Sarkaç

by Başak Baysallı

“Eleni, bir bir toplayacak dağılan ne varsa, vedalaşacak hatıralarla.”

Sarkaç, Başak Baysallı’nın büyük bir ilgiyle karşılanan Fresko Apartmanı’yla başladığı üçlemenin ikinci kitabı. Apartman sakinlerinden Eleni, yedi numaralı dairede, dört kapılı ceviz gardırobun önünde; hatırlamak ve bu kez sonsuza kadar unutmak için geçmişe bakıyor: 1940’tan 1954’e uzanan bu dönemde, Kuzguncuk, Beyoğlu, Adalar, Boğaz vapurları ve her dilden konuşan,
mazi cenneti bir İstanbul da var; gamsız bir çocukluğun bedelini ödetircesine kapıya
dayanan savaş, karanlık günler, kara trenler, altüst olan hayatlar, dağılan aileler, hasret ve yas da...

Satır aralarında Ara Güler, Adalet Cimcoz, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Necip Fazıl Kısakürek, Denizkızı Eftalya gibi isimleri de karşımıza çıkaran Sarkaç, Eleni’nin vedalarla dolu hikâyesinin bir köşesinde gölge gibi belirip kaybolan Ahmet Hamdi Tanpınar’ın sözlerini yankılıyor: “Mazi daima mevcuttur. Kendimiz olarak yaşayabilmek için, onunla her an hesaplaşmaya ve anlaşmaya mecburuz.”

Genres: Turkish Literature

556 pages, Paperback

Published November 22, 2022

Reviews

[Simdineokuyorum · Rating 5 out of 5]

Fresko Apartmanında herkesin adını andığı bir Rum olan Eleni'nin çocukluğundan genç kızlığına ve yaṣlılığına kadar baṣından geçenleri okuyoruz.

Eleni gibi gayrimüslüm olan arkadaṣları Avram, Kirkor, Mathilda ve aileleri 2. Dünya Savaṣının gölgesinde azınlık olmanın vergisi acı bir ṣekilde ödüyorlar.

Kitap pek çoğumuzun konuṣmadığı, sözünü açarsan yok canım bu bir ayrımcılık değil ırkçılık değil diyeceği nafia askerlik, varlık vergisi ve sonrasında tüm mallarına el konulması gibi konulara açık açık değiniyor.
Pek çok tarih kitabında okuyamayacağımız ṣeyleri çok yalın bir dille duygu sömürüsü yapmadan anlatıyor.

Kitap aynı zamanda Türkiye'nin ve özellikle İstanbul'un kozmopolitik yapısına çok güzel bir çerçeve sunuyor.

Ve kitapta en çok beğendiğim ṣey ise yas, ölüm, aṣk, kıskançlık gibu tüm duyguları o kadar güzel betimliyor ki o karakterle birlikte hem gülüyor hem üzülüyorsunuz.

Kitapta geçenlerden çok kitabın bitmesine çok ama çok üzüldüm. Fresko Apartmanı ve Sarkaç bir üçlemenin iki kitabıymıṣ üçüncü kitabı heyecan ile bekliyorum.

Son söz olarak da kitaptaki Eleni'ye sarılmak o kadar çok istedim ki umarım Eleni gibiler hayatta aradıklarını bulmuṣ bir ṣekilde yüzleri gülmüṣtür.

[Özgün · Rating 5 out of 5]

Enfes! Senenin bana son hediyesi gibi. 1940- 1954 yılları arasında Rum, Ermeni, Musevi, Yahudi topluluklarının yaşadıkları haksızlıkları, bedel süsü verilmiş cezaları, maruz kaldiklari yıkıcı ayrımcılıği, dönemin siyasi ve toplumsal atmosferini, varlık vergisini, Aşkale'yi anlatan bir roman. Ama bunu öne aldığı hikayenin arkasına ustalıkla gizleyen; İtalyan Lisesi'ne devam eden ve birbirine sıkı sıkıya bağlı arkadaşların, aşkları, aileleri, aileleriyle ilişkileri üzerinden katman katman açan, ölümleri, düğünleri, yası, hastalıkları, vefayı dokunaklı ama ajite etmeden anlatan gerçek bir "iyi edebiyat".

