Schaduwbeeld of Het geheim van Appeltern: kroniek van een Leven

by Hella S. Haasse

Joan Derk van der Capellen (1741-1784) noemde zich, terecht volgens Jan en Annie Romein in Erflaters van onze beschaving , 'De tribuun der burgerij'.Als jonge man baande hij zich met moeite een weg naar de politiek, door zijn admissie te forceren tot de Overijsselse Ridderschap (1772) en zo tot de Staten. Het is de tijd van de de Republiek der Verenigde Nederlanden wordt gekenmerkt door oligarchisch, aristocratisch bestuur, stadhouder prins Willem V treedt, onder invloed van zijn voogd en adviseur de hertog van Brunswijk Wolfenbüttel, vaak op als absoluut monarch. Het rommelt weliswaar onder de burgerij, maar dat neemt bij lange na niet zulke vormen aan als in Frankrijk en Amerika. Van der Capellen correspondeert met de 'nieuwlichters' in andere landen. Hij verzet zich in en buiten de Staten steeds meer tegen machtsmisbruik en de behandeling van de burger als een onmondige.In 1781 verschijnt er een hartstochtelijk pamflet tegen Willem V en zijn de bekende Brief aan het volk van Nederland , een oproep aan de natie om oude vrijheden en rechten te verdedigen. Joan Derk ontwierp dit kritische geschrift, waarschijnlijk in samenwerking met zijn vriend de predikant François van der Kemp, op zijn landgoed Huis Appeltern.Hella S. Haasse heeft aan de hand van authentieke tijdsdocumenten een kroniek samengesteld waaruit een beeld ontstaat van Nederland in een weinig bekende periode, te midden van landen in grote beroering. Tevens is het boek een speurtocht naar de persoon en de innerlijke roerselen van Joan Derk baron van der Capellen tot den Pol, een man wiens karakter vol tegenstrijdigheden ons telkens voor raadsels plaatst. Ondanks zijn zwakke gezondheid, ondanks tegenwerking en teleurstellingen, heeft hij zich met verbazingwekkende, doelgerichte energie ingezet voor democratische vernieuwingen in de Republiek der Verenigde Nederlanden.

Genres: Biography, Nonfiction, Literature, History

Hardcover

First published January 1, 1989

About the author

Hella S. Haasse (1918 - 2011) was born in Batavia, modern-day Jakarta. She moved to the Netherlands after secondary school. In 1945 she debuted with a collection of poems, entitled Stroomversnelling (Momentum). She made her name three years later with the novella given out to mark the Dutch Book Week, Oeroeg (The Black Lake, 1948). As with much of her work, this tale of the friendship between a Dutch and an Indonesian boy has gained the status of a classic in the Netherlands. Titles such as Het woud der verwachting (In a Dark Wood Wandering, 1949), Een nieuwer testament (Threshold of Fire, 1966) and Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid van karakter (Mrs Bentinck or Irreconcilable in Character, 1978) have been greatly enjoyed by several generations.

Reviews

[Janneke · Rating 3 out of 5]

Een zeer boeiend boek over het leven en werken van Joan Derk van den Capellen, een patriot en iemand die zich inzette voor de sociaal zwakkeren. Verrassend genoeg is het nog zeer actueel ondanks dat het zich afspeelt in de 18e eeuw. Het gekonkel van politici om de macht is duidelijk van alle tijden.
Joan Derk van den Capellen was ook betrokken bij de steun aan de Amerikaanse vrijheidsstrijd. Hij had veel Amerikaanse contacten en werd in de jonge Verenigde Staten ook bijzonder gewaardeerd. Hiervan getuigt bijvoorbeeld een plaquette aan de gevel van het woonhuis van Joan Derk in de Bloemendalstraat in Zwolle.
Ik heb het boek met plezier en interesse gelezen, maar vond het minder geschikt als leeskringboek.

[Joke Kolthoff · Rating 3 out of 5]

Alhoewel Hella Haasse ook dit boek heel goed heeft geschreven, vond ik het soms moeizaam om te lezen, vooral door de vele briefwisselingen van de hoofdpersoon Joan Derk van der Capelle aan tijdgenoten in Holland en in de provincies, maar ook internationaal (Frankrijk, Engeland en Amerika). De rode draad "pogingen om misstanden onder de boeren en het volk op te heffen, het invoeren van kleine democratische veranderingen, de macht van de edelen te verminderen" was goed te volgen. Alles komt voorbij, politieke intriges, fraude, machtsspelletjes en de macht van het geschreven woord. Plakkaten vlugschriften, brochures. Er werd wat afgeschreven voor de goede zaak. Al met al een boeiend en informatief maar niet een makkelijk leesbaar boek.