Van de koele meren des doods

by Frederik van Eeden

Toen Van Eeden in november 1900 zijn roman Van de koele meren des doods voltooide, was hij ervan overtuigd dat het boek een universele uitwerking zou hebben, omdat het kwesties aansneed die overal in het fin de siècle in gisting waren: de opkomst van de psychiatrie, de mystiek, het dromenonderzoek, de vrouwenemancipatie, de snel veranderende sociale omstandigheden. Aan de hand van indringende beschrijving van een bewogen vrouwenleven geeft Van Eeden een demonstratie van zijn psychiatrische en sociale visie. Met groot inlevingsvermogen beschrijft hij de ontwikkelingsgang van de vrouwelijke hoofdpersoon, haar jeugdervaringen, haar mislukte relatie met een schilder, haar depressies, haar mislukte huwelijk, haar verhouding met een pianist, haar leven als verslaafde prostituee in Parijs en ten slotte haar geestelijk herstel.

Genres: Classics, Fiction, Dutch Literature, Literature, School, 19th Century, Roman

514 pages

First published January 1, 1900

About the author

Frederik Willem van Eeden was een Nederlands psychiater, schrijver en wereldverbeteraar, die zich diepgaand heeft beziggehouden met taal- en begripskritiek.

Reviews

[Marcel · Rating 5 out of 5]

Oké, het is geen toegankelijke schrijfstijl meer. Oké, er zit bijna geen conversatie in. Oké, je bent het dubbele van je tijd kwijt dan wanneer je een modern boek leest. Oké, veel spanning zit er niet in. Maar: wat een grandioos psychologisch inzicht! Tot in de psychologische puntjes in beschreven hoe een meisje/vrouw ten onder gaat aan haar labiliteit en erfelijke belasting. Telkens weer treffende beeldspraak bij een beschreven gevoel of geestesdrift, gewoon genieten. Elke tweederangs thrillerschrijver die een zogenaamde psychologische thriller wil schrijven, moet eerst dit boek maar eens gaan lezen.

[Anouk Mulder · Rating 2 out of 5]

Dit boek lezen was als thuiskomen van een koude kermis. En de kermis was niet alleen koud, maar ook zonder verlichting, zonder oliebollen en zonder attracties. Oh en dat je dan ook, als je denkt dat je bijna thuis bent, nog aangesproken wordt door twee gelovige mensen met zo’n standaard vol foldertjes met godsdienstige spreuken.

[Lalagè · Rating 4 out of 5]

In het begin geniet ik vooral van de mooie schrijfstijl en hoop ik dat het goed afloopt met Hedwig. De tweede helft kent meer vaart en ik lees het veel sneller lees dan de eerste, zoals vaker.

De toneelbewerking, uitgevoerd door het Nationale Theater, is erg goed gespeeld, maar de sfeer van het boek is best wel anders dan wanneer je het op toneel ziet. Het is altijd boeiend om te zien wat er in een film of toneelstuk van een boek is geworden, maar mij zal toch vooral het boek bijblijven en het toneelstuk voegt daar weinig aan toe.

Lees verder op https://lalageleest.nl/2019/01/11/van...

[Julia Snel · Rating 2 out of 5]

De schrijfstijl was helaas niet genoeg voor mij om dit boek echt goed te kunnen waarderen. Ik denk dat het door de moralistische laag komt, of het vrijwel niet stoppende ongeluk waar je doorheen moest worstelen.
Misschien is dit een oppervlakkige manier om een boek te oordelen. Ik weet het niet.

[Marijn · Rating 5 out of 5]

Dit boek moest ik lezen voor school. Wat een prachtige boek! Het taalgebruik is misschien niet heel erg toegankelijk meer, maar eenmaal gewend aan de taal, werd ik meegevoerd in het bijzondere verhaal. Frederik van Eeden (de schrijver) geeft een groot inzicht in de psychologie van zijn tijd, en in het boek zit vol met wijsheden en adviezen die nog steeds op 'onze' tijd van toepassing zijn. Ik heb enorm genoten van dit boek en ik heb er veel van geleerd! Wauw!

[Hester]

Wat een fascinerend boek is dit toch. Met veel beschrijvingen en zeer weinig dialoog beschrijft Van Eeden minutieus het geestesleven van Hedwig. Af en toe word je een beetje wanhopig van de kringetjes waar ze in blijft draaien. Tegelijk zijn het juist die kringetjes en de misverstanden tussen mensen die elkaar denken te begrijpen, maar hele andere interpretaties blijken te hebben, die het boek vol psychologisch inzicht maken. En dan die taal. Golven die 'schuim-betijgerd uitzwalpen'. Heerlijk.

