What do you think?
Rate this book
Oorlog zonder vrienden
Dit is een ongewoon boek over de Tweede Wereldoorlog. De hoofdpersoon, de 14-jarige Arnold, is geen verzetsheld. Hij is zelfs niet tegen de Duitsers! Arnolds vader is ervan overtuigd dat bij volk en vaderland het beste dient door het nieuwe bewind te steunen. Hij is dus lid van de NSB en Arnold van de jeugdstorm. Arnolds klasgenoten vinden dat niet zo vanzelfsprekend. Hij wordt voortdurend gepest en getreiterd, soms afgetuigd. Maar Arnold ziet niet in waarom bij 'fout' zou zijn, want hij gelooft heilig in wat de partij propageert. Hij helpt Duitsers en geeft klasgenoten aan, ook al zit dat laatste hem niet lekker. Zo speelt hij de rol die zijn vader hem voorschrijft. Dan ontdekt Arnold dat het meisje op wie hij verliefd is ondergronds werk doet. En hij besluit tegen alle orders in te zwijgen. Nu komt bij helemaal alleen te staan: thuis kan hij geen open kaart spelen en zijn klasgenoten vertrouwen hem tóch niet. Arnold beleeft een moeilijke en angstige tijd - zonder vrienden.
252 pages, Hardcover
First published January 1, 1979
11 people are currently reading
293 people want to read
About the author
Evert Hartman
16 books29 followersEvert Hartman was een Nederlandse schrijver. Grote bekendheid kreeg hij met zijn jeugdboeken, die vier keer bekroond werden met de prijs van de Nederlandse Kinderjury en één keer met de Europese Jeugdboekenprijs.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 35 reviews
August 19, 2020
This book started out very strong, but it lost a lot of power because nothing really happened. I liked the original theme of them is nab people. Still, this book could have been better with a 100 pages less.
October 24, 2023
Net zo aangrijpend als toen ik het op de basisschool in de klas las
January 1, 2020
Dit boek viel me echt tegen. Ik was erg hoopvol toen ik de achterkant las: een boek over de andere kant van de oorlog.
Het begin vind ik erg sterk. Er wordt goed beschreven hoe een kind vol overtuiging aanhanger kan zijn van de NSB. Daarna gaat het echter bergafwaarts. De schrijfstijl van Hartman is soms bijna klinisch. Het lukt hem niet om me echt emotioneel bij Arnold te betrekken. Daarnaast duurt het boek veel te lang. Er zijn veel gebeurtenissen die het verhaal niet echt verder helpen, talloze donderpreken van meneer Westetvoort die allemaal op hetzelfde neerkomen en een duidelijke richting mist. Dat laatste is misschien de reden dat het einde zo gehaast aanvoelt (ook al is het een open einde).
Oorlog zonder Vrienden kan best iets toevoegen aan de kennis en het begrip van kinderen over de tweede wereldoorlog. Er zitten ook echt wel spannende en goed geschreven stukken in, maar het is niet wat ik ervan gehoopt had.
Boek is te doen voor goede lezers in groep 8.
Het begin vind ik erg sterk. Er wordt goed beschreven hoe een kind vol overtuiging aanhanger kan zijn van de NSB. Daarna gaat het echter bergafwaarts. De schrijfstijl van Hartman is soms bijna klinisch. Het lukt hem niet om me echt emotioneel bij Arnold te betrekken. Daarnaast duurt het boek veel te lang. Er zijn veel gebeurtenissen die het verhaal niet echt verder helpen, talloze donderpreken van meneer Westetvoort die allemaal op hetzelfde neerkomen en een duidelijke richting mist. Dat laatste is misschien de reden dat het einde zo gehaast aanvoelt (ook al is het een open einde).
Oorlog zonder Vrienden kan best iets toevoegen aan de kennis en het begrip van kinderen over de tweede wereldoorlog. Er zitten ook echt wel spannende en goed geschreven stukken in, maar het is niet wat ik ervan gehoopt had.
Boek is te doen voor goede lezers in groep 8.
May 27, 2025
27/5/2025. Reread na ca. 35 jaar.
Wow, dit boek is net zo goed als ik me het nog herinner.
Wat als je vader een NSBer is, maar jij niet zo goed weet wat dat is, maar dit ook de reden is dat je geen vrienden hebt op school. Een onwijs interessant gegeven, wat super goed is uitgewerkt en zich ook nu nog steeds staande weet te houden. Dit verhaal is behoorlijk spannend en naar mijn mening voor alle leeftijden geschreven, ondanks dat dit volgens mij ooit als jeugdboek is gepubliceerd. Dit blijft een aanrader en een persoonlijke favoriet.
