Interessant boek voor geïnteresseerden in narcistische gezinsdynamiek. Wel wat Amerikaanserig met veel herhalingen en voorbeelden uit de counsellingpraktijk van de auteur. Die voorbeelden zijn soms illustratief maar bieden geen nieuwe inzichten en zijn in ieder geval deels overbodig.
Aantekeningen voor mezelf gemaakt. Eén grote spoiler.
Kenmerken van een narcistisch gezin:
- Niemand is zo belangrijk als de narcistische ouder;
- Imago is alles; gevoelens zijn niet belangrijk, uiterlijkheden wel;
- Verstoorde communicatie; vaak sprake van triangulatie = dat een boodschap niet rechtstreeks, maar via een ander wordt gegeven (praten over ipv praten met); ook: gaslighting, projectie van eigen issues op kinderen, beschaming en vernedering, verdraaien en verleden herschrijven, boosheid;
- Een hechte ban met gezinsleden wordt als bedreigend gezien;
- De kinderen hebben geen zelfvertrouwen; kinderen worden ontmoedigd om vertrouwen in eigen intuïtie of beoordelingsvermogen te hebben (agressief en openlijk, of subtiel en heimelijk via manipulatie en ontkenning);
- Gebrek aan empathie van de ouder voor de kinderen;
- Narcistische ouder neemt geen verantwoordelijkheid voor eigen gedrag en beslissingen;
- De narcistische ouder heeft constant kritiek op anderen en veroordeelt anderen voortdurend; vaak omdat ze zelf weinig stabiele eigenwaarde hebben;
- Afgunst, verlangen naar een gevoel van superioriteit;
- Narcisten raken gefixeerd op beledigingen en cultiveren hun verwonding en vergroten die uit; mensen die met hen samenleven moeten daarom constant op hun tenen lopen;
- Gebrek aan emotionele consistentie van de narc ouder; kind interpreteert onvoorspelbare emotionele instabiliteit van de ouder als ‘haar/zijn schuld’;
- Narcistische ouders willen controle en gedragen zich autoritair en veeleisend; de ouder die het narcistische gedrag van de andere ouder faciliteert heet: “enabler”.
Ongeschreven regels in een narcistisch gezin:
- Laat je ware gevoelens niet zien;
- Houd het imago van het ‘perfecte gezin’ in stand;
- De behoeften van de ouder zijn belangrijker dan de behoeften van de kinderen;
- Kinderen hebben geen recht op grenzen of privacy.
Rollen in narcistisch gezin:
- Enabler; meestal de echtgenoot/note, meestal codependent; degenen die de narcist doorzien denken dat ze hen beter kunnen maken;
- De zondebok; het kind waarop de narcist de meeste (zelf)kritiek projecteert; dit kan ook de rebel zijn;
- Het gouden kind; het kind op wie de narc ouder hun ideaalbeeld projecteert;
- Het verloren kind; teruggetrokken, creatief, wil onzichtbaar zijn.
Invloed van narcistische ouder op kinderen:
- Vertraagde emotionele ontwikkeling; voelen zich vaak van binnen leeg; zoeken (co)dependente relaties om voor anderen te kunnen zorgen; of eenlingen; narcisten hebben vaak een gestagneerde emotionele ontwikkeling (als volwassene een emotionele ontw van een Kind), dat hoeft niet voor kinderen van narcisten te gelden;
- Op de gevoelens van de ouder gericht zijn ipv op eigen gevoelens;
- Op triggers reageren; overreageren op specifieke triggers.
- Aangetast vertrouwen: niemand kunnen vertrouwen, altijd op je hoede zijn; soms juist te snel van vertrouwen uit verlangen naar intimiteit;
Hechting
Drie soorten hechting:
- Angstig: telkens met de relatie bezig zijn uit angst de partner te verliezen;
- Vermijdend: proberen niet te close te worden met anderen;
- Veilig: voelen zich prettig bij intimiteit, warm en liefdevol.
Oplossing ligt in leren vertrouwen van jezelf.
