Joris Ockeloen en het wachten: Een lotgeval

by Jeroen Brouwers

In een kraamkliniek wacht Joris Ockeloen op de geboorte van zijn kind. Hij raakt in een droomtoestand waarin hij zich lijfelijk herplaatst weet op locaties en in situaties uit zijn jeugd. Realiteit en droom verstrengelen zich met elkaar. Het heden wordt door het verleden bepaald. Alle liefde mondt uit in eenzaamheid en ieders illusie in teleurstelling. Deze roman, Brouwers' eerste, werd bekroond de Vijverbergprijs, om 'daarmee recht te doen aan de uitzonderlijke kwaliteiten waarvan de schrijver blijkt geeft' en omdat het werk zelf 'het predikaat meesterlijk verdient'.

Genres: School, 20th Century, Fiction

155 pages, Paperback

First published January 1, 1968

About the author

Jeroen Brouwers was a Dutch journalist and writer.

From 1964 to 1976 Brouwers worked as an editor at Manteau publishers in Brussels. In 1964 he made his literary debut with Het mes op de keel (The Knife to the Throat).

He won the Ferdinand Bordewijk Prijs in 1989 for De zondvloed, and in 1995 the Prix Femina for International works for his book Bezonken rood (Sunken Red). In 2007 he refused the Dutch Literature Prize (Prijs der Nederlandse Letteren) - the highest literary accolade in the Dutch-speaking world - because he considered the prize money of €16,000 too low for all his work.

Reviews

[PDW · Rating 4 out of 5]

Wat een debuut! In deze roman zijn Brouwers' terugkerende thema's (een anti-held, vervreemding van de wereld, heimwee naar een verdwenen vroeger) al aanwezig. Ook Hans Warren was enthousiast bij het verschijnen van deze roman: hij hoopte meer werk te lezen van deze "bekwame schrijver". De kersverse tachtiger heeft zijn eerste lezers niet ontgoocheld. Behoort hij vandaag tot de absolute top, de kiemen van een groot schrijver liggen al in dit opmerkelijke debuut dat heel wat meer lezers verdient.

[Saad Abdulmahmoud · Rating 3 out of 5]

Joris Ockeloen en het wachten. Dit boek, gepubliceerd in 1967, is zijn debuutroman en vertoont enkele overeenkomsten met thema's die later in zijn oeuvre terugkomen, zoals vervreemding, verlies en introspectie.

Samenvatting
We volgen de hoofdpersoon, Joris Ockeloen, die in een kraamkliniek wacht waar zijn vrouw Laura bevalt van hun eerste kind. De bevalling verloopt problematisch, en terwijl hij wacht, reflecteert Joris op zijn verleden, zijn jeugd in de stad A, en de relatie met zijn ouders. Zijn vader was de eigenaar van een hotel genaamd Abeelenhof, waar Joris als kind opgroeide.

Het wachten in de kliniek wordt gekenmerkt door een beklemmende atmosfeer, versterkt door de hitte en een vliegenplaag. Terwijl Joris wacht, verliest hij zich in herinneringen en gedachten, waarin hij steeds meer twijfelt aan zijn rol als echtgenoot en vader. Hij komt tot het besef dat hij het kind eigenlijk niet wilde, en dat het verlangen naar een kind vooral van zijn vrouw kwam. Deze gevoelens versterken zijn vervreemding van de situatie.

Uiteindelijk wordt Joris geconfronteerd met de tragische realiteit: zijn vrouw heeft de bevalling niet overleefd, hoewel hun dochter gezond is geboren. Joris keert terug naar huis, waar hij zich verontreinigd voelt en probeert om te gaan met het verlies. Zijn reis naar de stad A, die hij in gedachten maakt, blijkt uiteindelijk slechts een illusie te zijn; hij is nooit uit de kliniek vertrokken - vrouw niet dood etc.

Recensie
Joris Ockeloen en het wachten is een gelaagd werk. Neemt je mee in de verwarde geest van de hoofdpersoon. De roman zet direct de toon voor Brouwers’ latere werk, waarin verlies, vervreemding en de ondraaglijke zwaarte van het bestaan centrale thema's vormen.

De titel van het boek, Het wachten, verwijst niet alleen naar het fysieke wachten van Joris in de kraamkliniek, maar symboliseert ook een dieper, existentiëler wachten: het wachten op betekenis, op verbinding, op antwoorden die nooit lijken te komen.