[Gijs Grob · Rating 2 out of 5]

'Van de koele meren des doods' is een boek van tegenstrijdigheden: het is een zeer merkwaardig boek uniek in stijl en compositie, maar tegelijkertijd een typisch product van zijn tijd; het is een zeer uitgebreid portret van de hoofdpersoon, maar met een koele distantie die je verhindert zich met haar te identificeren en het is een boek waarin seks een centrale rol speelt, maar dan in de meest omfloerste termen die je je kan voorstellen.

Het boek vertelt het levensverhaal van Hedwig de Fontayne, die in redelijke stand geboren wordt, maar geplaagd wordt door een al te heilige kijk op het huwelijk, een enorme verveeldheid met het burgerlijke bestaan en, wat mij betreft, een ongezonde obsessie met God en verlossing in de dood. Hoewel Van Eeden haar uitvoerig schetst, blijft Hedwig een nogal niksig, tamelijk passief en fantasieloos personage. Ik geloof dat ik haar niet één moment begrepen heb. Nog sterker, in plaats van reëel te worden, blijft ze teveel Van Eedens creatie, waarin hoerige en heilige eigenschappen elkaar afwisselen in een typisch fin de siècle-cliché.

Van Eedens taalgebruik is plechtstatig, zijn woordgebruik was toen al archaïsch en het verhaal komt traag als stroop op gang. Pas wanneer Hedwig trouwt, komt er enige vaart in het verhaal. Dit komt overeen met het moeizame schrijfproces. Het spannendste hoofdstuk, waarin Hedwig krankzinnig wordt, schreef Van Eeden dan ook het snelst, in één dag, op - dat had ie vaker moeten doen.

De verteller blijft alomtegenwoordig aanwezig en hindert met zijn commentaar en duiding identificatie met Hedwig. Zij blijft op afstand, evenals andere personages: slechts soms krijgen we een inkijkje in hún gedachteleven. Dialogen zijn schaars, maar in platte straattaal opgeschreven - een enorm contrast met de statige taal eromheen.

Wat opvalt is de zeer preutse en benauwde omgang met seks, de brokjes socialisme die vooral via de mond van de verlamde kunstenaar Joob het boek binnendringen en de goddelijke mystiek die het boek aan het einde overneemt.

In zijn vrouwelijke hoofdpersoon, belangstelling voor psychiatrie, dromen, socialisme en mystiek is 'Van de koele meren des doods' een typisch fin-de-siècleroman. Maar Van Eedens vermoeiende stijl, Hedwigs oninteressantheid en de rare compositie van de roman maken het niet bepaald een tijdloos meesterwerk. Nog sterker, ik begrijp eigenlijk niet waarom dit een klassieker is geworden - al is de titel prachtig. Al bij verschijnen klaagde volgens het nawoord ene Anna de Savornin Lohman dat de lezer in de roman vanalles "in het vreemdsoortig rijsttafel-mengelmoes door elkaar [krijgt] opgediend" en dat is ook wat ik ervan denk.

Wie deze roman toch wil lezen, raad ik deze prachtig verzorgde Delta-uitgave van Athaneum-Polak & Van Gennep zeer aan. Deze verschijnt met uitstekend nawoord, verklarende woordenlijst en leeslint.

[Iris Mirsalari]

Van 'show don't tell' heeft Frederik nooit gehoord. Een rake beschrijving van de Nederlander op vakantie:

"Over de vreemdelingen vermaakten zij zich, zoals alleen Hollanders, met hun snellen spot voor al wat afwijkt van het stemmige, dat kunnen. Het scheen Hedwig of alle volken kinderlijker, onbewuster, minder zelf-beseffend waren dan het hare. Want zij hadden allen belachelijke wijzen waarvan zij zelf het potsierlijke in 't geheel niet schenen te bemerken. [...] Maar toen zij een paar Hollanders ontmoette, van de burgerlijke soort en hoorde hun platte spraak en zag hun verwaande, domme wijze, toen lachte zij niet, maar ergerde zich diep en vond alle vreemden dan nog aangenamer en beminnelijker."