Wow, dit boek is net zo goed als ik me het nog herinner.
Wat als je vader een NSBer is, maar jij niet zo goed weet wat dat is, maar dit ook de reden is dat je geen vrienden hebt op school. Een onwijs interessant gegeven, wat super goed is uitgewerkt en zich ook nu nog steeds staande weet te houden. Dit verhaal is behoorlijk spannend en naar mijn mening voor alle leeftijden geschreven, ondanks dat dit volgens mij ooit als jeugdboek is gepubliceerd. Dit blijft een aanrader en een persoonlijke favoriet.
October 5, 2025
Een van mijn favoriete jeugdboeken die ik op de basisschool heb gelezen. Bijzonder om het weer te herlezen en ik was meteen weer onder de indruk. Dit boek uit 1979 zou ik zonder aarzelen aanraden aan leerlingen uit groep 8 of de onderbouw van het voortgezet onderwijs.
Het is spannend geschreven en bijzonder om het verhaal te beleven vanuit het perspectief van een jongen wiens vader een fanatieke NSB’er is.
Dit boek leent zich uitstekend voor gesprekken in de klas over de verschillende dilemma’s en keuzes in oorlogstijd, en over de impact van extreme ideologieën op de onderlinge verhoudingen binnen een gemeenschap. Nog altijd even actueel dus…
Het is spannend geschreven en bijzonder om het verhaal te beleven vanuit het perspectief van een jongen wiens vader een fanatieke NSB’er is.
Dit boek leent zich uitstekend voor gesprekken in de klas over de verschillende dilemma’s en keuzes in oorlogstijd, en over de impact van extreme ideologieën op de onderlinge verhoudingen binnen een gemeenschap. Nog altijd even actueel dus…
April 17, 2024
Bijzonder jeugdboek wat bijdraagt om in nuance te denken door het perspectief op de ‘andere kant’ te plaatsen. Er gebeurt soms weinig, maar dat laat ook voelbaar dat het leven ondanks de bezetting ook gewoon doorging, zij het met misselijke ondertonen. Bijzonder.
April 18, 2022
(scroll down for English) Mijn zusje en ik kennen dit boek als de ene waarin iemand een kogel in z'n kont krijgt ("in m'n Hinterarbeit") <-- favoriete scene. Voorderest hoef je je geen zorgen te maken dat het standpunt van de Nazi's ook sympathieker wordt gemaakt: de jongen heeft wel NSB-ouders, maar de moraal is er eentje tegen Hitler.
My little sister and I know this book as the one in which someone gets a bullet in his butt. Other than that, you don't have to worry whether this book shows the Nazi ideas sympathetically: the protagonist has Nazi-sympathisers as parents, but the moral is one against Hitler.
My little sister and I know this book as the one in which someone gets a bullet in his butt. Other than that, you don't have to worry whether this book shows the Nazi ideas sympathetically: the protagonist has Nazi-sympathisers as parents, but the moral is one against Hitler.
April 7, 2022
Gebaseerd op waar gebeurde feiten in de Tweede Wereldoorlog, maar toch is dit boek geheel verzonnen. Het maakt vooral duidelijk dat keuzes die voor je gemaakt worden, je lang kunnen blijven achtervolgen.
February 4, 2018
Evert Hartman - Oorlog zonder vrienden
Arnold is een 14-jarige jongen wiens vader lig is van de NSB. Arnold zit zelf bij de Jeugdstorm. Hij is de enige in zijn klas en wordt daarom genegeerd en gepest. Arnold is overtuigt van de goede zaak van de NSB, maar wil zijn klasgenoten liever niet aangeven. Hij is bang dat het dan alleen maar erger zal worden. Dan komt Piet Bergman in de klas. Piet is ook een NSB-er en niet op zijn mondje gevallen. Hij geeft klasgenoten en leraren zonder problemen aan. Eerst vindt Arnold het wel fijn dat hij een bondgenoot heeft, maar het zit hem niet lekker dat Piet bepaalde mensen aangeeft. Als er op een gegeven moment mensen verdwijnen en worden vermoord begint Arnold te twijfelen aan de goede zaak. De vader van Arnold is vol overtuiging, maar zijn moeder lijkt ook steeds minder zeker.
Arnold heeft interesse in een meisje uit zijn klas, Marloes. Hij zou zo graag eens met haar praten. Op een dag komt hij erachter dat ze voor het verzet werkt. Toch geeft hij Marloes niet aan. Hij wil niet dat haar iets overkomt. Uiteindelijk worden Marloes en haar vader gepakt. Marloes denkt dat Arnold hierachter zit.
