What do you think?
Rate this book
Ik heb altijd gelijk
Lodewijk Stegman die er als kind van droomde generaal te worden, keert na de tweede politionele actie uit Indonesië terug naar zijn vaderland. Hij is zo verbitterd geraakt door de Nederlandse politiek dat hij overweegt een partij op te richten ter opheffing van de Nederlandse Europese Eenheidspartij. Ook het vooruitzicht naar zijn ouders terug te keren, stemt hem bitter. Hij stelt hen verantwoordelijk voor zijn maatschappelijke mislukking en voor de zelfmoord van zijn oudere zuster Deborah.Deze tweede grote roman van Hermans, die in 1951 verscheen, veroorzaakte grote tumult. Omdat Lodewijk ergens smaalt dat de katholieken zich voortplanten als konijnen, werd de schrijver voor het gerecht gedaagd wegens 'belediging van het katholiek volksdeel'. Om die reden wilden met name katholieke boekhandelaren de roman niet (meer) verkopen, of hoogstens nog onder de toonbank.
250 pages, Hardcover
First published January 1, 1951
12 people are currently reading
385 people want to read
About the author
Willem Frederik Hermans
140 books327 followersWillem Frederik Hermans is one of the greatest post-war Dutch authors. Before devoting his entire life to writing, Hermans had been teaching Physical Geography at the University of Groningen for many years. He had already started writing and publishing in magazines at a young age. His polemic and provocative style led to a court case as early as 1952. His caustic pieces were compiled in Mandarijnen op zwavelzuur (Mandarines in Sulphuric Acid, 1963), which was reprinted with additions a number of times. It is Hermans’s belief that in order to survive people have to create their own reality. It is inevitable that all these experiences of reality will collide. Language is essential to create order out of chaos and plays an important role in this process. In his essays on Wittgenstein, Hermans studied this problem in depth. In his novels and stories Hermans places his characters in a world of certainty for themselves but equivocal for the reader. It is in this field of tension that the intrigue in De tranen der acacia’s (Acacia’s Tears, 1949) and in De donkere kamer van Damocles (The Darkroom of Damocles, 1958) develops. Although stories such as Moedwil en misverstand (Malice and Misunderstanding) and Paranoia have a surrealistic tendency, Hermans’ novels The Darkroom Of Damocles, Nooit meer slapen (Beyond Sleep), Uit talloos veel miljoenen (From Countless Millions) are more realistic or satirical and everything in his rich oeuvre is subordinate to the author’s pessimistic philosophy.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 38 reviews
March 10, 2024
Me weer heerlijk gelaafd aan en getroost met de eenzaamheid en het nihilisme van Hermans' hoofdpersonage; in dit geval Lodewijk Stegman. Stegman is een corrupte Indiëganger die er bij terugkomst in Holland achterkomt dat hij niets en niemand meer heeft en alles en iedereen haat, zijn vaderland incluis. Hij sluit zich aan bij een nieuwe politieke partij die Nederland wil opheffen. Natuurlijk gaat het mis. Wat niet misgaat, daarvoor zorgt Lodewijk dat het misgaat, want hij heeft een vreemd soort mislukkingsdrang. Om te geloven dat alles waardeloos is, is het natuurlijk noodzakelijk dat die waardeloosheid steeds bevestigd wordt.
"Er komt niets van terecht."
"Dat zeggen alle intellectuelen. Daarom komt er nooit van iets wat terecht. Omdat de werkelijk competente mensen er niet aan willen meedoen."
"Het is omgekeerd. Werkelijk competente mensen doen nergens aan mee, omdat zij weten dat nergens iets van terecht komt." (38)
Iedereen gaat in Holland ergens naartoe op een driehoek van ijzer met twee grote wielen. Zij hebben wat te doen, zij zijn allemaal wat. Zij hebben niet dertig jaar voor niets geleefd, zoals ik. Voor niets? Voor niets? Juist die dertig jaar, die hebben het hem gedaan! Die hebben mij gemaakt tot niets! Tien jaar geleden had ik nog altijd iets kunnen worden, maar zelfs dat kan nu niet meer. (52)
Ik had dan maar liever geen enkele waardigheid, geen menselijke, niet eens een dierlijke. Ik heb geen pretenties. Ik ben in de wereld gezet; ik houd mij staande. Dat is alles. (61)
"Ze had niemand, ze was blij dat zij haar vader te vriend kon houden. Daarom hielp zij hem mij op te voeden. Wij speelden nooit samen, ik kon haar niet vertrouwen. Zij was erop afgericht te klikken. Zij wist niet beter. Zij zat het liefst te lezen, zij wilde rust hebben, zij was een collaborerende intellectueel." (167)
Het leven heeft de gemiddelde man in Nederland geen enkele vreugde meer te bieden. Hij heeft geen geld, hij heeft geen toekomst, hij betaalt hoge belastingen, hij heeft geen huis, hij heeft geen ontspanning, er is in Nederland geen vrije natuur, hij heeft geen behoorlijk radioprogramma, hij wordt ondergedompeld in een poel van middelmatigheid. Nederland is een gaskamer van verveling. Van ellende gaat de Nederlander 's avonds op straat lopen schreeuwen en zijn kinderen rukken de struiken uit de plantsoenen, want ruimte om wat anders te doen is er niet. Daarom zeg ik: Open de grenzen. Ten koste van alles moet Nederland als afgesloten gemeenschap verdwijnen. (184)
"Je bent lief," zei Lodewijk, "maar op de enige manier waarop de meeste mensen lief kunnen zijn: door iets heel belangrijks te vergeten." (199)
"Weet je waarom de mensen soms denken dat ze de waarheid gevonden hebben? Omdat het onderzoekingsmateriaal is uitgeput! Wat is waarheid? Waarheid is niets anders dan een rode slagboom waarachter de onzekerheid ligt. Waarheidszoekers zijn niets anders dan gedrevenen tot de onzekerheid!" (201)
"Mensen zonder idealen, zoals jij, begrijpen alles!"
