Alma's dochters. Vijf levens in de schaduw.

by Jutta Chorus

Aan de rand van een Italiaanse vallei vindt Lili eindelijk haar Air-Francekoffertje terug. Eruit vallen de levens van haar voormoeders, van Alma, Elly en Sylvia. Vrouwen die, net als zijzelf, pioniers waren op allerlei terreinen: de letteren, de journalistiek, de film. Hoe komt het dan dat hun namen in de geschiedenis nauwelijks voorkomen? Ze leefden naast Aletta Jacobs, Marga Klompé en de Dolle Mina’s. Maar in het dagelijks leven van Alma en haar dochters bleven mannen het middelpunt van het universum. De vrouwen mochten al dankbaar zijn dat ze hun satellieten waren. Hun bloei bleef, zoals een van hen zegt, ‘in het verborgene’. Aan de hand van brieven, dagboeken, foto’s en gesprekken haalt Jutta Chorus vijf bijzondere vrouwen uit de schaduw. ‘De vrouwelijke lijn wordt in elke generatie overwoekerd door steeds nieuwe mannennamen, je raakt haar zo makkelijk kwijt.’ Vijf sprankelende en wanhopige levens in één meeslepende familiegeschiedenis.

Genres: Biography

352 pages, Hardcover

First published December 1, 2022

About the author

Jutta Chorus (1967, Leiden) is schrijver en journalist voor NRC Handelsblad. In 2003 won ze de Prijs voor Dagbladjournalistiek voor haar bijdragen over de korte politieke carrière van Pim Fortuyn. Ze beschrijft van dichtbij prominente maatschappelijke figuren, zoals het campagneboek In de ban van Fortuyn (met Menno de Galan) laat zien of het portret Beatrix. Dwars door alle weerstand heen (2013). In 2009 verscheen de kroniek Afri. Leven in een migrantenwijk over de Rotterdamse Afrikaanderwijk. Het werk werd genomineerd voor de M.J. Brusseprijs 2010 voor het beste journalistieke boek en het Beste Rotterdamse Boek. Samen met Bas Blokker werkt Chorus aan een biografie van de jonge Claus von Amsberg.

Reviews

[Maaike · Rating 4 out of 5]

Niet heel meeslepend geschreven, maar zeer fascinerende geschiedenis van een aantal opeenvolgende generaties vrouwen die veel in huis hadden, maar er in slaagden zich te laten beknotten (altijd), kleineren (soms), belazeren (veelal) door hun echtgenoten, van wie zij dus in de schaduw geraakten. Eigenlijk deugden ook alleen de echtgenoten van Alma oermoeder en die van kleindochter Lili, zeg ik even zonder het na te zoeken. 1 ding staat als een paal boven water: zelfbenoemd genie GBJ Hilterman, waar mijn oma godbetert elke week de radio voor aanzette, was een enorme lul.

[Ineke Zuidema · Rating 3 out of 5]

Inhoudelijk een heel interessant boek over een paar generaties hee sterke vrouwen. En passant krijg je de geschiedenis van HP. Als klopt wat in dit boek staat, klopt de Wiki-pagina van HP niet: GBJ deed niet zoveel daar, maar Sylvia Brandts Buys zwaaide de scepter.
Precies dat verschil maakt het boek interessant, maar het is niet echt ‘meeslepend’ geschreven. Het boek is het resultaat van gedegen journalistiek onderzoek.

[Hanneke · Rating 4 out of 5]

Ik hou van vrouwengeschiedenissen en dit is er weer één. Een boek over 5 vrouwen, in de schaduw van hun mannen.
Alma’s dochters vertelt het levensverhaal van 5 vrouwen die wegbereiders waren, maar tegelijkertijd in de schaduw van hun echtgenoten en de geschiedenis leefden.
De mannen komen er slecht vanaf in dit boek, alleen de mannen van Alma (1e generatie) en Lili (vijfde generatie) deugen. Toch hebben alle vijf de verhalen gemeen dat ze leefden in een wereld waarin mannen het vanzelfsprekend vonden om het middelpunt te zijn en iedereen zich daar bij neer legden.
Het boek schetst een tijdsbeeld van de 2oste eeuw waarbij je je kunt afvragen hoeveel we opgeschoten zijn. Jutta Chorus heeft een boek over gewone bijzondere vrouwen willen schrijven. Vrouwen die een ieders (groot)moeder hadden kunnen zijn.