Als Arnold in het ziekenhuis belandt, komt hij naast Johan te liggen. Johan zit in het verzet. Hij is gevangen genomen, maar moet in het ziekenhuis blijven tot hij beter is. Arnold raakt bevriend met Johan en kan voor het eerst echt met iemand praten over zijn gevoelens. Uiteindelijk helpt Arnold Johan om uit het ziekenhuis te ontsnappen, zodat de Duitsers hem niet mee kunnen nemen.
Het eind van de oorlog komt in zicht. Arnold en zijn familie moeten op de vlucht. Ze gaan naar het station om de trein te pakken naar het oosten. Arnold bedenkt zich, hij stapt niet in de trein. Wat zal er van hem terecht komen als de oorlog voorbij is?
Het boek is een typisch voorbeeld van een oorlogsverhaal na 1960. Het is een genuanceerdere verhaal vanuit een jongerenperspectief. Het bevat ook een duidelijke morele boodschap. De drie boodschappen die Van Coillie beschrijft komen alle drie terug in het boek:
Het verschil tussen vriend en vijand is niet eenduidig
‘Dat nooit meer’
Zinloosheid van oorlog/geweld
De morele boodschap wordt niet opgedrongen, maar komt naar voren door het denken en handelen van bepaalde karakters in het boek.
Zo zet in de volgende dialoog de moeder van Arnold vraagtekens bij de aanpak van de NSB:
Maar ditmaal was het anders. Voor het eerst had ze openlijk gezegd hoe zij erover dacht.
Ze zei: ‘Oorlogstijd… Is dan alles anders? Mag dan alles zomaar? Is een gewone berechting dan niet meer mogelijk?’
Ook wordt Arnold aan het denken gezet door zijn gesprek met Marloes:
‘Goed!’ Marloes kreeg een kleur van opwinding. ‘Jij wilt die onderduikers liever laten doodgaan van de honger?’
‘Dan moeten ze maar niet onderduiken. Er zijn er genoeg die zich gewoon melden voor werk in Duitsland. Daar gebeurt toch niks mee?’
Marloes keek hem verbijsterd aan.
In het boek wordt ook duidelijk dat Arnold bepaalde dingen denkt en gelooft, omdat hij niet beter weet. Hij heeft thuis nooit anders gehoord en weet ook niet wat er echt gaande is in bijvoorbeeld de concentratiekampen. Daarnaast wil hij dingen ook graag goed doen voor zijn vader. Dat Arnold een karakter is waar je mee meeleeft ondanks dat hij een NSB-er is, maakt dit een bijzonder verhaal. Dat hij op het eind wel de ‘goede’ kant kiest, maakt het wat mij betreft weer een beetje cliché.
Arnold is een 14-jarige jongen wiens vader lig is van de NSB. Arnold zit zelf bij de Jeugdstorm. Hij is de enige in zijn klas en wordt daarom genegeerd en gepest. Arnold is overtuigt van de goede zaak van de NSB, maar wil zijn klasgenoten liever niet aangeven. Hij is bang dat het dan alleen maar erger zal worden. Dan komt Piet Bergman in de klas. Piet is ook een NSB-er en niet op zijn mondje gevallen. Hij geeft klasgenoten en leraren zonder problemen aan. Eerst vindt Arnold het wel fijn dat hij een bondgenoot heeft, maar het zit hem niet lekker dat Piet bepaalde mensen aangeeft. Als er op een gegeven moment mensen verdwijnen en worden vermoord begint Arnold te twijfelen aan de goede zaak. De vader van Arnold is vol overtuiging, maar zijn moeder lijkt ook steeds minder zeker.
Arnold heeft interesse in een meisje uit zijn klas, Marloes. Hij zou zo graag eens met haar praten. Op een dag komt hij erachter dat ze voor het verzet werkt. Toch geeft hij Marloes niet aan. Hij wil niet dat haar iets overkomt. Uiteindelijk worden Marloes en haar vader gepakt. Marloes denkt dat Arnold hierachter zit.
Als Arnold in het ziekenhuis belandt, komt hij naast Johan te liggen. Johan zit in het verzet. Hij is gevangen genomen, maar moet in het ziekenhuis blijven tot hij beter is. Arnold raakt bevriend met Johan en kan voor het eerst echt met iemand praten over zijn gevoelens. Uiteindelijk helpt Arnold Johan om uit het ziekenhuis te ontsnappen, zodat de Duitsers hem niet mee kunnen nemen.
