De achttiende eeuw was een eeuw van grondige verandering. Alles wat voordien onwrikbaar leek, kwam op de helling te staan: de macht van de Kerk en de adel, het absolutisme van de heersers, de rechteloosheid van het volk. De Amerikaanse grondwet trad in werking en had mondiaal een grote invloed op begrippen als democratie en burgerrechten. De Franse revolutie wierp de alleenheerschappij van de monarch omver. De eerste versie van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger kwam tot stand. Verlichte ideeën rond vrijheid en gelijkheid werden rondgestrooid. In onze streken was er de Brabantse Omwenteling, maar die mislukte – België moest nog een hele tijd wachten tot ook hier de verlichte waarden naar voren traden. Dit alles kwam er niet zonder slag of stoot. Want terwijl revolutionairen en avonturiers stormden, boden puriteinen, slavenhandelaars en machtshebbers weerstand. Francis Weyns beschrijft dit historische keerpunt in al zijn internationale aspecten, inbegrepen sterke verhalen.
Francis Weyns, die eerder het boek XVI: de zinderende 16e eeuw schreef, is nu terug met een eeuw die bol staat van verandering! Want de achttiende eeuw is een bewogen eeuw vol revolutionaire veranderingen, filosofen, oorlogen en avonturiers die het waagden om land en zee over staken om hun geluk te wagen!
Weyns begint het boek bij The Boston Tea Party en vertelt hierbij perfect over de aanleiding en de gevolgen, het hoe en waarom, van deze opstand van de Amerikanen die opkwamen tegen de Britse overheersing van hoge belastingen en het slechte beleid van George III. De meeste pioniers die de Atlantische oceaan waren overgestoken waren ofwel religieuze vluchtelingen, verbannen (of gevluchte) misdadigers en natuurlijk heel wat Afrikaanse slaven. Deze onafhankelijkheidsstrijd zal leiden tot een eerste Amerikaanse president, namelijk George Washington.
The Boston Tea Party was dan ook de aanzet voor een revolutie en onafhankelijkheidsstrijd. En deze zinderde na, tot ver in Europa. Eén van de landen waar uiteindelijk ook een grote revolutie uitbrak die heel wat veranderde is Frankrijk. Francis Weyns weet zijn lezers perfect mee te sleuren in het Frankrijk van de achttiende eeuw, waar koningen en koninginnen machtsspelletjes speelden, er maîtressen op nahielden, het geld door ramen en deuren gooiden en waar het Paleis van Versailles zijn cultstatus verwierf van dé plaats waar geroddeld, gevogeld en vooral verveeld werd. We krijgen heel wat weetjes over hoe het leven aan het Koninklijk Hof eraan toe ging.
De achttiende eeuw is ook de eeuw van de verlichting met filosofen zoals Jean-Jacques Rousseau, Immanuel Kant en Voltaire als voorlopers.
De guillotine doet ook zijn intrede en doet ongelofelijk veel koppen rollen. Robespierre laat er veel onthoofden en zal uiteindelijk zelf op het kapblok eindigen. De uitvinding was bedoeld om ‘humaan’ en ‘pijnloos’ te zijn maar vermoedelijk was het gewoon een snellere en mechanische manier van onthoofden. Onder de slachtoffers kennen we een Frans koningspaar.
Ik weet niet wat de plannen zijn van Francis Weyns en wat zijn volgende boek wordt maar ik kijk er alvast al naar uit. Misschien moet hij ook de 19e eeuw eens belichten? De industriële revolutie? De onafhankelijkheid van België? Mijn liefde voor historische non fictie krijgt enkel maar zware boosts door dit soort boeken en ik ben dan ook megafan! En wie me intussen al een beetje kent weet dat dit zeker niet mijn laatste boek is dat ik zal lezen over de Europese en andere geschiedenis(sen)! Binnenkort staat trouwens een boek over Versailles (beetje uitbreiding op dit boek) op het programma.
Drie delen, het eerste gaat over de Amerikaanse Revolutie en haar oorsprong, het tweede over de aanloop naar de Franse Revolutie en het derde is een mengelmoesje. Net als in XVI van Francis Weyns ook hier een mengsel van grote internationale politiek enerzijds, en het dagelijkse leven anderzijds. Zowel in het Amerikaanse als het Franse deel gaat Weyns uitgebreid in op de verre aanloop naar de twee revoluties, en duikt hierbij diep in het verleden. Hij lijkt hierbij af en toe het spoor wat kwijt te zijn, want wat de 400 taalvariëteiten van de Native Americans hierbij komen doen, is me niet helemaal duidelijk.
