تقی ارانی: یک زندگی کوتاه

by یونس جلالی

تقی اِرانی: یک زندگی کوتاه درواقع سفرنامه است، روایت دورانی که یک قرن با ما فاصله دارد. در این کتاب از خلال زندگی تقی ارانی به میراث نظری‌اش پی می‌بریم که سه بُعد دارد؛ بُعد اول مربوط است به مفهوم اراده که مفهومی روانشناسی است و تحت تأثیر نظریهٔ ویلهلم وونت؛ بُعد دوم عاملی است که باعث می‌شود اعمال ما هوشمندانه باشند و از آنجایی که عزم به عمل منتهی می‌شود، ارانی اساس را بر نقش تعیین‌کنندهٔ قدرت منطق و استدلال می‌گذارد و بُعد سوم را که نحوهٔ بروز این منطق در حیطه‌های مختلف فعالیت انسانی است مطرح می‌کند. به نظر ارانی فیزیک شیمی و زیست‌شناسی تجلی منطق دیالکتیک‌اند و همین منطق در قلمرو علوم انسانی به‌ویژه فلسفهٔ اجتماعی و سیاسی متجلی می‌شود.

480 pages, Paperback

First published December 1, 2022

Reviews

[Mana Ravanbod]

کتاب درست و دقیق و حسابی‌ای است. طبعاً چاپ نشر مرکز را باید خواند.
اینطور که پیداست آقای جلالی عمری را به کاوش حول زندگی و تصمیم‌های تقی ارانی گذرانده. از دهه‌ی ۶۰ اسناد جمع کرده و حالا با کتابی طرفیم که درجه یک است. نگاه من به ارانی مبهم و مه‌آلود بود. درست بگویم: دوره‌بندیِ دقیق آثار و زندگیِ تقی ارانی را با این کتاب من یاد گرفتم. جنایتی که حزب توده و کامبخش با مصادره‌ی ارانی و جعل تاریخ کردند تأسف‌بار است. سعی می‌کنم وقت خواندن و فهمیدن عصبی نباشم ولی جابه‌جای این کتاب نمی‌گذاشت با دل راحت بخوانم. حتماً باید خواند و دید که چطور ذره ذره منافع ملی تلفِ حزب‌بازی و منافع شوروی شده است حتی در دوره‌ای که تیمورتاش‌آدمی به ظن جاسوسی برای شوروی کشته شد.
امیدوارم نشر پارسه در تجدید چاپ ترجمه‌ی! فارسی از کتاب آقای جلالی تجدید نظر کند. کتاب را مولف خود به فارسی (با ویرایش فرزانه طاهری و راهنمایی‌های محمدرضا بهاری) منتشر کرده است دیگر معنی ندارد آن «ترجمه» ازش منتشر شود. عجیب بود.
*
فصل مربوط به روانشناسی می‌شد مختصر باشد.
کتاب برای مخاطب غیرایرانی نوشته شده ممکن است بعضی وقتها از توضیحاتش تعجب کنید ولی اشکالی هم ندارد.
نسخه‌پردازی کتاب خوب بود ولی نمونه‌خوانی و غلط‌گیریِ مجددی لازم دارد و تکلیف بعضی پرانترهای باز یا بسته نشده بهتر است روشن شود همچنین فواصل و بعضی اغلاط تصحیح شود.
کتاب را برای شناخت «چپ مستقل» باید دقیق خواند.

دست مریزاد به آقای جلالی.

[Ali · Rating 4 out of 5]

کتاب بیشتر از آن‌که بیوگرافی زندگی ارانی باشد، تاریخ زمانه اوست و زمینه‌های شکل‌گیری ایده‌های فکری‌ش.