"Precies! En mensen mèt idealen begrijpen geen bal en sturen de boel in het honderd!"
"Waarom zouden ze alleen de boel in het honderd kunnen sturen en niet ten goede kunnen veranderen?"
"Omdat een idioot wèl een huis in brand kan steken, maar er niet een bouwen." (222)
"Ik kan wel op je spuwen. Ik krijg je wel! Ik krijg jou nog wel! Je bent nog niet gelukkig. Als je dat maar niet denkt!"
"Ik heb nog nooit van mijn leven gedacht dat ik gelukkig was. Maak je daar niet bezorgd over!" (287)
"Er komt niets van terecht."
"Dat zeggen alle intellectuelen. Daarom komt er nooit van iets wat terecht. Omdat de werkelijk competente mensen er niet aan willen meedoen."
"Het is omgekeerd. Werkelijk competente mensen doen nergens aan mee, omdat zij weten dat nergens iets van terecht komt." (38)
Iedereen gaat in Holland ergens naartoe op een driehoek van ijzer met twee grote wielen. Zij hebben wat te doen, zij zijn allemaal wat. Zij hebben niet dertig jaar voor niets geleefd, zoals ik. Voor niets? Voor niets? Juist die dertig jaar, die hebben het hem gedaan! Die hebben mij gemaakt tot niets! Tien jaar geleden had ik nog altijd iets kunnen worden, maar zelfs dat kan nu niet meer. (52)
Ik had dan maar liever geen enkele waardigheid, geen menselijke, niet eens een dierlijke. Ik heb geen pretenties. Ik ben in de wereld gezet; ik houd mij staande. Dat is alles. (61)
"Ze had niemand, ze was blij dat zij haar vader te vriend kon houden. Daarom hielp zij hem mij op te voeden. Wij speelden nooit samen, ik kon haar niet vertrouwen. Zij was erop afgericht te klikken. Zij wist niet beter. Zij zat het liefst te lezen, zij wilde rust hebben, zij was een collaborerende intellectueel." (167)
Het leven heeft de gemiddelde man in Nederland geen enkele vreugde meer te bieden. Hij heeft geen geld, hij heeft geen toekomst, hij betaalt hoge belastingen, hij heeft geen huis, hij heeft geen ontspanning, er is in Nederland geen vrije natuur, hij heeft geen behoorlijk radioprogramma, hij wordt ondergedompeld in een poel van middelmatigheid. Nederland is een gaskamer van verveling. Van ellende gaat de Nederlander 's avonds op straat lopen schreeuwen en zijn kinderen rukken de struiken uit de plantsoenen, want ruimte om wat anders te doen is er niet. Daarom zeg ik: Open de grenzen. Ten koste van alles moet Nederland als afgesloten gemeenschap verdwijnen. (184)
"Je bent lief," zei Lodewijk, "maar op de enige manier waarop de meeste mensen lief kunnen zijn: door iets heel belangrijks te vergeten." (199)
"Weet je waarom de mensen soms denken dat ze de waarheid gevonden hebben? Omdat het onderzoekingsmateriaal is uitgeput! Wat is waarheid? Waarheid is niets anders dan een rode slagboom waarachter de onzekerheid ligt. Waarheidszoekers zijn niets anders dan gedrevenen tot de onzekerheid!" (201)
"Mensen zonder idealen, zoals jij, begrijpen alles!"
"Precies! En mensen mèt idealen begrijpen geen bal en sturen de boel in het honderd!"
"Waarom zouden ze alleen de boel in het honderd kunnen sturen en niet ten goede kunnen veranderen?"
"Omdat een idioot wèl een huis in brand kan steken, maar er niet een bouwen." (222)
"Ik kan wel op je spuwen. Ik krijg je wel! Ik krijg jou nog wel! Je bent nog niet gelukkig. Als je dat maar niet denkt!"
"Ik heb nog nooit van mijn leven gedacht dat ik gelukkig was. Maak je daar niet bezorgd over!" (287)
November 1, 2018
Vroeg werk van Hermans; destijds aanleiding voor een proces wegens belediging van het katholieke volksdeel van Nederland. De roman is vooral een waterval van verbittering en frustratie van de hoofdfiguur, een uit Indonesië terugkerend soldaat. Stilistisch erg onvolkomen, maar hier en daar komt het vitriool gehalte van Hermans toch al mooi tot uiting. Vooral een tijdsdocument dus.
May 15, 2023
“Als iemand zijn eigen zin niet kan doen, blijft er niets anders over dan de zin van een ander te doen.”
