Psychopaten zijn narcisten, meestermanipulators, verkrachters, kindermisbruikers en seriemoordenaars. Ze worden als duivel geboren en zijn grenzeloos bloeddorstig. Psychopaten opvoeden is onmogelijk en een behandeling helpt niet. Ze zijn alleen bekommerd om zichzelf. Om hun doelen te bereiken, deinzen ze er niet voor terug om – vaak letterlijk – over lijken te gaan. Zelfs een levenslange gevangenisstraf heeft geen effect: komen ze vrij, dan plegen ze nieuwe gewelddadige delicten. De enige oplossing is dat we hen opsluiten en de sleutel weggooien.
Of… dat is toch het beeld dat velen over psychopathie hebben. Maar in hoeverre klopt dat? Zijn psychopaten van nature des duivels? Groeien ze allemaal uit tot klonen van Ted Bundy of Marc Dutroux? Zijn charmante, gehaaide bedrijfsleiders en collega’s per definitie psychopaten? Leiden alle psychopaten een dubbelleven: enerzijds als brave huisman, anderzijds als moordlustige crimineel? Maakt een behandeling psychopaten nog gevaarlijker?
Prof. dr. Kasia Uzieblo is de afgelopen twintig jaar uitgegroeid tot een van de grootste experten inzake psychopathie in de Lage Landen. In dit boek staat zij uitgebreid stil bij al deze vragen en de vele ongenuanceerde opvattingen over psychopathie.
Ik kreeg dit boek als recensie-exemplaar van New Book Collective. Met mijn achtergrond als criminoloog, voorliefde voor true-crime en alle theorieën erachter kon ik dit natuurlijk niet aan mij voorbij laten gaan.
Het boek voldeed helaas niet helemaal aan mijn verwachtingen. Ik vond de opzet wat chaotisch, er zat voor mijn gevoel geen duidelijke structuur in de opbouw en inhoud van het verhaal. Daarnaast werden meerdere voorbeelden uit de praktijk aangehaald, waarbij iets nadere toelichting wel wenselijk was geweest, meer dan alleen de naam van een dader en zijn slachtoffer(s) bijvoorbeeld. In Nederland zijn namelijk niet alle Belgische zaken van de laatste 10 jaar bij iedereen bekend, maar ik gok andersom dat voor Belgen ook niet alle Nederlandse namen direct een lampje laten branden. De (veelal internationale) voorbeelden waar wel uitgebreider op in werd gegaan voegden m.i. veel meer toe ook aan de inhoud van het verhaal en het punt dat de auteur wil maken. Dat punt wordt namelijk wel goed uitgewerkt, niemand is “zomaar” een psychopaat en niet elke psychopaat is hetzelfde. Het is een grijs gebied waar zorgvuldig mee omgegaan dient te worden, zowel in de therapeutische omgeving maar zeker ook bij rechtsvervolging. Men moet voorkomen dat zomaar op iedere zware crimineel het label psychopaat geplakt wordt.
Ik zou dit boek aanraden aan mensen die al iets meer bekend zijn met deze materie. Er worden namelijk best wat vaktermen gebruikt, wetenschappelijke studies en meetinstrumenten aangehaald, maar ook concrete tips gegeven voor als je (in een therapeutische setting) in aanraking komt met mensen met een psychopathische persoonlijkheid.
Overall een ok boek, maar in mijn ogen wel alleen voor een select publiek. Een extra redactieronde om wat meer logische structuur in het boek aan te brengen was geen overbodige luxe geweest.
Mensen met psychopathie worden vaak neergezet als kille monsters die gruwelijke misdaden begaan en geen berouw of spijt tonen. Maar klopt dat beeld wel?
Toegegeven, ik behoorde ook wel tot de groep mensen met enkele vooroordelen over psychopathie en dit voornamelijk uit onwetendheid.
In 'Psychopaten, wie zijn ze?' bespreekt en ontkracht prof. dr. Kasia Uzieblo de misvattingen die bestaan over psychopathie.
Van begin af aan is zij duidelijk over wat je mag verwachten. Het boek is zeker geen opsomming van bloederige details en moordzaken. Daarentegen krijg je wél wetenschappelijk onderbouwde info en kom je onder meer te weten hoe psychopathie kan ontstaan.
De uitleg in het boek is helder en toegankelijk. Als leek vond ik de uitleg begrijpbaar en goed verwoord. Ik leerde onder meer dat de diagnose stellen niet evident is: er is geen echte consensus en psychopathie is (nog) niet apart opgenomen in DSM-5. Dat vond ik best verrassend. Wel is er het meetinstrument PCL-R. Men spreekt van een hoge mate van psychopathie wanneer iemand hier meer dan 30 op scoort.
Volgens dit instrument zijn er 20 kenmerken van psychopathie en deze zijn opgedeeld in 2 factoren en 4 domeinen. Deze worden allemaal overlopen per domein/facet. Hierbij haalt ze ook voorbeelden aan van mensen die ze in haar praktijk behandeld heeft.
Verder wordt het verschil tussen psychopathie bij vrouwen en mannen aangehaald, leer je meer over het verband tussen psychopathie en jeugdcriminaliteit en last but not least: kunnen psychopaten nu behandeld worden of niet? Een erg interessant boek dus!
Het boek begint wat stroef, met veel nadruk op de frustratie van de auteur over de (begrijpelijke) misconcepties die mensen soms hebben over psychopathie. Verder een leuk boek met interessante case-studies en informerende weetjes. Maar op het einde verwatert de kwaliteit weer enigszins. Het is duidelijk dat 1-op-1 relaties in de gedragswetenschappen nagenoeg onbestaand zijn, maar soms worden hierdoor vrij sterke verbanden (bv., tussen psychopathie en recidive of psychopathie en behandelsucces) weggenuanceerd door de auteur. Ook wordt er vaak gezegd dat het onzeker is of bepaalde personen psychopathie hebben (bv., Ronald Janssen) omdat er geen PCL-R vragenlijst is afgenomen. Dit is een nogal restrictieve visie op de diagnostiek van psychopathie in mijn ogen. Tenslotte is er weinig commentaar op de PCL-R vragenlijst, alhoewel het erop lijkt dat dit geen optimaal instrument is om psychopathie vast te stellen bij vrouwen, bij niet-criminele psychopaten of psychopaten met een niet-opgeblazen zelfbeeld.
Een toegankelijk geschreven boek dat je van A tot Z uitlegt wat psychopathie nu precies is en welke misverstanden erover bestaan. Voor sommigen zal de schrijfstijl misschien net iets te droog en zakelijk zijn. Wie echter vooral op zoek is naar een informatief boek dat je in staat stelt het fenomeen beter te begrijpen, is hier op de juiste plaats.