ประวัติศาสตร์ซอมบี้: จากศพคืนชีพด้วยมนต์ดำ สู่สัญลักษณ์แห่งการวิพากษ์ทุนนิยม

สินสาดลำลอง #1

by ชนกพร ชูติกมลธรรม

หนังสือเล่มนี้จะพาทุกท่านไปทำความรู้จักถึงที่มาที่ไปของซอมบี้ ตั้งแต่เริ่มปรากฎในบันทึการเดินทางของคนขาวในดินแดนอาณานิคม ที่ทำหน้าที่แปะป้ายความชั่วร้าย ลึกลับไม่ศิวิไลซ์ให้กับคนท้องถิ่น จนกลายเป็นผีที่ถูกนำเข้าไปเผยแพร่โดยสื่อบันเทิงคดีในสหรัฐอเมริกา ผ่านหนังสือสยองขวัญราคาถูก และภาพยนตร์สยองขวัญ ไปจนถึงความโด่งดัง ในระดับสากลของซอมบี้ และปิดท้ายด้วยซอมบี้ในฐานะสัญลักษณ์ของการวิพากษ์ ระบอบทุนนิยมเสรี และสภาวะโลกาภิวัฒน์

หวังว่าหนังสือเล่มนี้จะช่วยให้ความรู้และความสนุกกับผู้อ่านบ้างตามสมควร และหวังอย่างยิ่งว่าหนังสือเล่มนี้จะเป็นเหมือนของชำร่วยในการเฉลิมฉลองวาระสำคัญที่น่ายินดีนี้ เพื่อแสดงจิตวิญญาณของคณะศิลปศาสตร์ที่ไม่ถือเคร่งในจารีตอันเป็นวัฒนธรรมเสรีนิยม และเพื่อตอบสนองพันธกิจการเผยแพร่ความรู้สู่สังคม

Genres: Nonfiction

135 pages, Paperback

Published January 1, 2022

Reviews

[Pawarut Jongsirirag · Rating 3 out of 5]

สนุกดีครับ อ่านรวดเดียวจบเลย

เล่มนี้เป็น 1 ใน 4 เล่มชุดสินสาดลำลอง เป็นหนังสือชุดพิเศษในวาระครบ 60 ปีคณะศิลป์ศาสตร์ มธ โดยชุดนี้เน้นตามชื่อลำลองเลยครับ คือความรู้เคี้ยวง่าย อ่านง่าย สั้นๆพอเป็นคอนเซปให้คนอ่านได้ไปศึกษาต่อหากสนใจลงลึกในประเด็นนั้น

ถ้าพูดถึงซอมบี้ เเวปเเรก ทุกคนต้องนึกถึงหนัง ซีรีย์ที่มีธีมวันสิ้นโลก ซอมบี้วิ่งกันเร็วเหมือนยูเซน โบลท์เเน่นอน เเต่จริงๆเเล้วคอนเซปซอมบี้เเบบที่เราเห็นในปัจจุบันนี่มันไม่ได้มีมาเเต่เเรกนะ สมัยก่อนคอนเซปของซอมบี้มันเป็นการนำเสนอความเเปลกประหลาดของโลกเเอฟริกาในสายตาของคนขาวที่เข้าไปยึดครองประเทศในเเถบนั้น กวาดต้อนคนมาเป็นทาส เเล้วทาสพวกนั้นก็หอบเอาวัฒนธรรมวูดู ที่เราอาจจะรู้จักว่าเป็นต้นกำเนิดของซอมบี้มาด้วย

ในช่วงเวลานั้น มันจึงถูกนำเสนอไปในทาง exotic เเปลกประหลาดผสมกับความน่าตื่นตาตื่นใจในวัฒนธรรมของพวกล้าหลัง ที่เหล่าคนขาวรู้สึกว่ามันน่าสนใจ ซอมบี้เลยถูกผูกกับพวกเวทมนตร์ ความลึกลับ เเละเป็นเพียงคนตายที่กลับฟื้นคืนชีพขึ้นมา เดินเหินเป็นทาสของมนุษย์อีกทีเท่านั้น