Lodewijk keert terug uit de Nederlandse kolonies als gedesillusioneerde militair en heeft veel moeite zich aan te passen aan de burgerlijke structuren. Hij wordt meegesleurd in de oprichting van een nieuwe partij die alle landsgrenzen in Europa wil opheffen, maar wanneer dat uitdraait op een mislukking, komt hij opnieuw tot de vaststelling dat hij maar beter zijn eigen weg gaat; hij heeft immers altijd gelijk, niet de rest. Deze vroege WFH toont de auteur op z’n meest cynisch en misantropisch; alles moet eraan geloven: zijn familie en vrienden, zijn vaderland, de politiek, … De beste momenten zijn die waar de Céliniaanse gal van afdruipt. In de focus op de dominante, overleden zus en de haat tegenover Nederland doet het trouwens wat aan Bernhard denken, die toen nog zijn eerste proza moest schrijven. 4.5/5!
“Hij zag haar vaag in de omtrek van zijn gezichtsveld, als een ontsteking op de rand van het ooglid.”
Lodewijk keert terug uit de Nederlandse kolonies als gedesillusioneerde militair en heeft veel moeite zich aan te passen aan de burgerlijke structuren. Hij wordt meegesleurd in de oprichting van een nieuwe partij die alle landsgrenzen in Europa wil opheffen, maar wanneer dat uitdraait op een mislukking, komt hij opnieuw tot de vaststelling dat hij maar beter zijn eigen weg gaat; hij heeft immers altijd gelijk, niet de rest. Deze vroege WFH toont de auteur op z’n meest cynisch en misantropisch; alles moet eraan geloven: zijn familie en vrienden, zijn vaderland, de politiek, … De beste momenten zijn die waar de Céliniaanse gal van afdruipt. In de focus op de dominante, overleden zus en de haat tegenover Nederland doet het trouwens wat aan Bernhard denken, die toen nog zijn eerste proza moest schrijven. 4.5/5!
“Hij zag haar vaag in de omtrek van zijn gezichtsveld, als een ontsteking op de rand van het ooglid.”
August 17, 2021
Dit wat vroegere werk van Hermans zette me aan het denken over de manier waarop de werkelijkheid een eigen bestaan kan gaan lijden in het hoofd van een individu. Ondanks de soms ijzersterke zinnen was het echter veel van hetzelfde en heb ik eerlijk gezegd soms wat bladzijden overgeslagen. Prima boek om gelezen te hebben, maar dan hoofdzakelijk met het oog op oeuvrekennis.
September 1, 2021
Heeft hij altijd gelijk? Lees het op depiependemeerkoet.nl.
July 26, 2024
Het boek Ik heb altijd gelijk van Willem Frederik Hermans gaat over Lodewijk Stegman. Het verhaal speelt zich af zowel in het heden als in het verleden, waarbij herinneringen aan zijn kinderjaren een belangrijke rol spelen. Het thema draait om verlies, aanpassing en de zoektocht naar een nieuwe identiteit na de dekolonisatie van Indonesië. Lodewijk verzet zich juist tegen de mensen die altijd gelijk hebben; hij moet echter toegeven dat ze inderdaad gelijk hebben.
Lodewijk heeft moeite om zich opnieuw te vestigen in Nederland. Hij wil geen steun van zijn ouders en zoekt onderdak bij Gertie Riemers, een vrouw die hij heeft ontmoet tijdens zijn terugreis uit Indonesië. De relatie tussen Lodewijk en Gertie, evenals zijn worsteling met zijn onvoltooide studie Indologie, vinden van werk- iets doen- vormen de kern van het verhaal in het heden. De herinneringen aan zijn verleden, waaronder de zelfmoord van zijn zus en de slechte relatie met zijn ouders, vormen de kern van het verleden.
De overgang van koloniaal ambtenaar naar een ontheemde burger in Nederland biedt een rijk kader voor het verkennen van thema's als nostalgie, culturele botsingen en de nasleep van koloniale conflicten. Het verhaal van Lodewijk Stegman lijkt een reflectie te zijn op de bredere historische context van de Nederlandse dekolonisatieperiode en de persoonlijke impact daarvan op individuen die zich in twee werelden bevinden maar nergens echt thuis horen.
Lodewijk, een terugkerende soldaat uit Indonesië, vindt onderdak bij Gertie, een verpleegster die hij op de terugreis ontmoet, en trekt bij haar en haar familie in. In Nederland stort hij zich in “vreugdeloze uitspattingen” en “zinloze ondernemingen”, terwijl hij worstelt met teleurstelling over zijn terugkeer en wraakgevoelens jegens zijn ouders, door wie hij zich achtergesteld voelt. Teleurgesteld over zijn terugkeer uit Indonesië en getergd door wraakgevoelens tegen zijn ouders, raakt Lodewijk steeds meer in de greep van zijn negatieve emoties. Zijn zus pleegde zelfmoord tijdens de capitulatie van Nederland, een trauma dat hij nog steeds niet verwerkt heeft.
Stegman probeert een politieke partij op te richten met zijn oude collega Nico Kervezee, maar wanneer dit mislukt, moet hij een baan zoeken. Hij bezoekt zijn ouders om zijn diploma op te halen en ontdekt krantenknipsels die hem helpen de puzzelstukjes van zijn verknipte leven in elkaar te passen.