De roman schetst een indringend portret van een man die emotioneel afgezonderd is, zowel van zijn vrouw als van zijn omgeving, en die worstelt met schuldgevoelens en spijt.

Wat het boek bijzonder maakt, is de manier waarop Brouwers een alledaagse situatie, zoals het wachten tijdens een bevalling, weet te transformeren in een beklemmende, bijna.

[Robin · Rating 3 out of 5]

65/100

[Tim Ghillemyn · Rating 4 out of 5]

Ik was verre van geboren toen dit debuut van Brouwers verscheen, maar toch werd ik op sommige momenten weggeblazen door de beschrijvingen van de meester. Een bezoek aan een mortuarium komt, voor wie het helaas ooit al bezocht, akelig echt tot leven en wat de auteur beschrijft als hij de kinderinstelling betreedt was ongetwijfeld toen al de tijd ferm vooruit. Met millimeters precisie raak. Geen boek om vrolijk van te worden (dat schreef Brouwers denk ik niet eens), en ook niet altijd perfect te volgen. Maar op basis van enkele uitmuntende passages zal ik deze niet gauw vergeten. Kippenvel staat nog op mijn armen.

[Piet · Rating 5 out of 5]

Debuut van de toen 27-jarige Brouwers. Somber magisch-realistisch, met heel wat thema's die in zijn andere boeken zouden terugkeren. Verbluffend scherp van stijl en toon. Onbegrijpelijk dat dit al bij al een onbekend boek is.

[Filip De Maesschalck · Rating 3 out of 5]

Met deze debuutroman bewees Brouwers meteen wat hij waard was. Het bevat alle thema's die hij zijn verdere schrijversleven blijft uitpuren, steeds magistraler, steeds grootser, steeds allesomvattender. Prachtig om hier de kiemen te ontdekken van dat Literair Grootmeesterschap, van zijn stilistische bravoure, van die briljante toonvastheid. Elk detail klopt, elke hond blaft om een reden, elke vlieg wordt niet zinloos fijngeknepen... Weinig deden het Hem na, en zullen het Hem nadoen.

[Sylvia Philippa · Rating 3 out of 5]

Toffe roman die zeker als Joris "zijn muur van woorden" afbreekt interessante inzichten geeft in vaderschap. Ook tof dat droom en realiteit veel door elkaar heen lopen en er symbolische voortekenen gedurende het boek worden benoemd.

[Eduardus Leeuwenhoofd · Rating 4 out of 5]

Trefzekere beschrijvingen die hun bron vinden in wachten, onzekerheid en verveling. De penetrerende stilte van de wachtkamer komt snel tot leven in het boek, versterkt door wat Joris in de zusters meent te zien. Op een kraamafdeling begint een nieuw leven voor ouders en kind, maar eindigt ook een levensfase. Het leven dat eindigt speelt zich als een film voor onze ogen af, vermengd met een schimmig heden. Daarmee zit er veel melancholie in dit boek, dat na de laatste bladzijde nog niet klaar is voor de lezer. Een verhaal om nog eens op te kauwen, passages te herlezen en wat over te mijmeren. Een beetje druilerig ook. Een mooie leeservaring.

[Matthijs Leest · Rating 3 out of 5]

Joris Ockeloen wacht op de geboorde van zijn eerste kind, een kind dat vooral door zijn vrouw Laura gewenst was. Hij was slechts leverancier van het zaad. Tijdens het wachten lijkt Joris zichzelf volledig te verliezen in een bizarre nachtmerrie waarin alles wat hem ongeschikt als vader maakt voorbij komt. Een nare maar boeiende zwart-nostalgische trip.

[Alex Knipping · Rating 3 out of 5]

Het is begin jaren zestig en Joris Ockeloen wacht in het ziekenhuis op de afloop van een bevalling die niet zo goed verliep. Wachten onder spanning doet vreemde dingen met mensen. Je gaat je van alles in je hoofd halen. Verleden, heden, fantasie en werkelijkheid, het kan allemaal door elkaar gaan lopen en dan kan het met je aan de haal gaan. In de wereld van Jeroen Brouwers blijven mensen ver van elkaar verwijderd. Er is geen troost, geen compassie. Alle personen zijn in zichzelf gekeerd en hebben enkel oog voor hun persoonlijke leefwereld. Dit is een debuutroman van een nog jonge schrijver. Sommige voorvallen zijn te gezocht en de symboliek (overal vliegen, verwelkende bloemen, ondraaglijke, allesbedervende hitte) ligt er wat te dik bovenop. Ook hier en daar wat te veel beschrijvende adjectieven, maar de sfeer is knap weergegeven en het verhaal boeit van begin tot eind.