ภายหลังจึงเริ่มเปลี่ยนเเปลงไปจากหนังเรื่อง night of the living dead ของ George A. Romero เจ้าพ่อหนังซอมบี้ ที่เป็นคนเเรกที่ทำให้ภาพลักษณ์ของซอมบี้มาในเเนวของความหวาดหลัว เลือดเเละความตาย ผสมไปด้วยการจิกกัดการเมืองในยุคสมัยนั้น จึงเรียกได้ว่า George A. Romero คือ คนที่ทำให้ซอมยี้เป็นไปอย่างทุกวันนี้

หลังจากนั้นซอมบี้ (ในเเง่วัฒนธรรม) ก็ล้มลุกคลุกคลาน ตายเเล้วฟื้นสมชื่อของมันอีกหลายรอบ ไม่ว่าจะเป็นการปรากฎตัวใน เอ็มวี ทริลเลอร์ของ เอมเจ หรือ มาในรูปเเบบเกม Resident Evil ของ ชินจิ มิคามิ จนกลายมาเป็นอย่างที่เราเห็นในทุกวันนี้

ซึ่งภาพลักษณ์ของการอยู่ในสถานะกึ่งเป็นกี่งตาย การมีชีวิตเหมือนไม่มีนี่เเหละที่เป็นภาพลักษณ์ที่ทำให้ซอมบี้ถูกหยิบจับไปใช้ในการเเสดงออกเชิงสัญลักษณ์ต่างๆทางการเมือง โดยเฉพาะทุนนิยม ที่ถูกนำเสนอว่าเป็นระบบที่ทำให้คนในสังคงกลายเป็นซอมบี้

ในเเง่การเมืองเนี่ย หนังสือพูดน้อยยยยยไปหน่อยครับ มีเพียง 10 หน้าสุดท้ายของหนังสือเองมั้ง ส่วนมากเเล้วจะเป็นวิวัฒนาการทางวัฒนธรรม เเละ ประวัติศาสตร์ของซอมยี้มากกว่า ซึ่งกินพื้นที่หนังสือไป 90 เปอเซนได้เลย

ถ้าใครสนใจมันในเเง่ของการเมืองเพียวๆ อาจจะผิดหวังหน่อยนะครับ เเต่ถ้าเสาะหาอรรถรสของเารเติบโตของซอมบี้ เล่มนี้ก็เป็นก้าวเเรกที่อ่านสนุกเล่มนึงทีเดียวครับ

[Bannarot · Rating 4 out of 5]

3.5 - งานศึกษาของอาจารย์ที่คณะและเคยมีโอกาสได้เรียนด้วย จริงๆ ก็ว้าวกับวิธีการอธิบายเรื่องยากๆ ให้เข้าใจง่ายของอาจารย์ตั้งแต่ในคลาสละแหละ พอมาอยู่ในชุดสินสาดลำลองก็ยังคงเอกลักษณ์การอธิบายและการลำดับความที่เรียบง่ายแต่ตรงประเด็นไว้

เป็นการปริทรรศน์ประวัติศาสตร์ของซอมบี้ในโลกตะวันตกเสียส่วนใหญ่ ทำให้เห็นสายธารพัฒนาการจากซอมบี้ความเชื่อแบบวูดู เรื่อยไปจนกลายเป็นการติดเชื้อกลายพันธุ์ การแพร่กระจายจากเรื่องเล่าไปสู่วัฒนธรรมประชานิยม และความหมายที่เลื่อนไหลของซอมบี้ จากความชั่วร้ายเชิงศาสนา จนถึงการเป็นสัญญะที่ใช้วิพากษ์ทุนนิยม ความเลวร้ายของมนุษย์ ความวินาศของโลก