De laatste zinnen van het boek laten zien dat Lodewijk zich niet meer met idealen zal bezighouden, maar alleen met dat wat meetbaar is: geld. “Want geld is iets waarvoor meer te krijgen is dan voor wat anders ook. Hij die veel geld heeft, is altijd beter af dan een ander die het niet heeft, doet er niet toe waar hij zich bevindt, in een ziekenhuis, een gevangenis, ja zelfs in het concentratiekamp.” Deze passage onderstreept zijn cynische kijk op het leven en zijn overtuiging dat geld het enige waardevolle is in een verstoorde maatschappij.
Een ander belangrijk thema is het gelijk hebben, in combinatie met het thema altijd tegen de buitenwereld aan te willen schoppen. Lodewijk wil gelijk hebben en probeert hiermee zijn leven te rechtvaardigen. Dit veroorzaakt vele conflicten met de maatschappij en zorgt ervoor dat Lodewijk niet erg kan vorderen in het opbouwen van een nieuw bestaan. Het gelijk hebben neemt voor Lodewijk nogal dwangmatige vormen aan en hierdoor krijgt hij een rare en sombere visie op de wereld, en voornamelijk op Nederland. “Ik wist altijd alles. Ik heb altijd gelijk. Maar als je gelijk hebt, heb je niets. Ik heb veel te lang geleefd! Alleen wie dood is, heeft eindelijk ongelijk. Als je altijd zou blijven leven, komt er altijd weer een ogenblik dat je gelijk hebt. Dat is verdomd vervelend.” Deze citaten illustreren zijn cynische en nihilistische kijk op het leven, waarin gelijk hebben uiteindelijk niets betekent.
Het boek bevat biografische elementen zie zijn werk Fotobiografie uit 1969 (Hermans had weinig vrolijk jeugd; bangelijke moeder; ambitieus vader en laat zijn zus Corry zich door een oudere neef doodschieten).
Ik heb altijd gelijk is een roman die doordrenkt is met scherpe observaties en provocerende uitspraken. Hermans verkent diverse thema's en maakt gebruik van een rijkdom aan kleurrijke taal om zijn personages en hun wereld tot leven te brengen.
Het boek opent met een kritische blik op de Nederlandse koloniale geschiedenis, zoals blijkt uit de uitspraak "300 jaar in Indië" (p. 21). Hermans schildert een beeld van een maatschappij die worstelt met zijn verleden en de nasleep daarvan, waarbij hij ook persoonlijke verhalen verweeft, zoals die over "aardappels die niet gaarkoken" (p. 21) en het gevoel van mislukking en verplichting: "Zij had rijk moeten zijn, zij was toch zeker verplicht te slagen" (p. 49).
De roman neemt ook geen blad voor de mond als het gaat om maatschappelijke kritiek. Hermans schroomt niet om harde oordelen te vellen over verschillende bevolkingsgroepen, zoals de katholieken, die hij beschrijft als "het meest schunnige, belazerde deel van ons volk" (p. 31), die "naaien erop los als konijnen, ratten, vlooien en luizen in Brabant en Limburg" (p. 31). Deze scherpe kritiek op de katholieke gemeenschap komt later opnieuw naar voren met de term "katholieken geitenfokvereniging" (p. 156).
Hermans reflecteert ook op de menselijke ervaring en het omgaan met tegenslagen. Uitspraken zoals "Maar als je gelijk hebt, heb je niets" (p. 85) en "Alleen wie dood is, heeft eindelijk ongelijk" (p. 85) benadrukken de tragische kant van het menselijk bestaan. Hij stelt dat omgaan met mensen een vaardigheid is die men jong moet leren (p. 97), en hij geeft een cynische kijk op idealen, die hij vergelijkt met "de kleuren van een blinde en de oorsuizingen van een stokdove" (p. 223).
Stegeman lijkt vaak vast te zitten in een gevoel van stagnatie en nutteloosheid, zoals blijkt uit de uitspraak "Twaalf jaar voor niets geleefd, twaalf jaar van alles meegemaakt maar geen stap verder gekomen" (p. 244). Hermans' visie op de samenleving is soms zo somber dat hij Nederland omschrijft als "een gaskamer van verveling" (p. 184).
In zijn beschrijvingen gebruikt Hermans ook specifieke en soms archaïsche termen zoals "wangeboorte" (p. 49), "kapotjes" voor condooms (p. 56), en "mokkel" voor vrouw (p. 56). Deze woordkeuze draagt bij aan de scherpe en vaak ruwe toon van het boek.
De roman is doorspekt met anekdotes en herinneringen die mij als lezer een dieper inzicht geven in de personages en hun achtergronden. Zo wordt er verteld over ouders die geen radio wilden hebben (p. 236), over een zus die een collaborerende intellectueel was (p. 167), en over het smokkelen van geld zonder het af te dragen (p. 285).
Ik heb altijd gelijk is een roman die confronteert en uitdaagt, met Hermans' scherpe pen die geen enkel onderwerp spaart. Zijn kritische observaties en unieke woordgebruik maken het tot een klassieker in de Nederlandse literatuur.
Dit boek mondt uit in een rechtszaak vanwege de citaten over de katholieken. Tijdens het proces in 1952 houdt Hermans de rechter voor dat een veroordeling van hem een veroordeling van de literatuur zou betekenen.