In Amerika komen ter sprake de Mayflower, bemand met puriteinen die de godsdienstvervolging in Europa ontvluchtten, de zevenjarige French and Indian war, George Washington, Thomas Paine, de Boston Tea Party en nog zoveel meer. Ik had dit allemaal al eens gelezen in het derde deel van The March of Folly van Barbara Tuchmann, getiteld The British lose America. Weyns brengt mij een opfrissing van de feiten, die bij momenten nogal rommelig en onoverzichtelijk zijn, zoals dat gaat in het leven. Maar daar kan een historicus niet aan doen, natuurlijk.
Ook in het Franse deel beginnen we al 100 jaar vroeger, met de Zonnekoning Lodewijk XIV, Lodewijk XV, zijn kleinzoon Lodewijk XVI, de Oostenrijkse en Spaanse Successieoorlogen, en tevens een boel (on)smakelijke details over het hofleven in Versailles, en de libertijnse levenswandel van de Europese adel. Soms wordt het toch wat teveel een opsomming van halvegare edelen, die elk maar een paar alinea’s toebedeeld krijgen en daardoor niet bijblijven. Weyns lijkt hier wat compensatie te zoeken voor het Amerikaanse deel, waar de gestrengheid van de dominante Puriteinen weinig gelegenheid biedt tot sappige verhalen.
In het derde deel gaat het over van alles: de Verlichtingsfilosofen (zie ook Philipp Blom), de vrijmetselaars, de Brabantse Omwenteling met de statisten en de vonckisten, en de bestorming van de Bastille. Deze laatste wordt gedetailleerd beschreven, maar al wat daarna komt in de Franse Revolutie krijgt slechts een summiere vermelding.
Het is, zeker in de Franse delen, niet allemaal even rechtlijnig. Er wordt heel veel weggelaten, of uiterst summier aangeraakt, wat uiteindelijk onvermijdelijk is als je een hele eeuw als onderwerp hebt, en dan ook nog wil teruggrijpen naar een eeuw eerder.
Opvallend is toch ook dat Weyns af en toe een linkje lijkt te willen leggen, vaak wel omfloerst, naar hedendaagse hot topics, zoals Donald Trump, genderfluïditeit, feminisme, slavernij, kolonialisme, complottheorieën. Wat feminisme betreft, ik citeer: “Het is geen man, maar wel een vrouw die een eeuw na Cabot voor het eerst de Amerikaanse kust heeft bereikt, en haar onderdanen de weg naar de Nieuwe Wereld zal wijzen.” En dan blijkt het te gaan om Queen Elizabeth I. Heeft die ooit de Amerikaanse kust bereikt? Ik dacht van niet. Enkel symbolisch bedoeld? Of bedoelt hij “… een vrouw die een eeuw nadat Cabot voor het eerst de Amerikaanse kust heeft bereikt, haar onderdanen …" Een voorbeeld van wat slordige editing?
De stijl van Francis Weyns ligt me niet helemaal, wat ik reeds in XVI, de zinderende zestiende eeuw opgemerkt had. Er zitten nogal wat onzuiverheden in zijn taal, minder geslaagde woordkeuzes, uitdrukkingen die niet helemaal correct gebruikt worden, wegvallende woorden, dubieuze vertalingen (the plague vertaald door de plaag i.p.v. de pest), enz. Bv. “Lodewijk XVI denkt dat hij aan het eind van de dag toch altijd aan het kortste eind zal blijven trekken”. Aan het langste, toch? “Bibberen zich de ziel uit hun broek.” Euhm… hoezo? Ook de term Amerindiaans voor native American hindert me een beetje. Is dat een geijkte term of een neologisme van Weyns? Niet dat dit alles je belet het verhaal te volgen of te appreciëren, maar het blijft toch een lichte ergernis op de achtergrond.
Enfin, ik heb er best van genoten. Goede, boeiende geschiedschrijving.
(3,5*) Net zoals zijn vorige werk de 16e eeuw een vlot leesbaar boek. Alhoewel de titel pretendeert dat het boek zal gaan over de gehele 18e eeuw, is het toch vooral het verhaal van de Amerikaanse en Franse revoluties. Ik vermoed dat de uitgever de titel wou linken aan het andere deel in de ‘serie’ en toegegeven, de knap bedrukte ruggen staan heel mooi in een boekenkast. Hopelijk komt Weyns ooit nog eens met de 17e eeuw over de brug.
De nadruk ligt hier op de Amerikaanse en Franse revolutie . Vlot geschreven. Kleine schoonheidsfout : in een historisch werk maak je geen politiek geladen vergelijking met president Trump . ( wat je er ook van mag denken )
Jammer dat het boek zich zo concentreert op de Amerikaanse (en Franse) revolutie, ik mis diepgang op de 17e/18e eeuw, de verlichting en de veranderingen van AR naar een nieuwere samenleving