เชิงอรรถวัฒนธรรม

by ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์

"เชิงถรรถวัฒนธรรม" เขียนขึ้นบนพื้นฐานความคิดหลักที่ว่าการจะทำความเข้าใจสังคมและปัญหาของมันอย่างถ่องแท้นั้น การศึกษาเรื่องราวของสถาบันต่าง ๆ ขนบประเพณี หรือวิกฤติใหญ่ ๆ ในสังคมยังไม่เพียงพอ หากแต่จำเป็นต้องวิเคราะห์สอบสวนลงไปจนถึงระดับของวัฒนธรรมในวิถีชีวิตประจำวัน

หนังสือเล่มนี้จะพาท่านเข้าไปสำรวจโลกของวัฒนาธรรมร่วมสมัยในชีวิตประจำวัน เพื่ออ่าน "ความหมาย" ที่ผู้สร้างและสื่อถึงกันผ่านสรรพสิ่งรอบตัว ไม่ว่าจะเป็นโทรศัพท์มือถือ เครื่องเสียง ปากกา ของสะสม ที่จอดรถ บอลโลก ยิ้มสยาม ไฟไหม้ ตลอดจนวันเด็ก วันเที่ยว หรือโฆษณาหาคู่ บรรดาความหมายที่ไหลเวียนอยู่ในกระบวนการดังกล่าวก็คือ คติความเชื่อ ค่านิยม อุดมการณ์ ซึ่งถูกกลบเกลื่อนไว้ภายใต้ข้ออ้างของประโยชน์ใช้สอยอันคุ้นชิน

159 pages, Paperback

First published June 1, 1996

Reviews

[MT · Rating 4 out of 5]

- ชอบที่อ.ชูศักดิ์เขียนถึงไมเคิล แจ็คสันตอนมาไทย ไม่คิดว่าการมาของราชาเพลงป๊อปจะสั่นคลอนประเทศไทยถึงขนาดนั้น ฮ่าๆ (แต่ก็นะ ตอนแกไปทัวร์อังกฤษ เลดี้ไดยังถ่อไปดูเลยจ้า) อ่านเล่มนี้แล้วก็อยากตามอ่านงานของพวกculture criticของไทยอีก ยุคนี้ไม่ค่อยมีงานแบบนี้ตีพิมพ์เลย ถ้าจะมีก็คงมีแต่โตมร ศุขปรีชามั้งที่ยังแอทีฟ

[Jessada Karnjana · Rating 5 out of 5]

บทความทั้งหมดที่นำมารวบรวมได้เปิดมุมมองเชิงวิจารณ์ที่ท้าทายและชวนฉงนอย่างยิ่ง วัฒนธรรมเชิงอรรถ (FOOTnote) เป็นบทความที่กวนตีนที่สุด ด้วยมีส่วนแทรกอยู่ที่ตีนกระดาษเยอะที่สุด น่าเสียดายที่อ่านช้าไป 15 ปี (อ่านปี 2009) แต่ก็ยังดีใจที่ได้อ่าน ชอบ

[Pae Ponsiri · Rating 5 out of 5]