Lodewijk heeft moeite om zich opnieuw te vestigen in Nederland. Hij wil geen steun van zijn ouders en zoekt onderdak bij Gertie Riemers, een vrouw die hij heeft ontmoet tijdens zijn terugreis uit Indonesië. De relatie tussen Lodewijk en Gertie, evenals zijn worsteling met zijn onvoltooide studie Indologie, vinden van werk- iets doen- vormen de kern van het verhaal in het heden. De herinneringen aan zijn verleden, waaronder de zelfmoord van zijn zus en de slechte relatie met zijn ouders, vormen de kern van het verleden.
De overgang van koloniaal ambtenaar naar een ontheemde burger in Nederland biedt een rijk kader voor het verkennen van thema's als nostalgie, culturele botsingen en de nasleep van koloniale conflicten. Het verhaal van Lodewijk Stegman lijkt een reflectie te zijn op de bredere historische context van de Nederlandse dekolonisatieperiode en de persoonlijke impact daarvan op individuen die zich in twee werelden bevinden maar nergens echt thuis horen.
Lodewijk, een terugkerende soldaat uit Indonesië, vindt onderdak bij Gertie, een verpleegster die hij op de terugreis ontmoet, en trekt bij haar en haar familie in. In Nederland stort hij zich in “vreugdeloze uitspattingen” en “zinloze ondernemingen”, terwijl hij worstelt met teleurstelling over zijn terugkeer en wraakgevoelens jegens zijn ouders, door wie hij zich achtergesteld voelt. Teleurgesteld over zijn terugkeer uit Indonesië en getergd door wraakgevoelens tegen zijn ouders, raakt Lodewijk steeds meer in de greep van zijn negatieve emoties. Zijn zus pleegde zelfmoord tijdens de capitulatie van Nederland, een trauma dat hij nog steeds niet verwerkt heeft.
Stegman probeert een politieke partij op te richten met zijn oude collega Nico Kervezee, maar wanneer dit mislukt, moet hij een baan zoeken. Hij bezoekt zijn ouders om zijn diploma op te halen en ontdekt krantenknipsels die hem helpen de puzzelstukjes van zijn verknipte leven in elkaar te passen.
De laatste zinnen van het boek laten zien dat Lodewijk zich niet meer met idealen zal bezighouden, maar alleen met dat wat meetbaar is: geld. “Want geld is iets waarvoor meer te krijgen is dan voor wat anders ook. Hij die veel geld heeft, is altijd beter af dan een ander die het niet heeft, doet er niet toe waar hij zich bevindt, in een ziekenhuis, een gevangenis, ja zelfs in het concentratiekamp.” Deze passage onderstreept zijn cynische kijk op het leven en zijn overtuiging dat geld het enige waardevolle is in een verstoorde maatschappij.
Een ander belangrijk thema is het gelijk hebben, in combinatie met het thema altijd tegen de buitenwereld aan te willen schoppen. Lodewijk wil gelijk hebben en probeert hiermee zijn leven te rechtvaardigen. Dit veroorzaakt vele conflicten met de maatschappij en zorgt ervoor dat Lodewijk niet erg kan vorderen in het opbouwen van een nieuw bestaan. Het gelijk hebben neemt voor Lodewijk nogal dwangmatige vormen aan en hierdoor krijgt hij een rare en sombere visie op de wereld, en voornamelijk op Nederland. “Ik wist altijd alles. Ik heb altijd gelijk. Maar als je gelijk hebt, heb je niets. Ik heb veel te lang geleefd! Alleen wie dood is, heeft eindelijk ongelijk. Als je altijd zou blijven leven, komt er altijd weer een ogenblik dat je gelijk hebt. Dat is verdomd vervelend.” Deze citaten illustreren zijn cynische en nihilistische kijk op het leven, waarin gelijk hebben uiteindelijk niets betekent.
Het boek bevat biografische elementen zie zijn werk Fotobiografie uit 1969 (Hermans had weinig vrolijk jeugd; bangelijke moeder; ambitieus vader en laat zijn zus Corry zich door een oudere neef doodschieten).
Ik heb altijd gelijk is een roman die doordrenkt is met scherpe observaties en provocerende uitspraken. Hermans verkent diverse thema's en maakt gebruik van een rijkdom aan kleurrijke taal om zijn personages en hun wereld tot leven te brengen.
Het boek opent met een kritische blik op de Nederlandse koloniale geschiedenis, zoals blijkt uit de uitspraak "300 jaar in Indië" (p. 21). Hermans schildert een beeld van een maatschappij die worstelt met zijn verleden en de nasleep daarvan, waarbij hij ook persoonlijke verhalen verweeft, zoals die over "aardappels die niet gaarkoken" (p. 21) en het gevoel van mislukking en verplichting: "Zij had rijk moeten zijn, zij was toch zeker verplicht te slagen" (p. 49).
De roman neemt ook geen blad voor de mond als het gaat om maatschappelijke kritiek. Hermans schroomt niet om harde oordelen te vellen over verschillende bevolkingsgroepen, zoals de katholieken, die hij beschrijft als "het meest schunnige, belazerde deel van ons volk" (p. 31), die "naaien erop los als konijnen, ratten, vlooien en luizen in Brabant en Limburg" (p. 31). Deze scherpe kritiek op de katholieke gemeenschap komt later opnieuw naar voren met de term "katholieken geitenfokvereniging" (p. 156).