ถ้านำไปขยายผลโดยมีกลุ่มตัวอย่างมากกว่านี้ หรือบูรณาการกับสัตว์ประหลาดแนวเดียวกัน และอ่านแบบวิเคราะห์สัญญะ คงได้งานที่น่าสนใจขึ้นอีกมากๆ

[Jessada Karnjana · Rating 5 out of 5]

อ่านสนุก ชอบ และให้ภาพรวมเชิงประวัติศาสตร์ดีมาก กระชับ อ่านจบได้ในกาแฟ 1 แก้ว อันที่จริง ข้อความบนปกสรุปทิศทางของหนังสือชัดเจนอยู่แล้ว อ่านจบแล้วนึกถึงซอมบี้อีกหลายมิติที่หนังสือไม่ได้พูดถึง (อาจจะด้วยต้องการให้เป็นเรื่องเล่าสั้น ๆ สบาย ๆ อ่านง่าย) และเราอยากรู้ว่า ถ้าชนกพรพูดถึง จะพูดออกมาแบบไหน เช่น ซอมบี้หล่อ ๆ ใส ๆ อย่าง Warm Bodies, ซอมบี้ไทย ๆ ในห้าแพร่ง (Backpacker), และเมื่อเกือบ 10 ปีก่อนเคยอ่านหนังสือเล่มหนึ่ง Theories of International Politics and Zombies เขียนโดย Drezner ก็สนุกและมีประเด็นน่าสนใจเพียบ, โมเดลของซอมบี้ระบาด ในบทความ When Zombies Attack!: Mathematical Modelling of an Outbreak of Zombie Infection มีฟังก์ชั่นซอมบี้เขียนด้วย MATLAB ที่ใช้แก้สมการอนุพันธ์ของโมเดลซอมบี้ให้เล่นด้วย, หรือ Target Annihilation by Diffusing Particles in Inhomogeneous Geometries ซึ่งไม่ได้พูดถึงซอมบี้โดยตรง (เปเปอร์นี้ต้องการหาว่าอนุภาคที่ไม่เคลื่อนที่ที่เรียกว่า target จะอยู่รอดได้นานเท่าไร เมื่อถูกโจมตีโดยอนุภาคที่เคลื่อนที่แบบ random walk) ก็สามารถเอามาตีความว่าอนุภาคที่เคลื่อนที่แบบเดินสุ่มนั้นเป็นซอมบี้ที่โจมตีคนได้, และซอมบี้กับ neuroscience (มีดองหนังสือเล่มหนึ่งไว้ตั้งแต่ปี 2015 ชื่อ Do Zombies Dream of Undead Sheep?: A Neuroscientific View of the Zombie Brain ของ Timothy Verstynen กับ Bradley Voytek) ... ตอนอ่านถึงซอมบี้กับทุนนิยมในหนังสือเล่มนี้ โดยอ้างถึงหนังสือของ Chris Harman ว่าทุนนิยมสามารถเปรียบเทียบกับพฤติกรรมของซอมบี้ 4 ด้านคือ ความหิวกระหาย อุดมการณ์ ความเป็นอมตะ และความน่ากลัว (แน่นอนว่านี่หมายถึงซอมบี้รุ่นที่เป็นลูกหลานในจักรวาลของโรเมโร ไม่ใช่ซอมบี้ทาสหรือชนชั้นแรงงานในรุ่นแรก ๆ) ในด้านความหิวกระหายนี่แหละ ทำให้นึกถึงคำถามจากน้องคนหนึ่งเมื่อปีที่แล้ว (ขอบคุณ messenger ที่มีฟังก์ชั่นเสิร์ช) ... [น้องถาม] นาย เราสงสัย ซอมบี้ มันใช่กัดคนเพราะหิวใช่มั้ย พอกัดได้ มันก็ควรรุมกินกันจนไม่เหลือซากใช่มั้ย แต่ทำไม ทุกเรื่อง มันกัดทิ้งกัดขว้าง ตลอดเลย แล้วพยายามหาคนใหม่ ๆ เพื่อกัด เรางง ... [ตอบ] นายตั้งสมมติฐานผิด นายรู้ได้ไงว่ามันกัดเพราะหิว (จริง ๆ แล้ว) มันกัดเพื่อสืบพันธุ์ มันชอบสืบพันธุ์แบบหมู่ มันเป็นสายพันธุ์บุปผาบี้ ... [น้องยังไม่ยอมแพ้] นี่ไงนาย ตอนที่ 6 นาทีที่ 38 มันจ้องคอ แล้วนึกในใจว่าหิวมาก ๆ แต่กัดคำเดียว เลิก ไม่สมเหตุผล ... [เรากวนตีนต่อ] นาย การกัดมันเหมือนการร่วมเพศ มันเข้าใจผิดว่าหิวมาก ถ้าไวรัสมันอยากแพร่พันธุ์ และมันรู้ว่าแพร่พันธุ์ด้วยการกัด มันก็ส่งสัญญาณมาหลอกโฮสว่าหิวไง ... นายเห็นด้วย ... [น้อง] เห็นด้วย ... ก็แย่และ ... [เรา] นายไม่เชื่อในการดิ้นรนเพื่อสืบพันธุ์