[krentenbol · Rating 4 out of 5]

Van Eeden beschrijft landschappen en sferen erg mooi en beeldend. Ik moest wel echt even 30 pagina's inkomen voor het taalgebruik. Sommige dingen leken een beetje geforceerd moralistisch (lees: alles gaat fout maar opeens is daar God/een vroom mens om Hedwig te redden). Ook was zo'n 70% van het plot gevallen als Hedwig zich niet zo ongelooflijk aanstelde #dramaqueen

Ohja en wees klaar om minimaal 14 keer te denken: wacht hebben ze nu seks of niet??? En vervolgens er *nooit* achter te komen. Dat is dan weer een nadeel van wollig taalgebruik :/

Voorlopige conclusie: mooi boek, lees het als je brein 3m² is.

[Frank · Rating 4 out of 5]

Van de Koele Meren is toch wel interessant. Vooral als casestudie van een psychiatrisch geval. Dat doet Van Eeden erg goed. Hedwigs psychose na de dood van haar kind en haar morfineverslaving zijn ijzersterk neergezet. Moet in 1900 hebben ingeslagen als een bom. Het doet denken aan de gevalsbeschrijvingen van Freud, hoogstens met wat meer literaire versiering. Het enige jammere is dat Hedwig zo vasthoudt aan haar geloof. Dat maakt het boek vooral tegen het eind wat zijig.

[Demi van Doorn · Rating 5 out of 5]

Lievelingsboek van het jaar tot nu toe. Ik las de hertaling van Albert Kroezemann. Onwijs goed gedaan!
Ik vind het zo een bizar idee dat dit verhaal gewoon door een man is geschreven, damn. Oké, Van Eeden was dan wel psychiater, maar dan nog! Zo knap! Het is een ernstig boek, slim, maar er zit ook zoveel humor in. Ik heb zo erg gelachen om Hedwig en ik herkende me ook zo in haar zwaarmoedigheid. Er zitten héél veel mooie passages in, ik heb bladzijden vol met notities gemaakt. Jullie krijgen een paar citaten:

‘Ze voelde zich gelukkig als ze iets zei of deed waardoor ze werd opgemerkt en iets voelde van de eervolle wijze waarop ze - niet als kind - meedeed aan een feest.’

‘Op een middag vroeg een meisje haar op school of zij ook gemerkt had dat het zo’n prettig gevoel gaf als ze naar de voorjaarsluchten en de zonnehemel keek, terwijl ze zich tegen het vensterkozijn aandrukte. Dit werd wat fluisterend en gewichtig gevraagd en Hedwig schudde nee. Maar toen schoot haar ineens de feestavond buiten door het hoofd en ze dacht aan de donkere elzenlaan. Toen bloosde ze hevig en begreep niet waarom, en zei: ‘O ja, toch, eens.’ Nu wist zij, met een spottende minachting voor haar eigen kinderachtigheid van vroeger, dat het maar iets heel gewoons was geweest. Zoiets als niezen, niet mooi en niet lelijk. Alles wat ze er voor heerlijks of ergs bij gedacht had, was maar een verbeelding.’

‘En ze vond zichzelf hooghartig omdat ze medelijden voelde met deze mensen die meenden dat ze gelukkig waren.’

[Engelina Kuiken · Rating 4 out of 5]

Het was de eerste paar bladzijden even wennen, maar daarna las het boek zonder al te veel problemen. Aan metaforen en woordspelingen geen gebrek, niets wordt plat beschreven, maar op zo'n manier verrijkt dat je soms de zin even twee keer moet lezen. Niet omdat de betekenis niet duidelijk is, maar omdat het bijna kunst is. Wat een rijkdom van taal!

Ik moet wel eerlijk bekennen dat ik halverwege het boek een tijdje gestopt ben met lezen. Van Eeden heeft de zwaarmoedigheid van Hedwig zeer goed weergegeven, maar dit maakte ook dat ik af en toe, toe was aan iets luchtigs.

Meestal ga ik, na het lezen van een boek waar ik na afloop echt even van bij moet komen, de literaire geschiedenis ervan induiken en oude recensies lezen. Zo las ik dat Van Eeden voor sommige vrouwelijke karakters in zijn boek, inspiratie geput heeft uit de levens en karakters van verschillende vrouwen in zijn leven. Bijna een soort sleutelroman. Ik ben benieuwd of die vrouwen zichzelf in het boek herkend hebben..

[Marc Lamot · Rating 2 out of 5]

This is one of the classics of Dutch literature. But to me it was a letdown. Very diffult and unnatural style. Interesting focus, though, but definitely not a good novel.

[Kas Molenaar · Rating 5 out of 5]

Geweldig, indrukwekkend boek. Het ouderwetsche taalgebruik is soms wat wennen, maar maakt het geheel alleen maar sierlijker.