Hermans reflecteert ook op de menselijke ervaring en het omgaan met tegenslagen. Uitspraken zoals "Maar als je gelijk hebt, heb je niets" (p. 85) en "Alleen wie dood is, heeft eindelijk ongelijk" (p. 85) benadrukken de tragische kant van het menselijk bestaan. Hij stelt dat omgaan met mensen een vaardigheid is die men jong moet leren (p. 97), en hij geeft een cynische kijk op idealen, die hij vergelijkt met "de kleuren van een blinde en de oorsuizingen van een stokdove" (p. 223).
Stegeman lijkt vaak vast te zitten in een gevoel van stagnatie en nutteloosheid, zoals blijkt uit de uitspraak "Twaalf jaar voor niets geleefd, twaalf jaar van alles meegemaakt maar geen stap verder gekomen" (p. 244). Hermans' visie op de samenleving is soms zo somber dat hij Nederland omschrijft als "een gaskamer van verveling" (p. 184).
In zijn beschrijvingen gebruikt Hermans ook specifieke en soms archaïsche termen zoals "wangeboorte" (p. 49), "kapotjes" voor condooms (p. 56), en "mokkel" voor vrouw (p. 56). Deze woordkeuze draagt bij aan de scherpe en vaak ruwe toon van het boek.
De roman is doorspekt met anekdotes en herinneringen die mij als lezer een dieper inzicht geven in de personages en hun achtergronden. Zo wordt er verteld over ouders die geen radio wilden hebben (p. 236), over een zus die een collaborerende intellectueel was (p. 167), en over het smokkelen van geld zonder het af te dragen (p. 285).
Ik heb altijd gelijk is een roman die confronteert en uitdaagt, met Hermans' scherpe pen die geen enkel onderwerp spaart. Zijn kritische observaties en unieke woordgebruik maken het tot een klassieker in de Nederlandse literatuur.
Dit boek mondt uit in een rechtszaak vanwege de citaten over de katholieken. Tijdens het proces in 1952 houdt Hermans de rechter voor dat een veroordeling van hem een veroordeling van de literatuur zou betekenen.
August 1, 2020
Uit de boekenlijst van de Taalstaat, onlangs besproken in dit fijne radioprogramma. Het boek stond in mijn boekenkast en ik werd nieuwsgierig. Een gefrustreerde soldaat komt terug in verzuild en bekrompen Nederland en moet de tragische dood van zijn zus aan het begin van de oorlog nog verwerken. De controversiële opvattingen van hoofdpersonage Stegman over katholieken en uitspraken over communisten vond ik amusant, hoewel de auteur met deze uitspraken nog voor de rechter is gedaagd. Zou je nu niet meer kunnen voorstellen. Ik heb altijd gelijk is met veel energie geschreven, compact en helder zoals we van Hermans gewend zijn. Mooi opgebouwde roman over gelijk hebben en gelijk krijgen.
September 14, 2020
het begon als grap (maar liep totaal uit de hand), ooit gekregen, maar dan toch aan begonnen op wandelreis in duitsland om een beetje heimwee te voorkomen. ja. 1951 he! en toch zoveel herkenbaars.
wat een enorme ploert is die gozer (en als ik mama moet geloven, hermans zelf ook), zeker op het gebied van 'leven en laten leven', maar het pakte me enorm, de wankelende doelloosheden en onafweerbare aflopen.
wat een enorme ploert is die gozer (en als ik mama moet geloven, hermans zelf ook), zeker op het gebied van 'leven en laten leven', maar het pakte me enorm, de wankelende doelloosheden en onafweerbare aflopen.
August 18, 2025
Hij werd meegesleurd door een lint van visies dat zich ontrolde in zijn hersens en uit hem getrokken werd uit zijn mond.
Toen hij op de kade stond, stootte verdriet uit zijn binnenste omhoog en ontplooide zich in zijn hoofd als een zwarte paraplu.
’Je bent lief’, zei Lodewijk, ‘maar op de enige manier waarop de meeste mensen lief kunnen zijn: door iets heel belangrijks te vergeten.’
De marxisten willen, wat de historie zélf wil. Dat weten zij, dat hebben zij wetenschappelijk onderzocht. Zij weten wat de historie wil, en zij willen precies hetzelfde als de historie. Zij maken hun wetten in overeenstemming met de natuurwetten van de menselijke maatschappij! Maar de anderen, dàt zijn de dwingelanden.
Nieuw handelen…het beste geneesmiddel tegen de morele benauwing van het piekerend nietsdoen,
Toen hij op de kade stond, stootte verdriet uit zijn binnenste omhoog en ontplooide zich in zijn hoofd als een zwarte paraplu.
’Je bent lief’, zei Lodewijk, ‘maar op de enige manier waarop de meeste mensen lief kunnen zijn: door iets heel belangrijks te vergeten.’
De marxisten willen, wat de historie zélf wil. Dat weten zij, dat hebben zij wetenschappelijk onderzocht. Zij weten wat de historie wil, en zij willen precies hetzelfde als de historie. Zij maken hun wetten in overeenstemming met de natuurwetten van de menselijke maatschappij! Maar de anderen, dàt zijn de dwingelanden.
