Herrn Dames Aufzeichnungen, oder Begebenheiten aus einem merkwürdigen Stadtteil

by Franziska zu Reventlow

Fanny Gräfin zu Reventlow (1871 - 1918) war eine deutsche Schriftstellerin, Übersetzerin und Malerin. Sie wurde berühmt als "Skandalgräfin" oder "Schwabinger Gräfin" der Münchner Bohème und als Autorin des Schlüsselromans Herrn Dames Aufzeichnungen. Ihr berühmtestes Buch ist der Schlüsselroman Herrn Dames Aufzeichnungen oder Begebenheiten aus einem merkwürdigen Stadtteil (1913), in dem die Streitigkeiten zwischen den auseinanderbrechenden "Fraktionen" des Kosmiker-Zirkels mit dem Pathos eines Revolutionsberichts ironisch konterkariert werden. Der Roman bezieht sein humoristisches Potential vor allem aus der künstlich-naiven Sprecherposition des neutralen Beobachters "Herrn Dame", die sich mit der eines Kater Murr durchaus messen kann.

Genres: German Literature

128 pages, Paperback

First published January 1, 1913

Reviews

[G M · Rating 3 out of 5]

Sleutelroman over de wijk Schwabing in München, hier "Wahnmoching" genaamd. U heeft er misschien nog nooit van gehoord, maar toch kent u het milieu: De hit "Skandal im Sperrbezirk" speelt zich "am Rande" af, de televisieserie "Kir Royal" is in Duitsland een begrip, net als de extravagante figuur Rudolph Moshammer. Reeds de broers Thomas en Heinrich Mann werden aangetrokken tot het artistieke milieu van alternatievelingen die toen nog veelal onbemiddelde bohémiens waren. Over het vroege begin van dat kunstenaarsmilieu gaat de roman.

Een bijzondere rol speelde in Schwabing Franziska (Fanny) zu Reventlow, telg uit een adellijk geslacht die eveneens de benen nam naar München. "‘Die tolle Gräfin’ was de bijnaam die München haar gaf. Een reputatie die zij niet alleen aan haar turbulente liefdeleven te danken had, of aan haar ongehuwd moederschap, maar ook bijvoorbeeld aan het simpele feit dat de gravin blootshoofds, op sandalen met een petroleumkan in de hand werd gesignaleerd op de Leopoldtstrasse. Dat was ‘not done’ in het Keizerrijk onder Wilhelm ii. In ieder geval niet door lieden die tot de aristocratie gerekend mochten worden." Ze duikt ook in ontelbare romans van andere auteurs op.

Herr Dame: nomen est omen. Kenmerken van Reventlow zelf zijn verdeeld over drie romanfiguren, zowel mannelijke als vrouwelijke, waarbij de status van de verteller/auteur van het "manuscript trouvé" ambivalent of zelfs ronduit queer mag genoemd worden. Het (al dan niet) paradoxale is dat deze polyamorie inclusief openlijke "male bonding" vanuit een anti-bourgeois houding gebeurt onder de vlag van esoterische symbolen die later tot de kern van Hitlers fascisme behoren: de "Hakenkreuz"-vlag komt uit de koker van Alfred Schuler, één van de "Enormen" in het boek. Antisemitisme is bon-ton, en eigenlijk verzandt de filosofisch-kosmische beweging in rivaliteiten om status, aandacht en seksuele gunsten die iedere apenkooi ook kent. Terwijl de intradiëgetische verteller door zijn grote naïviteit het cultische aspect ironisch vervreemdt en ridiculiseert, biedt de extradiëgetische verteller een erg kritische kijk op de donkere schaduwen van dit bonte milieu. Dat de sexuele vrijheid ook op de rand van misbruik van minderjarige jongens balanceert, wordt in deze roman duidelijk kritisch benaderd. (In Robert Musils De Mann ohne Eigenschaften wordt het protofascisme van die esoterische kring rond Klages op een meer sarcastische manier blootgelegd, maar Reventlow heeft meer oog voor het feit dat de anti-bourgeois vrouwen onveranderd in de rol van care & emotional labour duwen.)

Dit is om evidente redenen een heel actueel boek. De NZZ deed onlangs een erg directe vergelijking: "Die Vorgänge um den Dirigenten James Levine, der von der New Yorker Met geschasst wurde, erinnern an historische Künstlerzirkel, in denen zur Gefolgschaft oft auch eine gemeinsam gelebte Sexualität gehörte." Ik heb dit boek bewust niet als een "Who's who" gelezen, maar meer vanuit de vraag waarom de verteller(s) in dit risicovolle milieu verzeild geraken. De verteller heeft alle moeite van de wereld om de small-talk en sociale interactie van dat milieu te interpreteren en heeft tot op het einde eigenlijk niets begrepen. Dat ligt aan het tactische esoterisme van die kring, maar misschien articuleert Reventlow hier ook een fundamenteel andere ervaring. Mirobuk!

[Sarah · Rating 3 out of 5]

Auch ein Buch für meinen Uni Kurs :)
Zu Beginn etwas verwirrend mit vielen verschiedenen Figuren und unbekannten Begrifflichkeiten🫣 Trotzdem ein interessantes und teilweise amüsantes Erlebnis gemeinsam mit Herrn Dame in diese Welt einzutauchen!

[Francisca · Rating 3 out of 5]

No es de lo mejor que he leído, pero una le coge cariño al Sr. Dama.

[Sophie ❀]

read this for university