‘Bedwantsen niet welkom’ hing er op een plakkaat boven het bed van de Russische absurdist Daniil Charms. Dit toont meteen hoe vol vertrouwen hij was in de kracht van het woord. Een vertrouwen dat hij heeft moeten bekopen met de dood, maar dat de lezer achterlaat met een wereld waarin de lach en het absurde het opnemen tegen het geweld.
‘Charms is kunst,’ schreef een vriend over hem. Met zijn opvallende verschijning, zijn excentriciteit en creatieve tegendraadsheid was hij een fenomeen en hij groeide na zijn dood uit tot een wereldwijd bekende cultschrijver. ‘Mij interesseert alleen “onzin”,’ schreef hij ooit, ‘alleen dat wat geen enkele praktische zin heeft.’
Charms lezen is ‘actief niet begrijpen’ en gevrijwaard worden van de plicht tot interpretatie.
Tsjak! is een scherpe keuze uit zijn verhalen en gedichten, gekozen en van een nawoord voorzien door Joep Hendrikx en Jos Nargy, De Poezieboys.
Daniil Ivanovich Yuvachev (Даниил Хармс) was born in St. Petersburg, into the family of Ivan Yuvachev, a well known member of the revolutionary group, The People's Will. By this time the elder Yuvachev had already been imprisoned for his involvement in subversive acts against the tsar Alexander III and had become a religious philosopher, acquaintance of Anton Chekhov during the latter's trip to Sakhalin.
Daniil invented the pseudonym Kharms while attending high school at the prestigious German "Peterschule". While at the Peterschule, he learned the rudiments of both English and German, and it may have been the English "harm" and "charm" that he incorporated into "Kharms". Throughout his career Kharms used variations on his name and the pseudonyms DanDan, Khorms, Charms, Shardam, and Kharms-Shardam, among others. It is rumored that he scribbled the name Kharms directly into his passport.
In 1924, he entered the Leningrad Electrotechnicum, from which he was expelled for "lack of activity in social activities". After his expulsion, he gave himself over entirely to literature. He joined the circle of Aleksandr Tufanov, a sound-poet, and follower of Velemir Khlebnikov's ideas of zaum (or trans-sense) poetry. He met the young poet Alexander Vvedensky at this time, and the two became close friends and inseparable collaborators.
In 1927, the Association of Writers of Children's Literature was formed, and Kharms was invited to be a member. From 1928 until 1941, Kharms continually produced children's works and had a great success.
In 1928, Daniil Kharms founded the avant-garde collective OBERIU, or Union of Real Art. He embraced the new movements of Russian Futurism laid out by his idols, Khlebnikov, Kazimir Malevich, and Igor Terentiev, among others. Their ideas served as a springboard. His aesthetic centered around a belief in the autonomy of art from real world rules and logic, and the intrinsic meaning to be found in objects and words outside of their practical function.
By the late 1920s, his antirational verse, nonlinear theatrical performances, and public displays of decadent and illogical behavior earned Kharms — who always dressed like an English dandy with a calabash pipe — the reputation of being a talented but highly eccentric “fool” or “crazy-man” in Leningrad cultural circles.
Even then, in the late 20s, despite rising criticism of the OBERIU performances and diatribes against the avant-garde in the press, Kharms nurtured a fantasy of uniting the progressive artists and writers of the time (Malevich, Filonov, Terentiev, Vladimir Mayakovsky, Kaverin, Zamyatin) with leading Russian Formalist critics (Tynianov, Shklovsky, Eikhenbaum, Ginzburg, etc.,) and a younger generation of writers (all from the OBERIU crowd—Alexander Vvedensky, Konstantin Vaginov, Nikolai Zabolotsky, Igor Bakhterev), to form a cohesive cultural movement of Left Art. Needless to say it didn't happen that way.
Kharms was arrested in 1931 together with Vvedensky, Tufanov and some other writers, and was in exile from his hometown (forced to live in the city of Kursk) for most of a year. He was arrested as a member of "a group of anti-Soviet children's writers", and some of his works were used as an evidence. Soviet authorities, having become increasingly hostile toward the avant-garde in general, deemed Kharms’ writing for children anti-Soviet because of its absurd logic and its refusal to instill materialist and social Soviet values.