[Dolf van der Haven · Rating 3 out of 5]

This novel is by now more famous because of the movie adaptation than for its original. It is a psychological novel that follows a woman’s emotional and sexual development. Most of it is written in an incredibly dull style, which lacks the flair and flow of the author’s contemporary Louis Couperus. Van Eeden was a psychiatrist and that shows in the style of the text.
Some events (including the protagonist’s enormous gullibility) are just very unlikely, the 19th century psychology is obsolete and the religious saving grace that ends the story points to a conformist worldview.
Required reading in Dutch literature, but also a slog to get through.

[Lucas · Rating 1 out of 5]

Mooi op tijd, trok op niks.

[Emma · Rating 3 out of 5]

moet m denk ik nog een keer lezen om hem volledig te kunnen waarderen. wel goede psychologische analyses.

[Marjanneke · Rating 4 out of 5]

Twijfel een beetje tussen 3 en 4 sterren, afgerond dus toch 4. Het is geen boek om snel doorheen te lezen, vooral ook door de ouderwetse schrijftaal. Het is wel mooi geschreven, vooral de aandacht voor het gevoelsleven.

[Erik · Rating 2 out of 5]

Een vale heide van saaiheid.

[Olivier · Rating 3 out of 5]

Ik ben ooit aan dit boek begonnen omdat mijn leerkracht Latijn en Godsdienst het aanraadde en beweerde dat hij door dit boek 'vrouwen begreep'. Deze leerkracht was een zonderling en fascinerend figuur, en ik was nieuwsgierig hoe wat voor een boek zo'n begrip bij zo'n persoon teweeg kon brengen.

Ik denk dat ik begrijp wat hij bedoelde. De schrijver wil op een psychologische manier laten zien waarom het hoofdpersonage, Hedwig, zich gedraagt zoals ze zich gedraagt, en beschrijft daarvoor heel haar levensloop (in hoeverre dat natuurlijk kan) met alle emoties en worstelingen die ze daarbij ondergaat. Tot op zekere hoogte kan je de psychologische verklaringen ook zeker veralgemenen naar alle vrouwen op de wereld. Maar enkel tot op zekere hoogte: elke persoon heeft nog steeds eigen redenen waarom ze zich gedragen zoals ze zich gedragen. Vandaar dat ik denk dat ik begrijp wat die leerkracht zes jaar geleden bedoelde.

Het boek zelf heb ik toch wel met plezier gelezen. Van Eeden hanteert de Nederlandse taal op een manier die me persoonlijk heel erg aanspreekt; zijn stijl herinnert me met momenten aan Proust en het befaamde stuk over de madeleines. Zijn personages zijn daarbovenop door en door menselijk: ze voelen, worstelen en handelen op manieren die de lezer misschien niet goedkeurt, maar wel begrijpt en dus kan vergeven. Hedwigs woelige leven en de misstappen die ze daarin begaat worden verklaard, zonder dat er een moreel oordeel over wordt geveld. Voor een boek dat is uitgekomen in het Nederland van 1900, is dat een hele prestatie. Daarom ook dat ik denk dat het een hoeksteen van de Nederlandse literatuur vormt: van Eeden laat de lezer kennismaken met de reden achter de falingen van een vrouw en zoekt uit hoe ze (mogelijks) opgelost kunnen worden, zonder met het moraliserende vingertje te zwaaien.

Toch spreekt het me waarschijnlijk niet zo veel aan dat ik het (voor nu) meer dan drie sterren kan geven. Ik heb dit enkel gelezen op aanraden van iemand en ik heb het enkel uitgelezen omdat het stond te verpieteren in de 'Currently Reading' categorie. Mogelijks dat ik van gedachte verander bij een herlezing, maar dat zien we dan wel.

[Jasmijn Ruwiel · Rating 5 out of 5]

Het heeft even geduurd, maar heb hem dan toch eindelijk uit. Ik kan niet uitspreken hoeveel voldoening en vrede het brengt. Tegen het einde van het boek was het ellendig naar ellendiger, en ik vond het moeilijk om verder te lezen. Niet alleen de schrijfstijl is moeilijk, maar ook het verhaal. Ik vind het wonderlijk hoe een man, in 1898, dit inzicht had in de psyche van een meisje tot vrouw. Ik was ook sceptisch toen ik begon aan dit boek, maar ik kan met volle overtuiging zeggen dat dit een van de meest impactvolle en wonderlijke boeken is dat ik tot nu toe heb mogen lezen, en omdat het zo veel waarheid vasthoudt over deze voor mij bekende ruïnerende gedachtegang waar ik zelf anders nooit de woorden voor zou kunnen vinden.