[osqhe · Rating 4 out of 5]

Fresko Apartmanı öyküsünden bildiğimiz Eleni’nin yaşam hikayesini okuyoruz Sarkaç kitabında. Dönem kitabı olduğu için ilgili dönemin Türkiye’sine Rum, Yunan, Yahudi, Ermeni halkları üzerinden kısa bir bakış atıyoruz. 2. Dünya Savaşı Türkiye’sinden, yer yer günümüze gelen bir olay kurgusu hazırlamış yazarımız.
İlk romanı olması nedeniyle kurgu ve yazımını başarılı buldum, okura atmosferi ve karakterlerin gerçekliğini hissettiriyor.
Eleştireceğim kısımları, zaman zaman olaylarda tekrar düşmüş. Bir karakterin bahsettiği olayı, farklı bir karakter aynı cümlelerle iki sayfa sonra tekrar söylüyor. Ya da genel anlatım yaptığı yazanlarda da dek geldiğim bu tarz tekrarlar oldu. Bu nedenle okurken bazı yerlerde kitabı fazla uzatmış hissiyatı aldım. Ayrıca dönem hikayesi anlattığı için tek bir yönden ilgili döneme bakmasını hoş bulmadım. Dönem kitaplarında benim hoşuma giden, yazarların konuyu her yönden ele alabilmesidir. Okurken daha zengin kurguya sahip hissettiriyor. Sarkaçta ise mahalleden dışarı pek çıkamıyoruz gibi hissettirdi.

[Pınar Ünlü · Rating 5 out of 5]

"Mazi daima mevcuttur. Kendimiz olarak yaşabilmek için, onunla her an hesaplaşmaya ve anlaşmaya mecburuz."

Ahmet Hamdi Tanpınar'ın bu kıymetli ve çok anlamlı alıntısıyla açılış yapan Başak Baysallı'nın bu romanını mutlaka okuyun isterim. Hem edebiyat anlamında kıymetli bir eser olarak ama en önemlisi de yakın tarihimizin çok acı ama gerçek olaylarına projeksiyonu tutma cesareti gösterebildiği için.

Gerçekler çok acı da olsa onları görmezden gelemeyiz. Yazar tam da bu noktadan hareketle, 1940-1955 yılları arasında ülkemizde yaşayan gayrimüslim vatandaşlarımızın yaşadığı o acı olayların, Aşkale den, varlık vergisi nden etkilenen hayatların üzerine çok hüzünlü ama bir o kadar da sıcacık bir kurgu yazmış. Romanın verdiği his, kurguda yaratılmış karakterler öyle kanlı canlı, yaratılan atmosfer öyle sahici ki, o yılları yaşamış bir insanın kaleminden dökülürcesine...
Yazar bu romanı çok ciddi bir arşiv çalışması yaparak, tek tek izlerin, sözlü tanıdıkların peşinden giderek, bir sözden bir bakıştan duyguyu yakalayıp, büyütüp karakterleri yaratarak, çok ince bir çalışmayla yazmış. Çok ince bir işçilikle yazıldığı çok belli bir kitap zaten, yazarı bu süreci bu kadar içselleştirmeseydi, ortaya bu kadar duygu dolu bir kitap çıkmazdı. Ayrıca içinde çok derin bir aşk, dostluk ve bağlılık teması da var. Hüzünlü, acı ve ama sıcacık bir roman.