[Lizanne Roeleven · Rating 4 out of 5]

Een mooi en interessant boek over talentvolle vrouwen in een familie: schrijver, landbouwkundige, journalist, fotograaf, filmmaker. Hun mannen stonden altijd in de schijnwerpers, zij leefden in de schaduw van de geschiedenis. Dankzij dit boek staan ze ook in de spotlight. Boeiend geschreven

[Harold · Rating 4 out of 5]

Commentaar op het nieuws, door G.J.B. Hilterman, op de radio, het stond bij ons ook op! Door dit boek krijg je wel een ander idee van de man. Ik las dit boek met veel plezier, door te focussen op bijzondere vrouwen die door mannen werden overschaduwd is het een feministisch boek, zonder ook maar enigszins drammerig te zijn. Goed verteld en leuk om te lezen over onbekende levens, die verbonden zijn met bekende levens.

[Mies · Rating 4 out of 5]

Boeiend om te lezen. Bijzondere levens, niet echt gewone vrouwen. Talentvol en bereid tot ondergeschiktheid. Ook nu is de historische context een boeiend decor. Ook ben ik wel geschokt over het gedrag van een aantal van de gerespecteerde mannen die in het boek voorkomen. De ergste is toch wel Hilterman.

[Janneke Wubs · Rating 4 out of 5]

Alles was anders voor deze vrouwen dan in mijn leven. De tijd (duh), de rijkdom (wejow), het kosmopolitische (interessant) en natuurlijk die kerels (goeie genade). Dat je zoveel ontplooiingsmogelijkheden had, vrouw zijnde, en toch zo totaal klem zat. Zo fascinerend dat ik het niet altijd soepele door kunnen lezen negeerde. Stamboom achterin hard nodig.

[Els · Rating 4 out of 5]

5 levens in de schaduw van de mannenwereld: Alma Bimmerman, Elly Berkhout, Elly Brandts Buys, Sylvia Brandts Buys en Lili Veenman. Het is een mooi geschreven boek over 5 vrouwen die soms gewaagde keuzes maakten in hun leven en zijdelings betrokken waren bij grote gebeurtenissen. Zo vertrekt Alma op 22-jarige leeftijd naar Batavia naar haar man met wie zij met de handschoen is getrouwd. Als zij aankomt na een lange reis, is haar man overleden. Ze besluit dan toch in Indië te blijven. Haar oudste dochter Elly gaat als eerste meisje studeren aan de Rijkslandbouwschool in Wageningen en vertrekt ook naar Indië, waar zij vier dochters krijgt. Oudste dochter Sylvia is erg rebels, maar gaat later een belangrijke rol vervullen in de journalistiek. Met haar eerste man krijgt ze een dochter, Lili, bij wie een koffertje met de brieven is gevonden. Later trouwt ze met G.B.J. Hilterman met wie ook Lili het bed deelde. Haar zusje Elly wordt fotomodel en trouwt met een Italiaanse journalist en Mussolini aanhanger. Elly raakt geïnteresseerd in film en gaat studeren aan het Instituut des Hautes Études Cinématographiques in Parijs. Ze wordt regieassistent van Fellini en trouwt later met Fons Rademakers met wie ze een leven lang films zal maken. Natuurlijk alles onder zijn naam.
Kortom er zijn gebeurtenissen genoeg om deze levens interessant te maken, maar zij bleven altijd in de schaduw van hun man. Het boek geeft stof tot nadenken: zouden de vrouwen hun talenten anders hebben gebruikt bij gelijke kansen tussen de geslachten? Moed hadden ze zeker, maar zouden ze dit dan ook gehad hebben? En dan het toetje: G.B.J. Hiltermann. Die komt er niet zo fraai vanaf. Hij was destijds een icoon op de radio: zondagmiddag 1 uur - de toestand in de wereld door mr. G.B.J. Hiltermann. Het blijkt dat hij een besmet oorlogsverleden had, hij behandelde zijn vrouw slecht, deelde het bed ook nog met haar dochter en erkende de journalistieke talenten van zijn vrouw helemaal niet. Officieel was zij niet meer dan een "fotoredacteur" terwijl zij een grote stempel op dit tijdschrift had gedrukt.
Het boek leest makkelijk en is boeiend geschreven. Ondanks dat het over verschillende levens gaat, is het toch één verhaal geworden.