[Sbrdsbks · Rating 3 out of 5]

My appreciation has changed quite a bit while reading this book. I found the first half particularly strong, especially the meticulous, sharp observations of the main character's behavior and feelings. I also liked Van Eeden's strangely archaic use of language. But in the second half it all started to bore me a bit, there was little development left. I got really tired of those conversations with Sister Paula at one point. In a way I also found the ending a bit disappointing, that she served the local community as a kind of Florence Nightengale and actually managed to handle her depressions (while you wouldn't expect that based on what happened before). As a non-believer, this puts too much emphasis on someone who has found God and is saved by it.

[Marieke Dwarswaard · Rating 4 out of 5]

Verrassend goed leesbaar voor een boek van 120 jaar oud, en best een heftig plot. Aan de ene kant mega gedateerd en daarom moeilijk om je in de hoofdpersoon in te leven - aan de andere kant wordt vooral haar gevoelsleven beschreven, dus daar ga je als lezer dan weer vrij gemakkelijk in mee. Positief verrast!

[Annonkerd · Rating 5 out of 5]

wow. ik heb echt super lang gedaan over dit boek, omdat de eerste helft zo is geschreven dat ik niet meer dan 10 bladzijdes per keer kon lezen. maar wat een mooi boek!!! vooral het einde was prachtig.

[Inge M · Rating 3 out of 5]

Het oud Nederlands maakt dat je in het begin lastig door het verhaal komt. Het is tevens erg langzaam beschreven. Toch kwam er een keerpunt midden in het verhaal. Langzaam begrijp je waarom je in het begin zoveel over Hedwig te weten komt. Droevig verhaal.

[Nicky · Rating 5 out of 5]

Het bewijs dat oudere literatuur niet saai of voorbijgestreefd hoeft te zijn. Er ligt een grote melancholie over dit boek, die tegelijkertijd troostend maar ook verdrietig is.

[Marjolein 't Hart · Rating 4 out of 5]

Heel interessant verhaal. Ondanks het oude Nederlands wat soms lastig te lezen was, kon ik moeilijk stoppen met lezen.

[Rosanne · Rating 5 out of 5]

Fenomenaal geschreven; wat een rijke taal en psychologische inzichten. En dan dat Oud Hollandsche! Werd er helemaal melancholisch van.

[Fiona T. · Rating 2 out of 5]

1.5

[Olin · Rating 3 out of 5]

Ik had zo weinig zin om verder te lezen, maar wilde het tóch, dus besloot ik een soort leesmarathon te houden en mezelf te dwingen. Toen werd het opeens toch weer leuk (zoals het met boeken vaker gaat) en is het binnen 2 dagen gelukt.

Dit boek gaat over het (zeer realistisch beschreven) leven van een vrouw in de tweede helft van de negentiende eeuw, en het boek is geschreven door een man tijdens de eeuwwisseling naar de twintigste eeuw. Heel wonderbaarlijk dat dit Nederlands van meer dan 100 jaar oud, over iemand die nog langer geleden leefde, nog zo leesbaar is! (Als je maar even je best doet.)

Ik vond het knap hoe deze 40-jarige witte man zich zo goed kon inleven in het innerlijke leven en de gedachten van een jonge vrouw die maar 33 jaar werd. Voor mijn gevoel is dit de eerste (oude) roman die ik lees waarvan ik bijna niet kon geloven dat het door een man was geschreven, terwijl ik dit toch al voor het lezen wist. Update: waarschijnlijk komt dit omdat het hoofdpersonage gebaseerd is op een samenstelling van drie echte vrouwen die Van Eeden kende! Misschien ook omdat je merkt dat de schrijver of verteller zijn personage tot aan het einde met empathie en optimisme bejegent, en haar een berustend einde laat hebben waar ze heeft geleerd van haar eerdere onvolmaaktheden. Ik vond het uitermate interessant om te lezen hoe mensen eventueel dachten en handelden, voelden en wensten, oordeelden en zichzelf beschreven zoveel jaren geleden.

Dus ja, niet echt een aanrader omdat het ziek moeilijk is om doorheen te komen. Maar toch een beetje een aanrader als je het de moeite waard vindt om te lezen over het leven van - en de gedachten van - iemand die anderhalve eeuw geleden leefde.