Υποκατάστατο ισχύος: Η βρετανική προπαγάνδα στα Βαλκάνια, 1939-44

by Ιωάννης Δ. Στεφανίδης

Ο Β΄ Πα­γκό­σμι­ος Πό­λε­μος μαι­νό­ταν σε πολ­λά μέ­τω­πα, οικο­νο­μι­κά, πο­λι­τι­κά και πο­λι­τι­σμι­κά κα­θώς και στρα­τι­ω­τι­κά. Όπως είναι ανα­με­νό­με­νο, σε μια ανα­μέ­τρη­ση που τρο­φο­δο­τεί­ται ιδε­ο­λο­γι­κά, ο πό­λε­μος των λέ­ξε­ων και των ιδε­ών έπαι­ξε βα­σι­κό ρό­λο στην ευρύ­τε­ρη σύ­γκρου­ση. Όπως δεί­χνει αυτό το βι­βλίο, η προ­πα­γάν­δα –που είχε ως στό­χο τό­σο τις συμ­μα­χι­κές υπό κα­το­χή χώ­ρες όσο και τις χώ­ρες δο­ρυ­φό­ρους του Άξο­να– θε­ω­ρή­θη­κε από όλες τις πλευ­ρές θε­με­λι­ώ­δες κομ­μά­τι της πο­λε­μι­κής προ­σπά­θει­ας, το οποίο λάμ­βα­νε ολο­έ­να με­γα­λύ­τε­ρη προ­σο­χή και ολο­έ­να πιο εξε­λιγ­μέ­νη μορ­φή.

Εστι­ά­ζο­ντας στη βρε­τα­νι­κή προ­πα­γάν­δα στα Βαλ­κά­νια, το βι­βλίο ξε­κι­νάει με ένα εισα­γω­γι­κό κε­φά­λαιο για τη βρε­τα­νι­κή προ­πα­γάν­δα την πε­ρί­ο­δο του πο­λέ­μου τό­σο από τη Βρε­τα­νία όσο και από την υπό βρε­τα­νι­κό έλεγ­χο Μέ­ση Ανα­το­λή. Ακο­λου­θούν δύο θε­μα­τι­κά κε­φά­λαια, ένα για τη βρε­τα­νι­κή πο­λε­μι­κή πο­λι­τι­κή σε αυτή την πε­ρι­ο­χή, το άλ­λο για τα στοι­χεία που φα­νε­ρώ­νουν μια πε­ρι­φε­ρει­α­κή προ­σέγ­γι­ση –και τα κοι­νά θέ­μα­τα– της βρε­τα­νι­κής προ­πα­γάν­δας στα Βαλ­κά­νια από το ξέ­σπα­σμα του πο­λέ­μου έως τη γερ­μα­νι­κή υπο­χώ­ρη­ση. Τα υπό­λοι­πα κε­φά­λαια απο­τε­λούν ουσι­α­στι­κά με­λέ­τες πε­ρί­πτω­σης για κά­θε ένα από τα πέ­ντε προ­πο­λε­μι­κά κρά­τη (εκτός από την Τουρ­κία). Αυτά φα­νε­ρώ­νουν πολ­λά σχε­τι­κά με τη γε­νι­κή βρε­τα­νι­κή προ­σέγ­γι­ση στο θέ­μα της προ­πα­γάν­δας, κα­θώς επί­σης δεί­χνουν πώς οι Βρε­τα­νοί προ­σάρ­μο­ζαν τις προ­σπά­θει­ές τους ανά­λο­γα με τις θε­ω­ρού­με­νες εθνι­κές ιδι­αι­τε­ρό­τη­τες αυτών των χω­ρών.

Κα­λύ­πτο­ντας όχι μό­νο τον ορ­γα­νω­σι­α­κό κυ­κε­ώ­να, τις τε­χνι­κές και τους εξε­λισ­σό­με­νους στό­χους της βρε­τα­νι­κής προ­πα­γάν­δας την πε­ρί­ο­δο του πο­λέ­μου, αλ­λά επί­σης τη σχέ­ση της με τη βρε­τα­νι­κή στρα­τι­ω­τι­κή στρα­τη­γι­κή και τη δι­πλω­μα­τία, τις πε­ποι­θή­σεις των προ­πα­γαν­δι­στών σχε­τι­κά με την πε­ρι­ο­χή και τους λα­ούς της, τα ηθι­κά ζη­τή­μα­τα και τον σχε­δι­α­σμό για τη με­τα­πο­λε­μι­κή πε­ρί­ο­δο, το βι­βλίο πα­ρου­σι­ά­ζει συ­ναρ­πα­στι­κές πτυ­χές της έν­νοι­ας της προ­πα­γάν­δας και της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τάς της σε συ­γκε­κρι­μέ­νες πο­λε­μι­κές συν­θή­κες.

392 pages, Paperback

First published September 24, 2018