Het eind van de oorlog komt in zicht. Arnold en zijn familie moeten op de vlucht. Ze gaan naar het station om de trein te pakken naar het oosten. Arnold bedenkt zich, hij stapt niet in de trein. Wat zal er van hem terecht komen als de oorlog voorbij is?
Het boek is een typisch voorbeeld van een oorlogsverhaal na 1960. Het is een genuanceerdere verhaal vanuit een jongerenperspectief. Het bevat ook een duidelijke morele boodschap. De drie boodschappen die Van Coillie beschrijft komen alle drie terug in het boek:
Het verschil tussen vriend en vijand is niet eenduidig
‘Dat nooit meer’
Zinloosheid van oorlog/geweld
De morele boodschap wordt niet opgedrongen, maar komt naar voren door het denken en handelen van bepaalde karakters in het boek.
Zo zet in de volgende dialoog de moeder van Arnold vraagtekens bij de aanpak van de NSB:
Maar ditmaal was het anders. Voor het eerst had ze openlijk gezegd hoe zij erover dacht.
Ze zei: ‘Oorlogstijd… Is dan alles anders? Mag dan alles zomaar? Is een gewone berechting dan niet meer mogelijk?’
Ook wordt Arnold aan het denken gezet door zijn gesprek met Marloes:
‘Goed!’ Marloes kreeg een kleur van opwinding. ‘Jij wilt die onderduikers liever laten doodgaan van de honger?’
‘Dan moeten ze maar niet onderduiken. Er zijn er genoeg die zich gewoon melden voor werk in Duitsland. Daar gebeurt toch niks mee?’
Marloes keek hem verbijsterd aan.
In het boek wordt ook duidelijk dat Arnold bepaalde dingen denkt en gelooft, omdat hij niet beter weet. Hij heeft thuis nooit anders gehoord en weet ook niet wat er echt gaande is in bijvoorbeeld de concentratiekampen. Daarnaast wil hij dingen ook graag goed doen voor zijn vader. Dat Arnold een karakter is waar je mee meeleeft ondanks dat hij een NSB-er is, maakt dit een bijzonder verhaal. Dat hij op het eind wel de ‘goede’ kant kiest, maakt het wat mij betreft weer een beetje cliché.
April 1, 2018
Je ziet niet snel oorlogsboeken die vanuit het oogpunt van “de slechte kant” geschreven zijn, maar Evert Hartman heeft het voor elkaar gekregen met Oorlog zonder vrienden.
Tijdens het lezen van dit boek volg je Arnold, de zoon van een NSB’er, een aantal jaren. Op zijn veertiende, aan het begin van het boek, is hij er nog van overtuigd dat wat zijn vader doet juist is, maar gaandeweg begint hij daar aan te twijfelen. Tot overmaat van ramp wordt hij ook nog eens verliefd op een klasgenoot die in het verzet zit. Uiteindelijk beseft hij zich dat wat zijn vader doet niet juist is, en kiest hij ervoor bij zijn ouders weg te gaan wanneer deze uit Nederland wegvluchten.
Ik vond het erg vernieuwend een boek te lezen dat vanuit het oogpunt van de zoon van een NSB’er geschreven is, aangezien het grootste gedeelte van de boeken die de Tweede Wereldoorlog als thema hebben vanuit het oogpunt van een verzetsheld of (in ieder geval) een tegenstander van de Duitsers geschreven zijn. Op deze manier komt ook aan het licht dat sommige (jonge) NSB’ers in de Tweede Wereldoorlog het misschien niet altijd eens waren met de handelingen die ze uitvoerden, maar simpelweg opgroeiden in een gezin waarbij dit van ze verwacht werd.
Naar mijn idee is dit boek meer literair dan triviaal, aangezien de hoofdpersoon en enkele andere personages goed uitgewerkt zijn en het boek nauwelijks clichés bevat. Ook worden meerdere ruimtes en scenario’s gedetailleerd beschreven, en komen er veel verrassende situaties naar voren.
Oorlog zonder vrienden omvat de informatieve en de zingevende functie. De informatieve functie komt naar voren in het informeren over de gebeurtenissen die plaatsgevonden hebben in de Tweede Wereldoorlog. De zingevende functie komt naar voren in de vraag die de hoofdpersoon aan zichzelf stelt: is het juist wat ik doe? Hij beseft zich dat de acties die zijn vader uitvoert niet helemaal moraal juist zijn en zoekt naar een oplossing.