[Hans Moerland · Rating 3 out of 5]

Jutta Chorus schrijft in de proloog van “Alma’s dochters” het volgende: “Alle mannen zijn dominant en vinden dat de gewoonste zaak van de wereld” (p. 15). Een waarheid als een koe? Wat daarvan verder ook zij, haar perspectief is duidelijk. De toon is gezet en blijft hangen, in feite het hele boek door. De op zich interessante, soms heel interessante, levensgeschiedenissen van Alma, haar dochters, haar kleindochters en haar achterkleindochter worden wat mij betreft al te zeer opgevoerd als anekdotisch bewijs voor Chorus’ opvatting dat talentvolle vrouwen steevast worden overheerst, gefrustreerd, dwarsgezeten, tegengewerkt door hufters van mannen.
Dat die laatsten, mannen, in het boek over het algemeen in een ronduit kwaad daglicht worden gezet, ervoer ik trouwens als buitengewoon verdiend in het geval van journalist en politiek commentator mr. G.B.J. Hiltermann. Deze komt uit de verf als een gigantische smeerlap, in meerdere opzichten, hetgeen mij persoonlijk deugd doet – eindelijk gerechtigheid. Wanneer hij in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw in AVRO’S Radiojournaal ‘De toestand in de wereld’ presenteerde, op zondagmiddag om een uur, mocht daar niet doorheen worden gepraat tijdens de lunch in mijn ouderlijk huis. Jammer dat mijn vader het boek van Jutta Chorus niet meer heeft kunnen lezen, denk ik dan.
De schrijfster verdient overigens complimenten voor de gedegen onderbouwing van de onderhavige familiegeschiedenis en het comfort dat ze haar lezers biedt in de vorm van een, broodnodige, stamboom.

[Ineke · Rating 4 out of 5]

Een interessant boek over vijf mooie en getalenteerde vrouwen die geen van allen echt helemaal tot bloei konden komen, in de verkeerde tijd geboren, met de verkeerde man getrouwd, te bescheiden. Juist omdat het over meerdere generaties gaat en over mensen die tot een geprivilegieerd milieu behoren, is het des te schrijnender dat de rol van de vrouw zo fnuikend is en was. Ook de verschillende historische periodes en milieus (Indonesië, redactie HP, filmwereld) maken het een boeiend verhaal.
Ik had niet steeds het gevoel dat de schrijfster helemaal boven de stof stond, in de ingewikkelde familie verhoudingen en de soms synchroon verlopende levens. Maar zij heeft echt een belangrijke bijdrage geleverd aan de documentatie van vrouwenlevens. Met een smadelijke ontmaskering van de eens zo gezaghebbende GBJ Hiltermann.

[Lies De Bloois · Rating 3 out of 5]

Interessante verhalen over een reeks dochters in een familie in het tijdsgewricht en de onwikkelingen daarin. Regelmatig komen verwijzingen terug naar hun bekendheid in Nederland en dat is nou juist het deel wat ik overbodig vond. Het gaat meer om de keuzes die dochters maken en hoe ze daarmee omgaan. Het hadden net zo goed niet bekende Nederlanders kunnen zijn. Maar ook de dillema's waarmee ze worstelen zijn niet nieuw. In die zin voegt het niet veel toe aan wat ik wel wist van de geschiedenis van vrouwen emancipatie. Het is die zin meer een familiekroniek en daarom niet voor iedereen interessant.

[Ana Karadarevic · Rating 3 out of 5]

De verhalen van de laatste 2 vrouwen uit het boek vind ik het interessantst. Wat een ploert was G.B.J. Hiltermann: hij drukte zijn vrouw Sylvia Brandts Buys naar de achtergrond, terwijl zij in feite de Haagsche Post leidde en de Nederlandse journalistiek ingrijpend heeft beïnvloed met haar manier van werken.

Hij verleidde bovendien haar 15-jarige dochter én verwekte 2 kinderen bij haar halfzus. Hoe het mogelijk is dat hij overal mee wegkwam, en dat zijn vrouw bij hem bleef (terwijl ze nota bene financieel onafhankelijk was) is een raadsel. Dit en haar belang voor de journalistiek rechtvaardigt een biografie van Sylvia Brandts Buys. Ik zou het met liefde lezen.