[CanSu Sezer · Rating 5 out of 5]

Fresko Apartmanı ile tanıştım ilk olarak yazar ile. Fresko apartmanı beni çok etkilemişti ve keşke daha uzun anlatılsaydı bu öyküler her biri birer roman konusu demiştim. Sonrasında Sarkaç'ı keşfettiğimde çok sevindim. Sarkaç ile Başak Baysallı artık ne yazsa okurum dediğim yazarlar arasına girdi. Etrafımdaki herkese bu kitabı anlatmak istiyorum ama anlatmakla olmaz herkes okusun istiyorum. Halihazırda apartman teması, azınlıklar, dönem hikayeleri, geçmişten gelen acılar temaları benim hep benimsediğim temalardır ancak yazar gerçekten harika bir ağ örmüş aralarında. Ayrıca bir İstanbullu olarak anlatılan mekanları kendi bildiğim dönem üzerine anlatılan dönemdeki halleriyle hayal ederek okudum. Öyle güzel betimlemelerdi ki sanki 40lardaki beyoğlu'nu biliyor gibiyim.

Siz hep yazın Başak Baysallı. Teşekkürler.

[Bircan özdağ · Rating 4 out of 5]

Sarkaç’ı okurken sık sık ‘canım ülkem neler yaşamış’ diye düşündüm. Bu topraklarda insanların ne kadar ağır acılardan geçtiğini hatırlatan, insanın içini burkan bir hikaye. Kitap boyunca anlatılan haksızlıkları ve çaresizliği okumak bile zaman zaman çok zorlayıcıydı; bunu gerçekten yaşayan insanların neler hissetmiş olabileceğini hayal etmek bile insanı sarsıyor. Başak Baysallı’nın bu romanı yazarken yoğun bir araştırma yaptığı çok belli. Hatta okurken, bu hikayelerin peşine düşmenin ve onları yazmanın yazar için de oldukça yıpratıcı bir süreç olmuş olabileceğini düşündüm.

Dili sade ama güçlü, kurgu akıcı ve sürükleyici. Yer yer ayrıntıların uzadığını düşündüğüm bölümler olsa da bu durum romanın etkisini ve akıcılığını zedelemiyor. Edebiyat aracılığıyla ülkemizin siyasi ve toplumsal tarihine dokunan, hüzünlü ama çok kıymetli bir roman.

[Zumrut T · Rating 5 out of 5]

Tek kelime ile MUHTEŞEM ! Fresko apartmanı, Elenimu, Kirkor, Avram, İzak, Levon, Stelyo, …. Sizi hiç unutmayacağım.

[Seda Kılıçkıran]

Bilmediğimiz bir hikâye değil aslında okuduklarımız, sadece onlar haklı diyerek geçilmiş bir hikaye ise hiç değil. Başka yazarlardan çokça okuduk benzer hikayeleri. Çok kuvvetli bir hafızanın dışa vurumu, hiçbir detay acıya boğmak ya da diğer bir tabir ile dramatize etmek için göze sokulmuyor. Bize hatırlatıyor, biz her şeye rağmen düşman olmadık. Unutmaya çalıştık. Halbuki tarih bize bu acıları defalarca tokat gibi çarptı demesine rağmen kitaptaki tüm karakterler. 2003 geldiğinde olaylar hala yaşanan acılar devam ediyor. Belki bugün tek ortak noktamız, artık bugün herkesin güvende hissetmediği ve acı yaşadığı bir yer haline gelmesi bu toprakların.
Yazarın ilk kitabına göre daha kuvvetlenmiş bir okuma deneyimi yaşatıyor. Tıpkı bir sarkacın salınımı gibi vurgulamak istediği olaylarda, daha yavaşlayan bir anlatımla yüreğimize oya gibi işliyor o anları. Aksine bazı yan detaylarda olaylar bir daha hızlı akıyor. (öR: Stefan'ın cenazesi)
Yazar 20 yıllık araştırmasının ürünü olduğunu söyledi bir söyleşisinde. Sırf bu emek için bile okumaya değer. Kalemine sağlık Başak Baysallı.

[Luthien · Rating 5 out of 5]

Bu roman, herkes okusun istediğim sayılı romanlardan biri oldu. Herkes okusun, öğrensin, Eleni'yi, Lena'yı, Stelyo'yu, herkesin hikayesini dinlesin istiyorum.