Tijdens het lezen van dit boek volg je Arnold, de zoon van een NSB’er, een aantal jaren. Op zijn veertiende, aan het begin van het boek, is hij er nog van overtuigd dat wat zijn vader doet juist is, maar gaandeweg begint hij daar aan te twijfelen. Tot overmaat van ramp wordt hij ook nog eens verliefd op een klasgenoot die in het verzet zit. Uiteindelijk beseft hij zich dat wat zijn vader doet niet juist is, en kiest hij ervoor bij zijn ouders weg te gaan wanneer deze uit Nederland wegvluchten.
Ik vond het erg vernieuwend een boek te lezen dat vanuit het oogpunt van de zoon van een NSB’er geschreven is, aangezien het grootste gedeelte van de boeken die de Tweede Wereldoorlog als thema hebben vanuit het oogpunt van een verzetsheld of (in ieder geval) een tegenstander van de Duitsers geschreven zijn. Op deze manier komt ook aan het licht dat sommige (jonge) NSB’ers in de Tweede Wereldoorlog het misschien niet altijd eens waren met de handelingen die ze uitvoerden, maar simpelweg opgroeiden in een gezin waarbij dit van ze verwacht werd.
Naar mijn idee is dit boek meer literair dan triviaal, aangezien de hoofdpersoon en enkele andere personages goed uitgewerkt zijn en het boek nauwelijks clichés bevat. Ook worden meerdere ruimtes en scenario’s gedetailleerd beschreven, en komen er veel verrassende situaties naar voren.
Oorlog zonder vrienden omvat de informatieve en de zingevende functie. De informatieve functie komt naar voren in het informeren over de gebeurtenissen die plaatsgevonden hebben in de Tweede Wereldoorlog. De zingevende functie komt naar voren in de vraag die de hoofdpersoon aan zichzelf stelt: is het juist wat ik doe? Hij beseft zich dat de acties die zijn vader uitvoert niet helemaal moraal juist zijn en zoekt naar een oplossing.
January 25, 2016
Indrukwekkende visie op de oorlog. Het moet niet gemakkelijk zijn geweest voor de NSB families waarin natuurlijk vaak lang niet iedereen zo fanatiek was. Zo gaat dat in gezinnen. Maar de haat en de afschuw waarmee je dan omringt wordt is natuurlijk niet stimulerend om je anders te gaan gedragen. Eerder vind je dan de andere kant met recht rotzakken en word je zelf fanatieker. Daar moeten we dus voor opletten. We zien de mensen aan de andere kant misschien wel te vaak als vijanden terwijl we eerder verdraagzaam moeten zijn zonder daar zelf de dupe van te worden.
Het grappige is dat ik wat eerder al 'De verschrikkelijke schooljuffrouw' van Dolf Verroen las, een lekker radicaal boek met veel zwarte humor voor kinderen. En eigenlijk zegt dat boek hetzelfde en laat het gelijk de juiste houding zien. De schooljuffrouw wordt de vijand waartegen zeker verzet moet worden gepleegd, maar vervolgens mag ze toch gewoon mee op expeditie naar het gebied dat haar zo trekt, hoewel ze nog steeds dezelfde is gebleven. Het mooie van het boek is dat daar dan gelijk de oplossing te vinden is voor een zo moeilijk en onaardig persoon. Maar ik voelde het wel toen ik het boek las. Het is een kunst, verdraagzaam zijn tegen hen die in jouw ogen onrecht doen.
Het grappige is dat ik wat eerder al 'De verschrikkelijke schooljuffrouw' van Dolf Verroen las, een lekker radicaal boek met veel zwarte humor voor kinderen. En eigenlijk zegt dat boek hetzelfde en laat het gelijk de juiste houding zien. De schooljuffrouw wordt de vijand waartegen zeker verzet moet worden gepleegd, maar vervolgens mag ze toch gewoon mee op expeditie naar het gebied dat haar zo trekt, hoewel ze nog steeds dezelfde is gebleven. Het mooie van het boek is dat daar dan gelijk de oplossing te vinden is voor een zo moeilijk en onaardig persoon. Maar ik voelde het wel toen ik het boek las. Het is een kunst, verdraagzaam zijn tegen hen die in jouw ogen onrecht doen.
December 6, 2012
Jeugdsentiment. En nog steeds een fijn wegleesboek.
Het speelt zich af in de tweede wereldoorlog. Arnold's vader zit bij de NSB. Arnold wordt vanzelfsprekend op school ook als NSBér beschouwd. Hij heeft geen vrienden en brieft alles door naar zijn vader. Hoewel hij er ook wel vaak toe gedwongen wordt. Eerst is hij fanatiek, maar gedurende het boek begint hij te twijfelen. Is zijn vader wel zo onschuldig als hij zich voordoet? En hij zelf? Interessant om een boek vanuit de andere kant te lezen. Enige minpunt is het einde. Het is zo'n einde, waarbij je je afvraagd hoe loopt het echt af met Arnold.