[Donakrap Dokrappom · Rating 3 out of 5]

สนุกดี ด้วยเนื้อหาและลีลาการเขียน หนังสือพูดถึงพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของซอมบี้ที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา พร้อมบทวิเคราห์ในเชิงสังคมวิทยาที่น่าสนใจ

เริ่มจากต้นกำเนิดซอมบี้ในพิธีกรรมท้องถินของทาสชาวเฮติที่ถูกตีตราว่าชั่วร้ายโดยเจ้าอาณานิคมคนขาว หลังจากนั้นก็เริ่มมอบความหมายใหม่ให้ซอมบี้กลายมาเป็นแค่สินค้าเพื่อ��้อนตลาดทุนนิยมที่ผู้คนหิวกระหายความบันเทิง

ทุกอย่างเริ่มจากการที่คนขาวบังคับแรงงานแอฟริกันให้เป็นทาสด้วยการขโมยศักดิ์ศรีและอิสระภาพ และจบด้วยการฉกฉวยผลเอาประโยชน์จากพิธิกรรมท้องถิ่นและความเชื่อศักดิ์สิทธิ์เพื่อความบันเทิงและเงินทอง

ด้วยสองสิ่งนี้มันทำให้เห็นว่าสิ่งที่เจ้าอาณานิคมกระทำต่อชาวเฮตินั้นแม่งเห็นแก่ตัวในทุกทางและเอาแต่ได้ไม่รู้จบ

ปล อ่านไป ฟัง Thriller ของ Michael Jackson ไป... มันชิบหาย

[MT · Rating 5 out of 5]

- I bet y'all b-horror cinephiles, nerdies, academic
enthusiast will enjoy this fun, bite-sized zombie booklet !!!
- gonna rate this four, but goddddd i was totally stunned by that "Resident Evil: Outbreak" mention DAMNNNNN only RE diehards know how much we crazed for this all-time underrated entry. five stars !!!

[rchyuan · Rating 2 out of 5]

poorly written and edited

[belliophile · Rating 5 out of 5]

ตอนอ่านรอบเเรกยังไม่ค่อยเข้าใจทั้งหมด เเต่พออ่านรอบสองตกตะกอนอะไรได้หลายๆอย่าง ซอมบี้เป็นที่รู้จักก็เพราะคนขาว ในเเต่ละยุคยังมีซอมบี้ที่เเตกต่างกันไป จากจุดเริ่มต้นที่เป็นผีในลัทธิวูดู สู่ผีดิบคลั่งไร้สติ แต่การเเปรเปลี่ยนของซอมบี้ไม่ใช่สิ่งที่อยู่ๆก็เกิดขึ้น เเต่เป็นสิ่งที่ขึ้นอยู่กับสภาพสังคมในเเต่ละยุคสมัย