He continued to write for children's magazines when he returned from exile, though his name would appear in the credits less often. His plans for more performances and plays were curtailed, the OBERIU disbanded, and Kharms receded into a very private writing life. He wrote for the desk drawer, for his wife, Marina Malich, and for a small group of friends, the “
Het nawoord hielp mij dit boek te waarderen. Het las verder een beetje als 'ik weet dat dit goed voor mijn ontwikkeling is' maar het greep mij niet echt (bloost).
Deze absurdist leidde een bijzonder en bijzonder kort leven, en werd min of meer door de staat ter dood gebracht. Ik kende Charms al van een andere bundel, ik denk dat die heet: 'Ik zat op het dak', die ik geruime tijd geleden cadeau kreeg omdat de mensen die hem mij gaven iets van die bizarre geest in mij herkenden.
Tsjak! is een zeer korte bloemlezing van toneelstukjes, verhaaltjes, dagboekfragmenten en gedichtjes. Dit is bijvoorbeeld een typisch verhaaltje:
"Ik verslikte me in een schapenboutje. Ze pakten me onder mijn armen en droegen me weg van de tafel. Ik verviel in gepeins. Er kwam een muisje voorbijrennen. Achter het muisje rende Ivan aan met een lange stok. Een nieuwsgierige oude vrouw keek uit het raam. Ivan sloeg de oude vrouw in het voorbijrennen met de stok op haar smoel."
Hier besluit hij een iets langer (maar nog altijd superkort) verhaal als volgt:
"We bedankten de caissière en liepen verheugd de winkel uit. Maar toen we over de woorden van de caissière nadachten, verloren we de moed weer, want haar woorden leken ons van elke betekenis gespeend. Wat moesten we doen? We gingen naar de Zomertuin en begonnen daar de bomen te tellen. Maar toen we bij zes gekomen waren, stopten we en begonnen te ruziën: volgens de een kwam daarna de zeven, volgens de anderen de acht. We zouden nog heel lang geruzied hebben, maar gelukkig viel er toen een kindje van een bank en brak zijn boven- en onderkaak. Dat leidde ons af van onze ruzie. En daarna gingen we allemaal naar huis."
Het is duidelijk dat niet alles wat deze man heeft geschreven van dezelfde kwaliteit is. Ik had er om eerlijk te zijn meer van verwacht. Het boek dat ik eerder van hem las heeft alleszins een sterkere herinnering achtergelaten dan te rechtvaardigen valt aan de hand van deze nieuwe bundel.
Het is eigenlijk zelfs wat vermoeiend om er teveel na elkaar van te lezen, het lijkt soms alsof ze werkelijk alles dat ze (min of meer letterlijk) uit de brand hebben kunnen slepen na zijn dood, zijn beginnen publiceren, en die spoeling is mij soms te dun.
Voor mij is dit een beetje zoals een doos Merci-chocolade: niet slecht, maar ook niet wauw! en je eet er dus best niet te veel na elkaar. Twee of drie of zo, want anders krijg je buikpijn.
Charms is gelukkig al langer goed verkrijgbaar in Nederlandse vertaling. Dit charmante boekje (grotendeels heruitgave) 'begeleidt' een serie voorstellingen rondom Charms van de Poezieboys. Zowel boekje als voorstelling zijn aanraders! Uiteraard alleen voor liefhebbers van absurdisme en voor wie open staat voor onbegrensde fantasie.
Daniil Charms was een Russisch absurdist. Ik maakt met hem kennis doordat iemand een kortverhaaltje voorlas dat begint met de zin: ‘Een man ging als gelovige slapen en werd als ongelovige wakker.’ Het sprak me erg aan. Dit zeer korte verhaal is ook in deze bundel opgenomen. Voor het overige trof ik er helaas nauwelijks iets in aan dat me echt kon bekoren.
I just love Kharms. The total absurdity, the humor, the nonconformity. The way he incorporates these elements into a poem, and still makes it read and sound like a well-oiled locomotive. The way he incorporates these elements into (ultra) short stories, making them squeak and creak and end abruptly.