Het speelt zich af in de tweede wereldoorlog. Arnold's vader zit bij de NSB. Arnold wordt vanzelfsprekend op school ook als NSBér beschouwd. Hij heeft geen vrienden en brieft alles door naar zijn vader. Hoewel hij er ook wel vaak toe gedwongen wordt. Eerst is hij fanatiek, maar gedurende het boek begint hij te twijfelen. Is zijn vader wel zo onschuldig als hij zich voordoet? En hij zelf? Interessant om een boek vanuit de andere kant te lezen. Enige minpunt is het einde. Het is zo'n einde, waarbij je je afvraagd hoe loopt het echt af met Arnold.
January 31, 2020
Het boek gaat over een 14-jarige jongen die wordt gepest op school. Deze jongen heet Arnold. Arnold komt een uit een NSB-gezin. Dit één van de redenen waarom Arnold gepest wordt. Arnold zijn vader is een prominent aanhanger van de NSB. Arnold wordt tegen de grond geslagen door een jongen van school, door Martin Jonkers. Uit wraak laat de vader van Arnold de winkel van het gezin Jonkers vernielen. In eerste instantie is Arnold het eens met de beslissing die zijn vader heeft genomen.
Op een dag gaat Arnold een paar Duitsers in de haven helpen. Er vliegt op dat moment een vliegtuig over die de Duitsers beschiet. Later op school komt Arnold erachter dat Martin gestolen spullen verzameld op een woonboot. Arnold wil wraak en perst hem af. Uiteindelijk wordt hij door Martin en een vriend op de woonboot opgesloten. Arnold weet te ontsnappen. Hij vertelt het gehele verhaal aan zijn vader. Arnold zijn vader wil weten wat er op school over NSB`ers gezegd wordt. Er komt een nieuwe jongen op school, zijn naam is Pieter. Pieter komt ook uit een NSB-gezin. Arnold wordt vrienden met Pieter. Arnold wordt niet meer gepest omdat Pieter groot en sterk. Daarnaast vertelt hij alles aan zijn vader, waar hij veel namen aan doorgeeft.
Even later wordt Arnold verliefd op een meisje uit de klas, ze heet Marloes. Marloes wil alleen niets met Arnold omdat hij een NSB`er is.
Er is een overval op het distributiekantoor waar Arnold zijn vader werkt. Na de overval wordt Arnold zijn vader directeur van dit distributiekantoor.
Arnold komt Marloes tegen. Marloes heeft haar tas laten vallen, deze ligt vol met bonkaarten de uit het distributiekantoor komen. Ze raken aan te praat. Door dit gesprek gaat Arnold twijfelen aan de NSB. Op 5 september 1944, vluchten de ouders van Arnold voor de Engelsen en Amerikanen. Arnold gaat niet mee en besluit te breken met de NSB.
Het was een spannend boek. Ik heb hem ook door verdere leerlingen laten lezen. Ze gaven aan dat zij het een spannend boek vonden. Het is wel meer een jongens boek. Ikzelf kan mij hier wel in vinden. Het is echter wel een boek waar je iets meer kennis bij moet kunnen halen. Voor kinderen is het soms lastig om te begrijpen hoe het in elkaar zat met de NSB etc. Dit heb ik in een korte uitleg gegeven m.b.t. Van de rol van de NSB in tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Op een dag gaat Arnold een paar Duitsers in de haven helpen. Er vliegt op dat moment een vliegtuig over die de Duitsers beschiet. Later op school komt Arnold erachter dat Martin gestolen spullen verzameld op een woonboot. Arnold wil wraak en perst hem af. Uiteindelijk wordt hij door Martin en een vriend op de woonboot opgesloten. Arnold weet te ontsnappen. Hij vertelt het gehele verhaal aan zijn vader. Arnold zijn vader wil weten wat er op school over NSB`ers gezegd wordt. Er komt een nieuwe jongen op school, zijn naam is Pieter. Pieter komt ook uit een NSB-gezin. Arnold wordt vrienden met Pieter. Arnold wordt niet meer gepest omdat Pieter groot en sterk. Daarnaast vertelt hij alles aan zijn vader, waar hij veel namen aan doorgeeft.
Even later wordt Arnold verliefd op een meisje uit de klas, ze heet Marloes. Marloes wil alleen niets met Arnold omdat hij een NSB`er is.