Nieuw handelen…het beste geneesmiddel tegen de morele benauwing van het piekerend nietsdoen,
March 2, 2018
Typisch Hermans. Donker, cynisch, pessimistisch, klagend, boosheid, frustratie.
Ik heb een soort van onverklaarbare liefde voor de sfeer die WF Hermans zijn boeken geven. Wellicht kan ik mij wel vinden in het eindeloze pessimistische beeld van de wereld, zo nu en dan. Alhoewel dit boek zeker niet kan tippen aan De Donkere Kamer van Damokles, heb ik er toch min of meer van genoten.
Het gaat niet over het opstarten van een nieuwe partij of de terugkeer vanuit Indonesië. Lodewijk is boos, hij is niets in deze wereld en geeft zijn ouders en oudere zus daarvan de schuld. Een karakter zonder hoop, typisch Hermans.
Ik heb een soort van onverklaarbare liefde voor de sfeer die WF Hermans zijn boeken geven. Wellicht kan ik mij wel vinden in het eindeloze pessimistische beeld van de wereld, zo nu en dan. Alhoewel dit boek zeker niet kan tippen aan De Donkere Kamer van Damokles, heb ik er toch min of meer van genoten.
Het gaat niet over het opstarten van een nieuwe partij of de terugkeer vanuit Indonesië. Lodewijk is boos, hij is niets in deze wereld en geeft zijn ouders en oudere zus daarvan de schuld. Een karakter zonder hoop, typisch Hermans.
April 18, 2024
Interessant boek. Het verhaal speelt zich af in de periode na de tweede wereldoorlog en tijdens de dekolonisatie van Nederlands Indië. Een periode waar ik niet veel over weet en me niet goed kan voorstellen hoe het moet zijn geweest om toen in Nederland te leven. Dit vond ik interessant aan het boek. Het boek was blijkbaar voor die tijd ook heel controversieel maar ik vond het wel mee vallen. De hoofdpersoon is nogal gestoord en ik vind dit altijd verfrissend in een boek omdat het mij een inkijkje geeft in een gedachtegang die ik zelf nooit zou hebben.
August 15, 2024
Na de zoveelste herlezing opnieuw vastgesteld: wat een fascinerende en geweldige roman.
December 26, 2021
“Maar ik heb stand gehouden,’ mompelde hij, “ik heb het eind van het tempeest gezien, jij alleen maar het begin. Ik wil niet zeggen dat ik er veel aan heb gehad.’ Hij lachte. ‘Het houdt nooit op met stormen (…)”
(238)
(238)
March 30, 2025
Zoals bij elk fucking WFH boek is het enorm vermakelijk, maar deze dude weet te vaak een interessant concept de bedenken voor een boek om er vervolgens kompleet vanaf te stappen en het te laten imploderen.
Geweldige titel though
Geweldige titel though
July 16, 2017
3.75
Intrigerend, lijkt best wel op De Donkere Kamer.
Intrigerend, lijkt best wel op De Donkere Kamer.
May 7, 2018
Juist.
September 18, 2019
Nog verassend actueel met de Europa van nu, maar wel erg opzicht schoppen van de schrijver tegen de heilige huisjes.
March 4, 2021
Vooruit, een extra ster om de moed die Hermans had om dit in 1951 te schrijven, en goed dat hij dat gedaan heeft. Maar dat betekent niet dat ik het ook uit hoef te lezen.
Read
April 6, 2021wasn't really my thing
October 28, 2023
barst van geweldige stukken maar de hele politieke partij kon me gestolen worden. wel mooi en interessant. quotes op handen zijnd
February 18, 2025
De schrijfstijl is erg geestig, maar voor hoe goed de opzet is komt het verhaal net niet lekker uit de verf. Wel erg goed boek om de tijdsgeest na wo2 te duiden
June 18, 2023
Zal zelfs onder Hermans-aficionado's geen heresie zijn om dit een van zijn mindere te noemen.
March 24, 2023
3,5
Hermans zoals ik Hermans graag mag. Cynisch, pessimistisch en onvoorzichtig. Een mooi tijdsdocument met scherpe observaties en soepele zinnen. Toch is Hermans hier nog zoekend en soms te opzichtig provocerend. In later werk lees ik een oprechter pessimisme.
Hermans zoals ik Hermans graag mag. Cynisch, pessimistisch en onvoorzichtig. Een mooi tijdsdocument met scherpe observaties en soepele zinnen. Toch is Hermans hier nog zoekend en soms te opzichtig provocerend. In later werk lees ik een oprechter pessimisme.
February 16, 2017
Het verhaal is oeverloos, eindeloos, nutteloos en toch moest ik iedere paar bladzijden hardlop lachen. Wat een heerlijke stijl schrijft Hermans toch. Vooral de woede-uitbarstingen waren genieten, en ze geven een mooi tijdsbeeld van de vroege jaren '50 in nederland, waar interessant genoeg veel thema's speelden (o.a. laag vertrouwen in de politiek) die nu ook spelen. Grappig ook dat de vergelijking met de sfeer in films van de Coen brothers zich steeds weer opdrong. Ik ga snel in een stoffige tweedehands boekwinkel een nieuwe Hermans halen.
December 31, 2024
Een, naar mijn mening, wat lichter en humoristischer boekje. Een frisse afwisseling van de donkere tweede Wereldoorlog boeken van WFH.
