Dola

by Mirjam van Hengel

De dag dat Mirjam van Hengel een column las waarin Dola de Jong had geschreven dat ze een nieuw leven begon en dat de hele vroegere mikmak haar geen laars meer kon schelen, wist ze: daar wil ik meer van weten. Ze begon een zoektocht die leidde langs Dola’s vrijzinnige Amsterdamse jaren, de vlucht voor Hitler naar Tanger en haar broze eenzaamheid in de straten van New York. Er ontvouwde zich een leven van onverwoestbare energie en diep verdriet: het verhaal van een vrouw die wilde schrijven, met een aantal boeken groot succes had, maar het boek dat ze écht wilde maken nooit voltooide.

Mirjam van Hengel is het type biograaf dat onder de huid van haar hoofdpersonen kruipt en ze als geen ander tot leven weet te wekken. Soms verhalend, soms essayerend, soms heel persoonlijk en intiem. Haar portret van Dola de Jong doet recht aan een intrigerende vrouw, de barst in haar leven, haar geschreven én ongeschreven boeken, en is een betoverend spel met de vorm van het genre.

304 pages, Paperback

First published November 24, 2022

Reviews

[Eline · Rating 4 out of 5]

Dola de Jong (1911-2003) is wat je noemt een vergeten auteur. Ze leidde een boeiend, maar ook tragisch leven. Als 28-jarige Joodse sloeg ze al voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog op de vlucht voor Hitler naar Tanger. Haar familie die in Arnhem achterbleef, vond dat ze overdreef door weg te gaan. De rest van de familiegeschiedenis laat zich raden.

Via Tanger kwam Dola in New York terecht. Daar schreef ze romans, had ze verschillende turbulente verhoudingen en worstelde ze met haar verleden. Mirjam van Hengel raakte gefascineerd door Dola de Jong en schreef een aangrijpend verhaal over haar leven. Echt een bijzonder boek, waarin je als lezer heel dichtbij haar personage komt.

[Petra · Rating 2 out of 5]

Dola is geen klassieke biografie te noemen. Mirjam schrijft afwisselend over stukken uit het leven van Dola de Jong en afwisselend over hoe ze worstelt met het leren kennen van een persoon uit (oude) verhalen of herinneringen. Daardoor voelt de volgorde in het leven van Dola (in deze biografie) niet als lineair. Er wordt al geschreven over een zoon, voordat Dola zwanger is. Met welke man kreeg ze die zoon dan? Dat maakt ook dat ik als lezer een bepaalde afstand hou tot Dola. Al kan dat ook komen omdat Mirjam misschien niet helemaal een goed beeld heeft kunnen krijgen van Dola?

Mirjam schrijft meer over de boeken van Dola, en nog meer over de boeken die niet gepubliceerd zijn, dan over de gebeurtenissen of karakteristieken uit het leven van Dola. Een echt beeld kan ik dus niet vormen, maar misschien was dat ook niet de insteek van Mirjam.

Het boek eindigt met een verzonnen hoofdstuk. Gebaseerd op het verhaal wat Dola graag had willen schrijven, maar nooit deed. Volgens mij zit niemand daar op te wachten. Ergens ook wat ongepast om te eindigen met iets wat het hoofdpersonage zelf nooit kon of wilde. Past daarna ook niet bij de rest van het boek. Daarmee neemt de schrijfster teveel plek in voor mij in een biografie.

[Helenjochems · Rating 5 out of 5]

Het einde: 6 sterren.

[Tabitha · Rating 3 out of 5]

Boeiend boek over de krachtige, intelligente Joodse schrijfster Dola de Jong (1911-2003).
Heb genoten van haar verhaal, maar wat minder van de al te nadrukkelijke aanwezigheid van de biograaf zelf en de door haar getrokken parallellen naar de huidige tijd. Had niet gehoeven, het verhaal van Dola's leven is sterk genoeg.

[Mies · Rating 4 out of 5]

Knap hoe je een geloofwaardige biografie kunt schrijven ook al zijn er slechts een beperkt aantal bronnen. Dola de Jong is een zeer zelfstandige, intelligente vrouw met een goede antenne voor gevaar (NL verlaten voor dat de oorlog uitbrak). Een leven vol energie (dansen, schrijven, NL, VS, kostwinner, eenzaam ėn een periode van veel bekende mensen) en met heel groot verlies (moeder jong overleden, familie en vrienden vermoord in de kampen) (en verdriet). En door willen gaan, tot op hoge leeftijd.