[Elisa Goudriaan · Rating 4 out of 5]

Ik las over het bestaan van dit boek toen Jeroen Brouwers vorig jaar overleed en zijn oeuvre in allerlei kranten en tijdschriften bezongen werd. Ik kende tot nu toe alleen Bezonken rood van hem, dat ik op de middelbare school las, en Geheime Kamers. Beide goede en heel verschillende boeken. Ook Joris Ockeloen was weer totaal anders dan deze twee (wat nieuwsgierig maakt naar de rest van zijn boeken). Ockeloen was een mooi mysterieus boek en sowieso een grandioos debuut wat mij betreft. Humor, serieuze vragen in het leven, waanzin etc. Er zit heel veel in.

[Joke Johanna · Rating 4 out of 5]

‘Er stond een muur tussen hem en de woorden’
Eindelijk lees ik het debuut van mijn literaire held.

De tekst die ik voor je schreef de dag nadat je overleed:

Jeroen Brouwers (1940-2022)

Taal die werelden opent
laag na laag is er nog een laag
Oh mens
In karakter zo krachtig
Waanzinnig op zoek
Naar liefde en bestaansrecht

Donkere pagina’s
licht door scherpte van pen
de tijd glijdt voorbij
Alles is vergankelijkheid, verandert
en toch die herhaling
het beginpunt aan het einde

Ik lees en ik herlees
en was nog nooit zo mooi
Alleen en samen

Dank je wel heer Brouwers
Rust zacht

[Marij Frantzen · Rating 2 out of 5]

Deze literatuur spreekt me totaal niet aan. Zou een meesterwerk moeten zijn. Debuutroman. Gaat over de met moeite verwekte zwangerschap van zijn vrouw Laura, die bij de bevalling overlijdt. Intussen droomt hij over zijn verleden, de plek waar hij gewoond heeft en opgegroeid is. Een warrig boek in mijn ogen en weer heel wat gruwelijkheden. Inmiddels mijn derde boek van JB, maar ik ben er geen liefhebber van.

[Geoffrey van Zonneveld · Rating 3 out of 5]

Een vervreemdende ervaring. Joris zit te wachten terwijl zijn vrouw aan het bevallen is. Het is warm die dag en Joris weet van ellende niet wat hij met zichzelf aan moet.
Dan lezen we dat het ergste gebeurt: zijn vrouw overlijdt tijdens de geboorte van het kind. In deze neerwaartse spiraal volgen we Joris. "Voor mij hoefde het niet, dat kind, maar zij wilde zo graag."

[Guus Tacke · Rating 3 out of 5]

Een stuk lastiger dan Koch, maar toch wel een mooi verhaal. Ik waardeer Brouwers zijn poëtische stijl en geloof zeker dat er veel diepte te vinden is in dit werk wanneer men het nog een keer leest. Chachi

[H · Rating 3 out of 5]

Dit was raar.

[Sabine · Rating 3 out of 5]

Een goede roman. Interessante plottwist ook. Alleen houd ik niet van romans over mannen die niet in staat (lijken te) zijn zich aan hun basisverantwoordelijkheden te houden.

[Leo · Rating 3 out of 5]

Ockeloen zit in het ziekenhuis te wachten tot zijn vrouw bevalt van hun eerste kind. Hij krijgt een prachtige dochter maar verliest zijn vrouw. Het boek volgt hem van kraambed tot aan de begrafenis. Rare gebeurtenissen en toevallige onmoetingen.

[Goele Lousbergh · Rating 2 out of 5]

Om dit jaar toch één Nederlandstalig boek gelezen te hebben.

[Alicia · Rating 3 out of 5]

Geen plezierig boek. Naar onderwerp, onsympathieke hoofdpersoon, een voortdurende kwelling om te lezen. Maar wel knap geschreven, met een vage grens tussen fantasie en realiteit.