant en lijkt moeiteloos. Zij schildert een levendig portret van een boeiende jonge vrouw.

Mooie motieven zijn het belang van het (voor)lezen en Margrietes kenmerkende ‘dwaaldrang’ waarbij zij stad en natuur wil verkennen om te kunnen observeren. De vele verwijzingen naar concrete namen van plaatsen en gebouwen maken de lectuur voor Gentenaars extra boeiend.

Door haar uitgebreide research levert de auteur een overtuigend fictief verhaal maar stevig gebaseerd op historische contexten. Een mooi voorbeeld van geschiedenis ‘herbeleven’.

Citaat van de auteur in het nawoord: ‘Ondanks de zee aan boeiende verhalen, bleef Margareta van Eyck verborgen in de mist van de geschiedenis. Dus deed ik wat ik het liefste doe: binnen de krijtlijnen van de bekende geschiedenis een minder bekend personage tot leven wekken.’

[Christine Bonheure · Rating 5 out of 5]

Wondermooi boek, prachtig en overtuigend tijdsbeeld. De vlotte puntgave stijl deed me vaak denken aan Hamnet van Maggie O’Farrell. Ook het onderwerp is de moeite. Ik las het als aanklacht tegen de overheersende, bijna exclusieve aandacht voor mannen in de geschiedenis, terwijl iedereen weet dat er achter elke sterke man een nog sterkere vrouw staat. Margriete wordt aan de opdrachtgever van Het Lam Gods voorgesteld als de zus van de gebroeders Van Eyck die “de bloemetjes schildert”. Elk woord in het boek toont nochtans aan dat ze zoveel meer was en deed. De positie van de vrouw in de Renaissance was onfraai. Keurslijven, goede zeden, verplichte kuisheid. Werd een vrouw verkracht dan moest zij boeten. Wie als vrouw iets wou bereiken moest ongehuwd blijven. Ik ga het Lam Gods binnenkort eens bekijken op zoek naar de gezichten die zouden zijn geschilderd naar de mensen waarover je in het boek leest.

[Hilde Vanhoutte · Rating 4 out of 5]

Zeer intrigerende insteek over de vermeende zus van de gebroeders Van Eyck: haar plaats in het gezin Van Eyck, haar ‘opleiding’ tot kunstschilder, de verhouding met haar broers.....niet gebaseerd op bewezen feiten of documenten, maar zeer aannemelijk dankzij de research en het schrijftalent van Vereecken. Ondertussen krijgen we ook een zeer levendig beeld van Het koppel Joos Vijd en Elisabeth Borluut en hun rol in het ontstaan van het veelluik van het Lam Gods. Gent en Brugge in de tijd van in de Bourgondische hertog Filips de Goede: zeer realistisch beschreven. ook aandacht aan het gewone leven in beide steden in die tijd. Een aangenaam boek en zeker een aanrader voor liefhebbers van die periode, Hubrecht en Jan van Eyck en hun meesterwerk. De aandacht voor de sterke figuur Margaretha Van Eyck : een bijkomende troef!

[Hilde · Rating 4 out of 5]

Het boek geeft je veel interessante informatie: over de tijd van de Bourgondiërs en de familie Van Eyck, over de positie van de vrouw - de zus van Jan en Hubert - in die tijd, over de totstandkoming van het schilderij ‘Het Lam Gods’, wie de figuren kunnen zijn die op het schilderij staan afgebeeld enz. En al die inzichten krijg je mee in een boeiend verhaal, knap gedaan! Gedurende het lezen had ik wel soms het gevoel dat het boek voor jongeren is geschreven en vooral met de bedoeling de kennis over Het Lam Gods over te brengen. Iets te moraliserend dus toch, ook wat de feministische insteek betreft.

[Busylizzy74 · Rating 5 out of 5]

Meesterlijke historische roman die je meeneemt naar de 15de eeuw in de Lage Landen, met een focus op Gent. Dit boek brengt Margriete tot leven, de zus van de gebroeders Van Eyck, die mee geschilderd heeft aan het Lam Gods. Vereecke schetst niet alleen een schitterend beeld van de maatschappij en het stadsleven van die tijd maar belicht ook de complexe positie van de vrouw. Met zijn rijke historische details en meeslepend verhaal, geeft het boek een dieper inzicht in de kunstgeschiedenis en de onderbelichte rol van vrouwen daarin. Aanrader!

[Sarah VNH · Rating 5 out of 5]

Dit boek was tot voor kort aan mijn aandacht ontsnapt,onterecht! Je wordt meegenomen naar het 15e -eeuwse Gent waar je terecht komt in het leven van de zus van de gebroeders Van Eyck, een vrouw die haar eigen weg wil gaan, niet evident in die tijd.
Je volgt het creatie-proces van het Lam Gods van heel dichtbij (of hoe het kon zijn, want het blijft deels fictie) , waardoor ik zin gekregen om nog eens een bezoekje te brengen aan dit kunstwerk.
Heel graag gelezen!

[Kristel · Rating 3 out of 5]

De zus van Jan en Hubert Van Eyck schilderde ook. Dit neemt Kathleen Vereecken als vertrekpunt. Ze schetst een wondermooi beeld van het middeleeuwse Gent, met begijnhoven, het vijdsteen, machtige kerken en kloosters. Een stad die bruist van het leven. De 19-jarige Magriete worstelt in deze voor vrouwen toch vrij verstikkende leefwereld met haar identiteit en haar toekomst.

[Peter Corens · Rating 5 out of 5]

Heel mooi relaas van wat misschien wel eens ongeveer zo zou kunnen gebeurd zijn. En op de duur wens je ook dat het klopte, want wil je toch echt dat er ook in de vijftiende eeuw al een plaats was voor dergelijke zelfbewuste vrouwen aan de top.
Heel mooie beeldende taal ook, bij momenten bijna poëtisch.