Twee tragedies die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland plaatsvonden zijn nooit het Engelandspiel en het dramatische fiasco van de slag om Arnhem. Op 7 februari 2004 verweet een woedende prins Bernhard Tomas Ross in een open brief dat hij hem van verraad beschuldigde. In deze zinderende roman geeft Tomas Ross de prins postuum het schokkende antwoord.
In de vroege ochtend van 17 september 1944 begon operatie Market Garden, de grootste luchtlandingsoperatie van de Tweede Wereldoorlog. Maar de geallieerde luchtlandingen bij Arnhem en Nijmegen, bedoeld om snel door te kunnen stoten naar Berlijn, werden een fiasco vanwege de onverwacht sterke Duitse tegenstand. Een bloedbad was het gevolg.
Nooit is de plotselinge concentratie van Duitse troepen bij Arnhem volledig verklaard, en nooit is duidelijk geworden wie wie heeft verraden. Vaststaat dat de Duitse Sicherheitsdienst twee dagen vóór de aanval was geïnformeerd door de Nederlandse verrader Chris Lindemans, alias King Kong. Ook is zeker dat Lindemans kort daarvoor te gast was in het hoofdkwartier van Prins Bernhard, opperbevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten. Maar waarom heeft Bernhard altijd volgehouden dat hij King Kong pas op 22 september 1944 voor het eerst heeft ontmoet?
In King Kong komt Engelandvaarder en geheim agent Daan Kist er na bijna vijf jaar achter wie in het gevolg van de Prins in opdracht van zowel Londen als Berlijn de oorlog een totaal andere wending wilden geven, en ontdekt hij waarom King Kong een jaar na de bevrijding het zwijgen moest worden opgelegd. Een razend spannende roman en de ontraadseling van een complex en ongelooflijk complot.
Naar goede gewoonte heeft Ross ook nu weer een geslaagde cocktail gemixt van historische en fictieve personages en feiten. Het is geen overbodige luxe om bij het begin een oplijsting te plaatsen van wie een echte en wie een verzonnen rol meekreeg in het verhaal, want de emulsie is andermaal perfect. Al heb ik mettertijd verleerd die casting op voorhand uit het hoofd te leren. Dat bederft alleen maar het leesplezier.
Een aantal van de historische lijnen zijn al eerder in andere boeken en in films aan bod gekomen, uiteraard telkens in mindere of meerdere mate gekleurd door de invalshoek en de informatiebasis van de respectievelijke auteurs/scenaristen. Met deze trilogie wordt weer een stuk van de cirkel gesloten. Het beeld op de geschiedenis van de woelige oorlogsjaren wordt elke keer een stuk panoramischer.
Op het eind van elk boek van deze trilogie komt Ross als auteur aan het woord in een epiloog waarin hij bijkomende verklaringen geeft over geraadpleegde bronnen, het tot stand komen van een aantal besluiten en reacties van betrokkenen (getuigen, zowel als historische personages, waarvan de voornaamste zonder enige twijfel prins Bernhard zelf is).
Het fictieve verhaal dat als een rode draad door de trilogie loopt en de feiten aanéén rijgt kan bij de kritische lezer af en toe wel eens voor een opgetrokken wenkbrauw zorgen omwille van al te nadrukkelijke toevalligheden. Maar daar staat tegenover dat het wereldje van (contra/dubbel)spionnen zo gesloten is dat sommige van deze mee/tegenvallers daar perfect in passen.
Bovendien wordt aan de hand van het historische verhaal ook duidelijk dat niet alleen de wapenproductie een wild groeiende tak van de industrie was, maar dat ook het kluwen van spionage- en contraspionagediensten voor heel wat tewerkstelling zorgde. Wat onvermijdelijk ook de nodige mistoestanden en verwarring teweeg bracht. Dat hieruit soms situaties ontstonden die eerder in een parodie thuis schenen te horen, laat zich raden.
In deel I worden zowel het historische kader als het fictieve verhaal stevig op poten gezet. Deel II kan vooral voor de verwoede fictielezers wat moeilijker door te komen zijn omdat het geromantiseerde aandeel wat naar de achtergrond gedrongen wordt door alles wat ?op het veld? gebeurt. Maar in deel III krijgen ook zij weer waar voor hun geld, want daar komen ook de volgers van Daan Kist weer helemaal aan hun trekken.
Ik ben een langzame lezer. Ik probeer het genieten altijd zo lang mogelijk te rekken. Maar toch kon ik het tempo maar met moeite in de hand houden. Ross zoals we hem kennen: sterk en opzwepend als ristretto.
De eerdere twee delen uit deze reeks ken ik niet, maar dat bleek geen beletsel om deze pil ten volle te kunnen waarderen. Fraaie mix van feiten en fictie over het Englandspiel, uiteindelijk volgens de auteur niets minder dan de apotheose van de machtsstrijd om de leidende rol in het Europa na WO II tussen vooral de VS en Engeland. Met als schokkend hoogtepunt - en nieuw voor mij - het verraad van de Slag om Arnhem door de Amerikanen aan de Duitsers, met duizenden doden tot gevolg. De Amerikanen bereikten wel wat ze wilden: eerder dan de Britten Berlijn bereiken.
Het is bekend: oorlog is een smerige zaak en Ross zit er waarschijnlijk niet erg naast.
Mooie combinatie van feiten en fictie. De fictie gebruikt om een verhaal te maken rond de feiten. Achterin het boek staan de feiten als epiloog. De feiten die echter wel weer aanleiding geven om meer te lezen over het verzet, de dubieuze wereld van Bernhard (waarom is die man niet postuum veroordeeld en altijd de hand boven het hoofd gehouden), het Engelandspel en de invloed op de latere geschiedenis van Nederland.
In dit verhaal heb ik tot het laatst toe moeite gehad de personages uit elkaar te houden. De laatste brief en de epiloog maken veel duidelijk De naoorlogse politieke verhoudingen komen ook in een ander licht te staan Zelfs de situatie in 2025 krijgt een andere lichtinval Ik weet nog steeds niet wie/wat King Kong is geweest Vraag blijft: wat is (de) waarheid?
Het eerste boek wat ik van Tomas Ross lees. Het gaat over het Englandspiel en het verraad waardoor zoveel mensen omgekomen zijn bij de slag om Arnhem. Gedeeltelijk is het boek waar gebeurd en gedeeltelijk is het fictie. Ik vond dat erg verwarrend ook omdat Prins Bernhard een rol speelt in het verhaal.