عقلانیت: بحثی در مبانی جامعه شناسی توسعه

by حسن رحیم‌پور ازغدی

مبحث اصلی این نوشتار شرح و تبیین این مدعاست که "عقلانیت غربی که در نظام"لیبرال-بورژوا"و تمدن کنونی مغرب زمین، نهادینه شده، مبتنی بر برداشتی شتاب‏زده از عقلانیت است که به شدت ناقص، ناتوان از تفسیر اصلی‏ترین مقاطع زندگی و مهم‏ترین نیازهای آدمی و قابل یک محاکمه تمام عیار علمی است و باید به دنبال عقلانیتی بودکه کلیه مزایای "عقلانیت ابزاری" و "صوری" را مد نظر بدارد اما بدان اکتفا نکرده و به حدودی بس جامع- تر و شامل‏تر بیندیشد، زیرا وقتی پروژه"زندگی و انسان"را با تاملی جدی‏تر و دقیق‏تر بنگریم، مفهوم "عقلانیت"، به همان نسبت دقیق‏تر شده بلکه پاک عوض می‏شود و چه بسا رفتاری که در دستگاه"هزینه- فایده"، در یک انسان‏شناسی غیر الهی، "عقلانی" تلقی می‏شود، در دستگاه "هزینه-فایده" جامع‏تر، که اسلام‏شناسی اسلامی، مدعی آن است، غیر مقرون به صرفه و کاملا غیر عقلانی از آب درآید و به عکس".
نگارنده در کتاب مفهوم "عقلانیت" و "کنش منطقی" در رفتار اجتماعی-اقتصادی(یکی از اصول توسعه سرمایه‏داری) را بررسی و بیشتر به آرای "ویلفر دوپاره‏تو" و "ماکس وبر" اشاره نموده در اصل قصد دارد مفهوم "عقلانیت" را در مبانی جامعه‏شناسی توسعه بررسی نماید. نگارنده برای عقلانیت سه جنبه معرفتی، اخلاقی و ابزاری قائل است.به زعم وی و بر اساس بررسی نظریات "پاره‏تو" و "وبر" در عقلانیت غربی تنها به عقلانیت ابزاری اکتفا شده است.
بخش دوم کتاب "عقلانیت اسلامی"نام دارد. در این باب از کتاب تصریح شده است که عقلانیت اسلامی" از انسان و حیات می‏پرسد و وقتی سنگ بنای "عقلانیت" را گذارد و مختصات و اهداف مبانی آن را معلوم کرد به تنظیم اخلاقیات(در راستای عقاید و فرهنگ)می‏نشیند و عاقبت به روش‏ها و ابزار تامین اهداف مادی و معنوی بشریت می‏پردازد".

104 pages, Paperback

First published January 1, 2008

About the author

حسن رحیم‌پور ازغدی (زاده ۱۳۴۳ در شهرستان مشهد) عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی است. از او با عنوان «چهره‌ای جدید در نظریه‌پردازی انقلاب اسلامی» یاد می‌شود. او همچنین سالهای قبل عضو هیئت ازریابی علمی و فرهنگی و مدیر مسئول و سردبیر نشریه کتاب نقد است که در فضای فکری معرفتی جامعه بسیار موثر بوده است.
ايشان تاکنون کتاب‌ها و مقاله‌هایی در مورد مباحث دینی و ایدئولوژی انقلاب اسلامی نوشته‌است. او سخنرانی‌های بسیاری در دانشگاه‌ها انجام داده‌است که غالب آنها تحت عنوان «طرحی به سوی فردا» به صورت cd و dvd ارائه شده است و هم اکنون در حال تبدیل به کتاب است.