Er is een overval op het distributiekantoor waar Arnold zijn vader werkt. Na de overval wordt Arnold zijn vader directeur van dit distributiekantoor.
Arnold komt Marloes tegen. Marloes heeft haar tas laten vallen, deze ligt vol met bonkaarten de uit het distributiekantoor komen. Ze raken aan te praat. Door dit gesprek gaat Arnold twijfelen aan de NSB. Op 5 september 1944, vluchten de ouders van Arnold voor de Engelsen en Amerikanen. Arnold gaat niet mee en besluit te breken met de NSB.
Het was een spannend boek. Ik heb hem ook door verdere leerlingen laten lezen. Ze gaven aan dat zij het een spannend boek vonden. Het is wel meer een jongens boek. Ikzelf kan mij hier wel in vinden. Het is echter wel een boek waar je iets meer kennis bij moet kunnen halen. Voor kinderen is het soms lastig om te begrijpen hoe het in elkaar zat met de NSB etc. Dit heb ik in een korte uitleg gegeven m.b.t. Van de rol van de NSB in tijdens de Tweede Wereldoorlog.
April 19, 2023
Het boek oorlog zonder vrienden is een realistisch verhaal dat over een viertienjarige jongen genaamd Arnold gaat. Oorlog zonder vrienden is geschreven door Evert Hartman en verfilmd door Neijenhuis. Het boek speelt zich af in April van 1942 tijdens de Oorlog. Het hoofdpersoon Arnold genaamd is samen met zijn vader echte NSB’ers die beide heilig geloven in de idealen van hun partij. Arnold is een uitgesproken jongen die niet begrijpt waarom andere kinderen niet geloven in zijn idealen. Arnold woont thuis met zijn vader Koos zijn moeder Mevrouw Westervoord en zijn zus Rita. Ik denk dat Arnold mijn favoriete persoon is omdat hij en zijn gedachten erg goed in het verhaal worden beschreven en daarom kun je goed meeleven in zijn manier van denken. Het is een interessant verhaal omdat er normaal gesproken niet veel boeken die over de Tweede Wereldoorlog in een ik-perspectief van een NSB’er of de slechte kant van de mensen worden geschreven. Een paar indrukwekkende zinnen uit het boek vind ik ‘’DOODSTRAF Door het Politiestandrecht werden wegens overtreding der verordeningen van het STANDRECHT, ter dood veroordeeld: Gerrit Jan STEGEMAN, fabrieksarbeider Pieter VAN DE WERF, monteur Frederik BROERE, monteur omdat zij niet op hun werk verschenen DE DRIE VOLWASSENEN WERDEN DOOR DE KOGEL VOLTROKKEN’’ en ‘’De belangen van de Leider komen altijd op de eerste plaats’’ omdat deze zinnen goed verwoorden hoe het ging tijdens de bezetting. Ik vond het boek echt een aanrader en echt het lezen waard, ik zou het op een schaal van een tot tien het een 7,4/10 geven, omdat het een goed doorlopend en makkelijk te lezen boek was, de enige paar minpunten waren de Duitse woorden in het boek die, als je niet goed Duits kan, moeilijk te begrijpen zijn.
This entire review has been hidden because of spoilers.
April 17, 2020
One of the most impressive books I remember reading as a child. Back then I disliked the MC a lot because of his belief in the nazi's...cause if 9 year old me knew anything it was that nazi's were evil.
Rereading this as an adult makes me look at it in a totally different perspective. Yes the actions the MC takes to aid the nazi's are despicable...yet he was a basically brainwashed 14 year old boy. Like so many other young children he trusted his parents, believed the gospel that Hitler spewed.
This book is still a great read.
Rereading this as an adult makes me look at it in a totally different perspective. Yes the actions the MC takes to aid the nazi's are despicable...yet he was a basically brainwashed 14 year old boy. Like so many other young children he trusted his parents, believed the gospel that Hitler spewed.
This book is still a great read.
March 21, 2018
Mooi boek dat een keer de andere kant van de oorlog laat zien. Ook mensen die vóór de Duitsers (al dan niet gedwongen door ouders) waren hadden het zwaar. Ik heb enorm meegeleefd met de 14 jarige Arnold, want het lijkt me oprecht heel erg om in zijn schoenen te moeten staan. Aan de ene kant wil hij zijn vader trots maken, maar Arnolds gevoelens voor een meisje staan hem nog wel eens in de weg. Ik vind het een aangrijpend verhaal met een mooie boodschap. Zeker een aanrader!
January 27, 2022
Een boek dat niet alleen voor jongeren, maar ook voor volwassenen goed is om te (her)lezen.