[Hans Moerland · Rating 2 out of 5]

Op de achterflap van “Dola” valt te lezen dat Mirjam van Hengel ‘in een betoverend spel met het biografisch genre’ onder de huid van haar personage kruipt. En halverwege het boek meldt Van Hengel over het proces van de totstandkoming, het schrijven ervan: “De kwade wolf van het genre posteert zich naast mijn bureau en probeert me het bos van de nauwgezette beschrijvingen, feiten, chronologie en anekdoten in te trekken. […] Als ik de wolf gehoorzaam is er niets aan de hand en kan ik onbelemmerd door, op naar voorbeeldigheid, het woord dat sinds jaar en dag de hoogste lof lijkt in te houden voor een biografie en waar ik van gruw. Als ik even niet kijk hoor ik zelfs hem gapen” (p. 157).
Tja, denk ik intussen dan toch, ze had zich best wat meer aan die wolf gelegen mogen laten liggen. Mirjam van Hengel is zelf heel nadrukkelijk in het boek aanwezig (culminerend in een nogal misplaatst einde waarbij ze zichzelf als Dola de Jong in persoon opvoert), maar zonder verder behoorlijk verantwoording af te leggen over de werkwijze die ze heeft gevolgd in het onderzoek dat aan haar boek ten grondslag ligt. In die zin komt het uiteindelijke resultaat als uiterst vrijblijvend over, mede omdat serieuze, specifieke verwijzingen naar onder meer bronnen en vindplaatsen ontbreken (voet- of eindnoten maken wellicht deel uit van het domein van de gapende wolf), zomin als er bijvoorbeeld sprake is van een personenregister. Ook de compositie van “Dola” stelde me al met al teleur, de opbouw is soms tamelijk verwarrend, rommelig. Bovendien doet Van Hengels woordkeus af en toe vreemd aan, zozeer dat het mij wel eens onduidelijk is of dat aan mij ligt (een term als ‘blakstil’ was mij onbekend), aan tekortschietende correctie of aan een zekere gewildheid of gemaaktheid van de kant van de schrijfster.
Valt er wat mij betreft dan niets positiefs over “Dola” op te merken? Zeker wel, het boek biedt hoe dan ook een interessant beeld van leven en werk van de schrijfster met die voornaam, en enthousiasmeert zeker om nog eens enkele romans van haar te gaan lezen (“Dans om het hart”, “En de akker is de wereld”) of te gaan herlezen (“De thuiswacht”, waarvan ik heb genoten en dat voor mij aanleiding was een biografisch werk over Dola de Jong aan te schaffen). En behalve veel relevante tekstuele informatie biedt de onderhavige uitgave ook prachtig beeldmateriaal in de vorm van foto’s, welke Mirjam van Hengel in de tekst die eraan voorafgaat al heeft toegelicht en van commentaar heeft voorzien.

[Moira Macfarlane · Rating 3 out of 5]

★★★½
Mirjam van Hengel heeft zo'n prettige manier van iemands leven invliegen en al schrijvend tot leven te wekken. Dola de Jong had niet het makkelijkste karakter, niet voor zichzelf, niet voor haar omgeving. Ze kon erg kritisch uit de hoek komen, vaak terecht, maar ook geregeld destructief. Zo zijn er veelbelovende, maar ook onafgemaakte, manuscripten van haar hand van toekomstige romans gevonden. Ze leverden mooie fragmenten op voor deze biografie.
Waar dit boek ook heel precies de vinger op legt is hoe mannen de literaire wereld domineerden, van uitgever tot schrijver tot recensent.

Met veel plezier gelezen.

'Dola kon scherp en adequaat uithalen. 'Wat me zo irriteert is het laatdunkede in zijn toon. "Mevrouw de Jong schrijft zo en zo en wat Mevrouw de Jong bedoelt, begrijp ik niet." Mevrouw de Jong heeft precies uitgelegd wat ze bedoelde! Als het Meneer de Jong was geweest, had hij het wél begrepen en zeker niet zo gereageerd.'

[Karen · Rating 4 out of 5]

Interessant! De Joodse Dola de Jong had een heftig leven, tijdens en in de nasleep van WOII, maar ook door haar familiegeschiedenis. Mirjam van Hengel heeft er een heel mooie biografie van gemaakt, waarbij ze ook haar eigen visie op Dola de Jong een rol laat spelen. Ze gebruikt (expliciet) haar inzicht en verbeelding om leemten in haar kennis aan te vullen. Zo ontstond er niet alleen een levendig en geloofwaardig portret van Dola de Jong, maar ook een mooi tijdsbeeld. Veel méér, schat ik, dan gebeurd zou zijn als ze had gekozen voor een keurige opsomming van overgeleverde levensfeiten. Van Hengel heeft Dola’s eenzame vlucht via Tanger (een route waar ik eigenlijk niet van wist) en haar overleverspijn (toch weer schokkend om te lezen hoe lang de wereld dit verdriet heeft genegeerd), liefdevol tot leven weten te brengen. Ik ben nu ook benieuwd geworden naar haar boeken over Remco Campert en Leo & Tineke Vroman. En naar de romans van Dola de Jong natuurlijk.