เชิงอรรถ​วัฒนธรรม ของชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์​ เล่มนี้อาจเปรียบได้กับ มายาคติ (Mythologies)​ ของโรล็องด์ บาร์ตส์ (Roland Barthes) ที่ไม่ใช่เป็นฉบับโลกของฝรั่งเศส.. แต่เป็นฉบับโลกของประเทศไทย!
.
เล่มนี้เป็นรวมบทความในหน้าหนังสือพิมพ์ของชูศักดิ์ ที่เขียนวิจารณ์​สังคม-วัฒนธรรม​ ตั้งแต่ช่วงกลางปี 2536 ถึงต้นปี 2538 สิ่งที่ผมได้จากเล่มนี้คือปรากฏการณ์​ต่าง ๆ ในสังคมนั้น มันไม่ได้มีแต่เฉพาะตัววัตถุ/การกระทำที่ปรากฏอยู่ แต่มันมีความหมายทางวัฒนธรรมที่ซ่อนไว้ ที่เราอาจไม่รู้ตัว และเราอาจเผลอใช้มันเพื่อไปเอาเปรียบคนหลายคน โดยเฉพาะยิ่งต่อผู้หญิงในขณะนั้น
.
เรื่องที่จะได้เห็นจากเล่มนี้มีตั้งแต่ภาพสะท้อนความต่างทางวัฒนธรรมอย่าง ทำไมคนอเมริกันถึงไม่ชอบฟุตบอลแบบคนอังกฤษ(และอาจรวมถึงคนไทย), วัฒนธรรมการสะสมของที่ชอบครบเซ็ต​ หรือเรื่องการเอาเปรียบ​ทางเพศผ่านทางวัฒนธรรม ตั้งแต่เรื่องมือของใครที่เป็นคนถือมือถือ, เห็นอะไรในโฆษณาสยามเมืองยิ้ม ไปจนถึงเรื่องวัฒนธรรมกับความรุนแรงต่อเหตุการณ์ 14 และ 6 ตุลาฯ
.
เสียดายตรงที่เนื้อหาหลายส่วนเริ่มเก่าไปมากแล้ว ซึ่งก็เป็นเรื่องที่ต้องเข้าใจเพราะเล่มนี้ออกมานาน และวัฒนธรรม​โลกมันเปลี่ยนไปเร็วและตลอด แต่วิธีการมองโลกแบบนี้ก็ชวนให้เห็นโลกในแบบน่าตื่นตาตื่นใจ ให้เห็นโลกแบบที่รู้เท่าทันมัน และหวังให้ระวังจะไม่ใช้วัฒนธรรม​ไปเอาเปรียบทำร้ายคนอื่น

[Yuu Suwapee · Rating 3 out of 5]

หนังสือเก่าที่เพิ่งอ่าน เล่มนี้เขียนขึ้นในช่วงคาบเกี่ยวระหว่างโมเดิร์น และโพสต์โมเดิร์น

ได้รู้จักยุคโมเดิร์นมากขึ้นอีกนิด และทำให้ความเข้าใจยุคโพสต์โมเดิร์นชัดเจนขึ้นอีกหน่อย

[Leaning-Good · Rating 2 out of 5]

เล่มนี้ซื้อแล้วเก็บไว้เป็นสิบปีเลย เพิ่งจะเอามาปัดฝุ่นอ่านปีนี้เอง

ปรากฏว่า...อ่านไม่จบ อ่านแล้วเมื่อยอารมณ์ บางเรื่องเหมือนกำลังอ่านเชิงอรรถที่เป็นความคิดล้วนๆ ของผู้เขียนอย่างเดียว หรือ เป็นความคิดที่เกิดจากการปั้นให้เป็นรูปเพื่อจะเอามาโชว์ หรือว่าเราหยิบมันมาอ่านช้าไปวะ? มันเลยไม่อัพเดทกับสังคมไทยตอนนี้

จะว่าไปแล้ว การเขียนอะไรประเภทเชิงอรรถวัฒนธรรมเนี่ย... มันเป็นการเล่นกับของเล่นยากนะ ผู้เขียนต้องอยู่ในระดับอุเบกขาจิตขั้นสูงแล้ว เวลาเขียนมันจึงจะน่าเชื่อถือสมเป็นเชิงอรรถ มันยากส์....

ต้องเห็นใจคนที่คิดจะเขียนอะไรแบบนี้เหมือนกัน ยิ่งถ้าใจร้อนๆ ใจมันคิดแต่จะเร่งปั่นต้นฉบับเพื่อสร้างผลงานล่ะก็ อย่าหวังว่ามันจะมีอุเบกขาอยู่ในนั้นเลย มันต้องปั้นประเด็นให้น่าสนใจ มันต้องมีการตลาดเข้ามาปนอย่างแน่นอน

เล่มนี้จะได้สามถึงสี่ดาว ถ้าเราอ่านมันโดยคิดว่ามันเป็นวิชาการแนวบันเทิง แต่พอดีว่าชื่อเรื่องกับสถานภาพของผู้เขียนมันชวนให้คิดว่ามันน่าจะเป็นหนังสือวิชาการมากกว่า พออ่านแล้วรู้สึกอย่างข้างบน เราก็เลยให้สองดาวแทน

เป็นนักวิชาการเนี่ย มันยากเนาะ!

หรือคุณว่าไง ?