Onderdrukte separatie-individuatie
Betekent: loskomen van je ouders en ontwikkelen van een ik-besef. Is een innerlijk proces.
Narcistische ouders belemmeren separatie-individuatie van hun kinderen., op twee manieren:
- Negeren: kind wordt genegeerd. Kind heeft meeste emotionele energie nodig voor krijgen van aandacht en acceptatie, hierdoor onvoldoende als individu ontwikkeld;
- Bemoeizucht: kind krijgt geen kans om eigen oordeel en keuzes te vormen.
Reacties van kinderen:
- Overpresteerders: uitblinkers, om liefde te krijgen;
- Zelfsaboteurs: hebben het opgegeven, immers toch niet goed genoeg…;
- Het disfunctionele gezin ‘beter willen maken’;
- Zorgen voor het disfunctionele gezin;
- Fatalisme, depressie: ‘het is wat het is’, ‘ik kan er toch niets aan veranderen ‘;
Ouder wordende ouders. Angst voor onterving. Wat nodig is is een balans tussen zelfzorg en minimaal contact met ouders.
Eigenwaarde is innerlijk gevoel een goed mens te zijn die het verdient om geliefd en geaccepteerd te worden.
Volgens McBride vertonen veel slachtoffers van narcistische ouders symptomen van ptss of complexe ptss (cptss).
Heling en zelfbevrijding
Meestal loopt gezinstherapie met een narcist op niets uit, dus is heling een individueel proces.
Vijf stappen:
1. Acceptatie, rouwen en traumaverwerking. Acceptatie moeilijk omdat ontkenning belangrijk onderdeel is van het narcistische gezinssysteem. En omdat kinderen de erkenning van ouders moeten loslaten, die krijgen ze nl nooit.
2. Separatie en individuatie. Psychologisch loskomen van je gezin en gezinsdynamiek: ‘ik’ losmaken van ‘wij’. De rol die je speelde in het gezin loslaten, je eigen uniekheid erkennen. Niet meer meedoen aan triangulatie. Je bewust worden van de geprojecteerde gevoelens van de narcist. Afgunst van de narcistische ouder overwinnen. Verinnerlijkte negatieve boodschappen veranderen in positieve. Het informele gezinsmotto op de proef stellen. Loskomen van de controlerende of negerende ouder.
3. Het verwonde innerlijke kind geven wat het niet van zijn/haar ouders kreeg (reparenting) en worden wie je echt bent. Maak een lijst van wat je voor je plezier doet; herontdek je talenten en passies; hoe is het fysiek met je gesteld?; neem je voorkeuren, waarden en overtuigingen onder de loep.
4. Omgaan met de narcistische ouder en de rest van het nest. Beslissingen over contact met je ouders en broers en zussen (geen contact, beleefd contact); leren luisteren naar je gevoel en grenzen stellen; als de ander over de grens die je duidelijk hebt gesteld, stapt, dan kun je her beste uit de situatie stappen; vergeving in de betekenis van ‘innerlijk loslaten’; welke (niet-materiële) geschenken heb je gekregen in het gezin waarin je opgroeide? (Talenten, capaciteiten, sterke punten);
5. Einde maken aan de erfenis van verwrongen liefde. Eigen narcistische neiging in toom houden; wordt ren tegenpool van narcistisch: empathisch. Laat anderen zien dat je jezelf en de ander waardeert; waardeer de persoon, niet alleen de prestaties; leer kinderen verantwoordelijkheid voor eigen gedrag te nemen; voorkom dat het mind denkt dat het belangrijker is en meer rechten heeft dan anderen; ontwikkel je kernwaarden en pas ze toe; wees authentiek; waak je voor aangaan liefdesrelatie met een narcist uit herkenning; idem vriendschappen.
Narcistische eigenschappen afleren
“Als je in een narcistisch gezin bent opgegroeid, heb je wellicht een aantal narcistische trekjes aangeleerd. Dat betekent niet dat je een narcist bent.”
“Je helingsproces is een levenslange reis.”