[Behrang · Rating 4 out of 5]

دکتر اِرانی برای من شخصیتی خاص و در کل بی‌نظیر است، از آن شخصیت‌هایی که در تاریخ به‌ندرت وجود دارد، شخصیتی که زندگی کوتاه اما پر بار داشت. فقط کافی است، آثار به جا مانده از او را دقیق بخوانیم. از تالیفاتی که با عنوان «سلسله علوم دقیقه» در حوزه شیمی، فیزیک، ریاضی و زیست‌شناسی است و تصحیح رساله خیام در نقد هندسه اقلیدس با مقدمه اِرانی و علاقه او به روانشناسی فردی و فرهنگی که منجر به نوشتن کتابی با عنوان «پسیکولوژی، علم روح» شد تا سلسله مقالات او در مجله « دنیا» که خود بنیان‌گذار آن بود. او در تمامی این فعالیت‌ها از گلاویز شدن با چالش‌های زمان خود طفره نرفت و یافته‌های ارزشمندی برای آیندگان به جای گذاشت.
۳۷ ساله بود زمانی که درگذشت، اما طعم زندگی در جامعه قاجار، پهلوی، جمهوری وایمار و حتی رایش سوم را چشید و دوران پر تنش مناقشات قدرت‌های بزرگ جهان را مشاهده کرد.
دانشمندی که علاوه بر پیگیری فعالیت‌های علمی و آموزشی در زمینه شیمی، فیزیک و ریاضی بر مبنای علم روز دنیا و انتقال دستاوردهای علمی اروپایی‌ها به ایران، در حوزه سیاست نیز یکی از مهم‌ترین پرونده‌های سیاسی دوران پهلوی اول با نام درهم‌تنیده شده است: پرونده‌ی معروف به ۵۳ نفر. در هر دو حوزه میراث ارانی برآمده از اصل محوریت اراده و منطق دیالکتیک می‌باشد، که از دید او مافوق هرگونه نحله و ایدئولوژی است.
دکتر اِرانی به دنبال آن بود که فضای خفقان‌آلود جامعه، خصوصا در دوران پهلوی اول را با دید منضبط فلسفی و رویدادهای دنیا، شامل دستاوردهای علمی، فنی، اقتصادی و فرهنگی جوامع پیشرو بشکند، اما این تصمیم او را به مسیری بی‌بازگشت سوق داد، که به قتل ناجوانمردانه او در زندان قصر ختم شد.
کتاب «تقی اِرانی یکی زندگی کوتاه» روایت یک زندگی است در دوره پر تلاطم بین دو جنگ جهانی که در نظام پهلوی از دل جامعه قاجار و حکومت رایش سوم از دل جمهوری وایمار برآمد؛ دورانی پر از تنش و رخدادهایی که به دگرگونی‌های ژئوپلتیک، سیاسی، فرهنگی و به آفرینش‌های فکری انجامید. در کندکاو در این زندگی با نظریه جامع ارانی درباره جوامع توسعه‌نیافته و چگونگی پیشرفت آن‌ها آشنا خواهیم شد.
پ.ن: دکتر اِرانی از معدود ایرانی‌هایی بود که در کلاس‌های اینشتن و ماکس پلاک حضور داشته و در برگ پایانی رساله دکتری او نام این اساتید ذکر شده است.

[Mostafa · Rating 3 out of 5]

3.3 star
نویسنده در بخش تشریح زندگی تقی ارانی از متفکرین چپ مستقل در دوره پهلوی اول به بررسی ارا و نظرات بیشتر فلسفی ایشان پرداخته اگرچه وی از افرادی به اصطلاح جامع الاطراف بود که با دانستن ۵ زبان در علوم فیزیک شبیمی و زیست شناسی صاحب نظر بود
ضعف اثر در جایی است که نویسنده به بیان تاریخ معاصردر دوره پهلوی می پردازد .. اظهارات ایشان در خصوص رضا شاه پهلوی تا حدودی مغرضانه و گزینش شده هست و به مانند یک مورخ مستقل وارد مطلب نشده... طبیعتا نویسنده و کسی که به شرح وقایع تاریخی می پردازد می بایست بدون حُب و بغض عمل نموده و مطالب را به گونه ای جهت دار همراه با سو گیری مثبت یا منفی ارائه ندهد
تقی ارانی از متفکرین چپی بود که اتصال و وابستگی به شوروی نداشت اگرچه از او به عنوان پدر معنوی حزب توده یاد می کنند که در وابستگی این حزب به شوروی تردیدی نیست... آنچنانکه نویسنده اعلام می کند ارانی قربانی شد.. قربانی هم مسلکانش همان هایی که بعدها حزب توده را بنیان گذاشتند