[Piet · Rating 4 out of 5]

Interessante wetenswaardigheden over De Haagse Post en Elsevier. Over de rol van Nederlanders in voormalig Nederlands Indië, hun njais en superieure houding heb ik vaker gelezen maar het blijft beschamend. Huizenhoog, welhaast monumentaal rijst de figuur van GBJ Hiltermann op in het boek. Afgezien van zijn positieve rol t.a.v. het redden van enkel joodse gedeporteerden is het een zeer negatief beeld van een man met een enorme eigenwaan, zonder morele scrupules, een profiteur en zelfs een oplichter van de fiscus.
De wraak van Lily die zijn bankrekeningnummers in Zwitserland doorspeelde aan de fiscus was zoet.

[Merel · Rating 3 out of 5]

Onderga je het leven of vecht je ertegen? Gezien door de ogen van vrouwen die eind 19e en begin 20e eeuw die hun talenten proberen te ontplooien binnen een beperkend kostwinnersmodel. Na een wat moeizame start liet ik de details los en werd ik meegevoerd in een dromerige sfeer die voelbaar maakt hoe klein hun speelruimte was. Sommigen noemen het “niet meeslepend”, maar voor mij ligt de kracht juist in wat niet was.

[Jeanneke · Rating 2 out of 5]

Over 5 vrouwen die ondanks hun talenten in de vergetelheid zijn geraakt. De schrijfster gebruikt als bronnen brieven, artikelen, gesprekken, foto's.
Het resultaat vind ik van degelijk onderzoek getuigen maar meer ook niet, niet boeiend of inspirerend.

[Gerdien · Rating 3 out of 5]

Mooie en eerlijke verhalen over vrouwen (in relatie tot verschillende soorten mannen). Tof aan dit boek is dat het zo dicht bij de realiteit ligt. Het lukte me niet om meegesleept te worden in de verhaallijn. Daarvoor is het soms te vertellend en droog.

[Nicole · Rating 4 out of 5]

Dit is geen roman maar een op feiten gebaseerde weergave van de levens van 5 vrouwen die allen niet de eer krijgen die hen zou moeten worden toebedeeld. De rol van de vrouw in het perspectief van die tijd.

[Joke · Rating 1 out of 5]

Toegegeven, ik heb t boek niet uitgelezen. Ik geraak er gewoon niet doorheen. De beschrijving van t boek is veelbelovend, maar amai die schrijfstijl is gewoon zo slecht, elke pagina is een marteling.
Dus ja. Ik sluit me niet aan bij de vele positieve reviews. Kan gebeuren, lezen is subjectief.

[Noortje O. · Rating 4 out of 5]

Interessant verhaal over 5 generaties (sterke? Eigenwijze? Dominante?) vrouwen die zich op een bepaalde manier wegcijferen voor hun man. Het zal de tijdsgeest wel zijn.

[Sacha · Rating 5 out of 5]

Inspirerend

[Marloes Meuzelaar · Rating 3 out of 5]

Achteraf wel een mooi verhaal over verschillende generaties vrouwen. Ik moest me wel door sommige wat te uitgebreide passages heenworstelen door de droge schrijfstijl.

[Ellen Vermeulen · Rating 5 out of 5]

Jutta puts five women in the spotlights, lives that would have otherwise remain in the shadow. In an accessible writing style with some breaks to tell about feminism in historic perspective.

[Margreeth · Rating 4 out of 5]

Boeiend onderwerp over vrouwen op de achtergrond die toch van zich doen spreken. Het verhaal is hier en daar wat saai.

[Maaikies · Rating 3 out of 5]

Fascinerend hoe getalenteerde vrouwen werden weggedrukt naar de marge. De ‘feitjes’ over de geschiedenis en de mannen, laten de vrouwen toch iets minder spreken dan gehoopt.

[Marithé Van Goethem · Rating 3 out of 5]

Heel interessant boek over 4 generaties vrouwen eindigend in deze tijd. Vanwege de interessante
Vrouwen levens zeer boeiend maar door de schrijfstijl maar 3 sterren !

[Joeri Dassen · Rating 4 out of 5]

Dit boek leest fijn weg. Interessante verhalen

[Simon · Rating 4 out of 5]

De titel van het boek zet je op het verkeerde been. Ja, het zijn de dochters, nazaten van Alma over wie het gaat, maar ze zijn niet schatplichtig aan Alma. Het boek gaat toch vooral over 5 vrouwen, 5 karakters, die elk op hun eigen manier inhoud aan het leven geven. Hun levens zijn een spiegel van de verhouding van Nederland tot (voormalig) Nederlands-Indië.
Maar goed geschreven hoor! Aanbevolen!