Één van de weinige boeken over WOII waarin de hoofdpersoon geen verzetsheld of onderduiker is, maar zoon van een NSB'er. Dat dit boek geschreven is vanuit een ander perspectief maakt het tot een sterk boek dat laat zien dat de wereld niet zo zwart-wit is.
Van alle begrippen en organisaties die er waren in de Tweede Wereldoorlog is een verklarende lijst in het boek opgenomen.
Één van de weinige boeken over WOII waarin de hoofdpersoon geen verzetsheld of onderduiker is, maar zoon van een NSB'er. Dat dit boek geschreven is vanuit een ander perspectief maakt het tot een sterk boek dat laat zien dat de wereld niet zo zwart-wit is.
Van alle begrippen en organisaties die er waren in de Tweede Wereldoorlog is een verklarende lijst in het boek opgenomen.
February 26, 2021
Een klassiek over de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Het deed me aan Oorlogswinter denken, maar de perspectief is heel anders. Dat was het meest interessant uit het boek, de perspectief. Voor de rest, de schrijfstijl was goed, de personages ook, samen met het verhaal, maar ik vond het niet ontroerend of diep genoeg.
February 15, 2024
Het is een prima boek in het begin maar het laatste deel zwakt af. Het laatste stuk gaat ineens heel snel , d-day en paar zinnen verder zijn ze ineens in Nederland en moet Arnold met ze ouders en zus op de Vlugt .
Verder vind ik het sneu dat mensen iemand af moeten keuren omdat je ouders iets willen van je .
Verder vind ik het sneu dat mensen iemand af moeten keuren omdat je ouders iets willen van je .
Read
November 1, 2019In een (ver) verleden gelezen op de middelbare school. Vond het toen een erg goed boek. Tijd om hem eens te herlezen.
Weet niet precies in welk jaar ik hem gelezen heb dus 2009 is een gok. Ik werd dat jaar vijftien dus zou goed kunnen.
Weet niet precies in welk jaar ik hem gelezen heb dus 2009 is een gok. Ik werd dat jaar vijftien dus zou goed kunnen.
September 11, 2017
ik vond hem leuk
May 6, 2018
Een heel bijzonder boek, mooi om op 4 en 5 mei te (her)lezen.
April 18, 2020
Touching story of a young boy growing up in a pro-German family in the Netherlands during World War II.
November 10, 2022
Pretty grim and depressing. I totally understand why I didn't finish this as a kid.
May 24, 2024
Het verhaal viel me toch wat tegen.
Natuurlijk maakt de hoofdpersoon een ontwikkeling door. Maar echt veel gebeurt er niet.
Natuurlijk maakt de hoofdpersoon een ontwikkeling door. Maar echt veel gebeurt er niet.
July 22, 2024
Prachtig verhaal, helder geformuleerd, over de zoon van een nsb'er. Wat heel duidelijk wordt is de eenzaamheid die uitsluiting op basis van de keuzes van de vader.
August 19, 2023
Niet alleen een jeugdboek maar ook wijs om als volwassene te lezen. Gebeurtenissen hebben altijd meerdere kanten
March 13, 2020
Jeugd, oorlog, Duitsland; via 'Heimat' kwam ik in mijn hoofd al gauw uit bij een van mijn favoriete jeugdboeken van vroeger, 'Oorlog zonder vrienden' van Evert Hartman. Met hetzelfde plezier als waarmee je soms oude films terug kunt kijken kun je ook oude kinderboeken herlezen. Heerlijk vind ik dat. Het enige criterium waar zo’n kinderboek aan moet voldoen is dat ik het ooit al een keer heb gelezen (of misschien wel meerdere keren) en dan is het goed. Even een nostalgie-vinkje zetten in je hoofd. Het leuke met zo’n boek als 'Oorlog zonder vrienden' is, vaak weet je het verhaal nog wel zo’n beetje na te vertellen. De spanning zit ‘m dan eerder in ‘hoe ging dat nou ook al weer precies?’ En dan is het ook nog eens lekker leesbaar, want een kinderboek. Ideaal zo nu en dan...Lees verder
December 1, 2014
'War without friends' was the first book I read as a child about the other side of the story: about the people who choose for the ideology of the Nazi's in the 2nd World War. In the '80 a lot of Dutch books has been written about the resistance, but not about those who choose the wrong side. It's been very good written and it's one of Evert Hartmans best books, specially because he writes the emotional struggle of Arnold to choose a side so well. It must be a struggle made by many children of NSB'ers during the 2nd World War: following your parents or your own heart.
Displaying 1 - 30 of 35 reviews