Sarkaç'ın benim için en güzel yanı, kafamda yarattığı görsellik oldu. Beyoğlu'nu iyi bilen biri olsam da, geçen diğer mekanların bazılarına hiç gitmediğim halde, o dönemin İstanbul'unu bir film gibi izledim. Tabii bir dönem filmine benzetmek de doğru olmaz çünkü roman sadece yarattığı görsellikle değil, dolu dolu olmasıyla, bilgileriyle de okuru tatmin ediyor. Bilmediğim ne çok şey varmış dedim. O dönemi çok iyi bilseydim de derdim bunu çünkü daha önce hiç o dönemin Türkiye'sinde bir karaktere bu kadar yaklaşmamıştım. Eleni çok iyi yazılmış bir karakter bence. İç dünyasının ve kişilik özelliklerinin okura çok iyi ulaşması bir yana, Eleni'nin hayat neşesinin nasıl da kaybolup gittiğini, yazar bu sözleri sarf ettirmeden, her bir paragrafa sindirerek öyle iyi aktarmış ki, Eleni'nin yaşlı halini anlatan kısımları her okuduğumda içim sızladı. Karakterin yaşadığı onca acının birikmişliğini hissetmemizden de öte, Eleni ve Kirkor'a sarılmak istedim çoğu kez. Ayrıca Lena'nın da çok iyi çizilmiş bir karakter olduğunu düşündüm. Sadece hikayenin kendisi ve mekanlar değil, karakterlerin tutumları da gerçekçiydi. Stelyo öldüğünde Lena'nın kendi acısı yüzünden Eleni'yi yeterince teselli edememesi mesela. Biraz kızdım, ama anladım. Aynı Eleni gibi.

Ayrıca karakterler kafamda mekanlarla da çok eşleşti. Mesela şimdi Adalar'a gitsem Stelyo gelecek aklıma, İstiklal'de artık tek tük kalmış eski dükkanların önünden geçerken çocukların okul çıkışları gelecek, Kuzguncuk aklımda hep bir buruk kalacak, Boğazkesen'i yürürken Eleni'nin okuldan çıkıp hastaneye gidişlerini hatırlayacağım.

Sarkaç'ı herkese tavsiye ediyorum. Keşke gerçekten herkes okusa. Herkes bilse. Onların hikayeleri hep yaşasa.

[Brczdn · Rating 3 out of 5]

Roman kalınlığı ile göz doldurdu ve beni çok heyecanlandırdı. Çünkü yazarın ilk öykü kitabı “Fresko Apartmanı” nı çok severek okumuştum ve çok da kısa bulmuştum. Ve fakat “Sarkaç” başlangıçta konusu açısından doyurucu ve merakta bırakmasıyla da sürükleyici idi. Eğer yazar sık sık tekrara düşmeseydi ve kitabın ortalarından sonra sanki artık çok uzattım toparlayayım diyerek bir son yazmasaydı. Daha çok sevebilirdim.
Yine de çok sevdiğim dönemleri (40 lar 50 ler) anlatması açısından keşke okumasaydım demiyorum.

[Sinem Ayan · Rating 5 out of 5]

Mahvoldum... Hiçbir suçu olmayan insanları siyasi emeller uğruna yersiz, yurtsuz, ailesiz bıraktığımızı kabullenemiyorum. Ah Elenimu 💔
En çok da Varlık Vergisi yüzünden Lena ve Eleni'nın gözü önünde evdeki eşyaları haraç mezat götürmeleri sahnesinde hüngür hüngür ağladım. Bu insanların yüzüne nasıl baktılar sonra? Nasıl çaldıkları servetin üzerine oturabildiler çıldıracağım.

[Renklikalem · Rating 3 out of 5]

İstanbul’u sakinleriyle birlikte yaşayan bir organizma gibi anlatan, öyle düşündüren metinlerden Sarkaç. İçinde döneme ait mekanlar olduğu gibi tanıdık yüzler de var bolca. Ekim ayında @ahtapotokur @pinar_ipeks ile okuduk.

[Burcu Baturer · Rating 5 out of 5]

Unutturmak ya da unutmak istediğimiz gayri resmi tarihimiz