December 6, 2017
Ik heb dit boek niet uitgelezen maar ben gestopt kort na het tweede deel ("De revolutie in de aanval"), ongeveer aan de helft van het boek.
Lodewijk Stegman komt als gedegradeerd luitenant terug uit Indonesië. Nederland is haar kolonie en haar trots kwijt. Lodewijk ook. Aan boord van het schip van het zevende bataljon ontmoeten we Lodewijk, Kervezee, en Gertie in een wild dronkemansgevecht, ontstoken na een scheldtirade van Lodewijk. Diens oratorisch talent wordt daarbij opgemerkt door een medesoldaat Kervezee, die Lodewijk later contacteert voor de oprichting van een Europese Eenheidspartij waarbij het kleinzielige Nederland zou opgaan en verdwijnen in een groot Europees collectivum.
Tot hier het onderhoudend deel.
Wat volgt zijn Lodewijks omzwervingen in de stad Amsterdam waar hij al zijn geld uitgeeft aan overdadige maaltijden en drank, en immense ruzies veroorzaakt. Hij walst verbitterd door zijn persoonlijk verleden en komt telkens terug uit bij zijn afkeurende en afkerige ouders en de zelfmoord van hun lieveling, zijn zus.
En daar de reden waarom ik ben gestopt verder te lezen.
Die negativiteit, in het bijzonder naar Gertie toe (de vrouw waarmee hij het bed deelt, zij het met een aanhoudende afkeer), ontnemen mij het leesplezier.
De Europese Eenheidspartij lijkt op voorhand een utopie gedoemd te mislukken en ook van een heilzame verzoening met het ouderlijk paar heeft het hoofdfiguur alle hoop bij de lezer reeds ontnomen.
Waarom nog verder lezen?
Lodewijk Stegman komt als gedegradeerd luitenant terug uit Indonesië. Nederland is haar kolonie en haar trots kwijt. Lodewijk ook. Aan boord van het schip van het zevende bataljon ontmoeten we Lodewijk, Kervezee, en Gertie in een wild dronkemansgevecht, ontstoken na een scheldtirade van Lodewijk. Diens oratorisch talent wordt daarbij opgemerkt door een medesoldaat Kervezee, die Lodewijk later contacteert voor de oprichting van een Europese Eenheidspartij waarbij het kleinzielige Nederland zou opgaan en verdwijnen in een groot Europees collectivum.
Tot hier het onderhoudend deel.
Wat volgt zijn Lodewijks omzwervingen in de stad Amsterdam waar hij al zijn geld uitgeeft aan overdadige maaltijden en drank, en immense ruzies veroorzaakt. Hij walst verbitterd door zijn persoonlijk verleden en komt telkens terug uit bij zijn afkeurende en afkerige ouders en de zelfmoord van hun lieveling, zijn zus.
En daar de reden waarom ik ben gestopt verder te lezen.
Die negativiteit, in het bijzonder naar Gertie toe (de vrouw waarmee hij het bed deelt, zij het met een aanhoudende afkeer), ontnemen mij het leesplezier.
De Europese Eenheidspartij lijkt op voorhand een utopie gedoemd te mislukken en ook van een heilzame verzoening met het ouderlijk paar heeft het hoofdfiguur alle hoop bij de lezer reeds ontnomen.
Waarom nog verder lezen?
October 17, 2016
Ooit las ik op de middelbare school zijn magnum opus, de Donkere Kamer van Damokles. Inmiddels heel wat jaren, en wat literatuur, verder en had verwacht dat ik hier meer van onder de indruk zou zijn. Het concept is duidelijk, een door de oorlog getekende cynicus die het naoorlogse Nederland maar niets vindt. In die zin deed het me denken aan die andere van De Grote Drie, Gerard Reve. Je kunt Frits uit De Avonden bijna zo inwisselen voor Lodewijk uit Ik Heb Altijd Gelijk. Dat is uiteraard veel te kort door de bocht, maar afijn.
De cynische, afstandelijke Lodewijk maakt het boek ook vrij taai om te lezen. Ontnomen van alle frivoliteit en levenslust. Enerzijds coherent met Lodewijks persoonlijkheid, maar daardoor niet minder droog en -nogmaals, omdat het zo'n krachtige kernsamenvatting is- taai.
De cynische, afstandelijke Lodewijk maakt het boek ook vrij taai om te lezen. Ontnomen van alle frivoliteit en levenslust. Enerzijds coherent met Lodewijks persoonlijkheid, maar daardoor niet minder droog en -nogmaals, omdat het zo'n krachtige kernsamenvatting is- taai.
Read
June 23, 2025Voor het eerst gelezen toen ik 19 was en volgens mijn gekreukte 'goodreads' notitieboekje was het toen goed voor 4 sterren. Nu 50 jaar later is het perspectief toch heel anders. Enerzijds blijft de schrijfstijl van WFH verrassend modern, anderzijds doet het qua inhoud erg gedateerd aan. Wat mij nu (en destijds was ik daar niet van op de hoogte) wel treft is de manier waarop WFH de moord op zijn zuster en zelfmoord van haar minnaar bij het uitbreken van WW2 in dit boek verwerkt.
Destijds 4 sterren, nu blijven er 2 over.
Destijds 4 sterren, nu blijven er 2 over.
Displaying 1 - 30 of 38 reviews