Pose: Over hoe we kijken en wie we spelen

by Basje Boer

We leven, merkte Joan Didion al op, in onze verhalen. We maken de werkelijkheid kloppend – of aantrekkelijk, of smeuïg, of interessant – door die in te passen in narratieven. Maar als we het hebben over narratieven, hebben we het dan niet eigenlijk over clichés en stereotypen? Film, de kunstvorm die zo dicht tegen de werkelijkheid aan schuurt, geeft ons voorbeelden om naar te leven en rollen om te spelen. We spiegelen ons aan personages, dromen weg bij happy endings, laten ons overtuigen door het zwart-wit van goed en kwaad. Maar wat betekent het als de realiteit verstrikt raakt met verhalen? En wat betekent het voor een vrouw om zichzelf terug te zien in stereotiepe rollen – slachtoffer, godin of femme fatale?
Op intuïtieve en associatieve wijze onderzoekt Basje Boer in Pose – Over hoe we kijken en wie we spelen de vrouwenrollen die ons worden voorgeschoteld en de blik waarmee ze worden bekeken. Aan de hand van klassieke en populaire films, persona’s en personages en iconen uit de popcultuur, laat ze ons zien hoe aantrekkelijk het spel van kijken en bekeken worden is – en ook hoe gevaarlijk. Zouden we ons tegen de clichés moeten verzetten? Of is het rollenspel ons te dierbaar?

Genres: Nonfiction, Film

384 pages, Paperback

First published December 13, 2022

Reviews

[Laurie · Rating 3 out of 5]

Deze bundel kan heel herkenbaar, intiem en confronterend zijn, maar leest soms ook wel gewoon een beetje als een drie jaar vertraagde internetdiscours-echokamer.

[Aike · Rating 2 out of 5]

heb het echt geprobeerd maar ik ben moe. en misschien ben ik niet het publiek voor deze bundel. en misschien vind ik dit feminisme gewoon saai. 'is het wel een goed idee feminisme te verkopen' vraagt Basje Boer aan het einde van deze bundel en gaap, zijn we daar pas, zijn we echt nu daar pas na 370 paginas.

[Guus van der Peet]

Als iemand die zo’n 2/3e van de filmlijst achterin al gezien heeft, en die bekend genoeg is met de ideeën van Mulvey/Sontag/ed, ben ik waarschijnlijk niet het ideale publiek voor deze essays. Wanneer Boer uitweidt over de Male Gaze of Manic Pixie Dream Girls, trapt ze deuren in die wat mij betreft al vrij ver opstaan – ook omdat ze buiten het noemen van voorbeelden zelden iets echt vernieuwends aan het debat toevoegt. Dat neemt niet weg dat ik me goed heb vermaakt met Boers brede overzicht aan artikelen, romans, podcasts en heel veel goede films (Anna Biller representatie!). Maar ik werd pas echt enthousiast door de essays waarin ze die observaties vervolgens relateert aan persoonlijke ervaringen (haar reflecties op haar kledingstijl) of waarin ze gedetailleerder ingaat op specifieke casussen (de overeenkomsten tussen Dolly Parton en Nick Cave was een persoonlijke favoriet).

Maar die mening ligt dus vooral aan ik die zich iets te veel wakkere uren in een bioscoopstoel bevind. Als je je door deze recensie realiseert dat je juist graag iets wil leren over Mannelijke Blikken en Manische Meisjes (en wel een beetje behoort tot de Groene Amsterdammer parochie waartoe Boer preekt, want door het gebrek aan een argumentatieve structuur gaat een gemiddelde Michael Bay-fan waarschijnlijk niet overtuigd worden van het eigen ongelijk), is dit een heel fijngeschreven en toegankelijke introductie. En nadien heb je nog een lange lijst om verder te kijken, lezen en luisteren.

[Puck · Rating 3 out of 5]

Pose is een interessante en prikkelende verzameling essays over (vrouwen)rollen, over the male en the female gaze en hoe deze mensen vormt - binnen de popcultuur en in ons dagelijks leven. Door een vergrootglas te zetten op bekende stereotypes, actrices, literaire figuren en kunstenaars zet de schrijfster de lezer aan tot reflectie: wie is deze vrouw, wat draagt ze uit, en voor wie?

Voor lezers geïnteresseerd in dit (sociologische) vakgebied zullen niet alle hoofdstukken nieuwe informatie bevatten: er zijn al talloze artikelen en boeken geschreven over 'femme fatales', Marilyn Monroe, en de complexiteit van de roman Lolita. Maar Basje brengt de verhalen op nieuwe wijze met interessante invalshoeken, zoals haar analyse van de personages in King Kong, de parallalen tussen Nick Cave en Dolly Parton, en het toegankelijkheid van Beyonce's feminisme.

Tegen het einde namen de essays wat af qua kracht - alsof de schrijfster ook niet goed wist met welk type essay ze haar boek moest afsluiten - maar ik heb Pose met veel plezier gelezen en er verschillende film- en leestips aan over gehouden. 3,5 sterren.

"Het bekeken-worden heeft het zelfbewustzijn van vrouwen aangescherpt. Het heeft het, van jongs af aan, geslepen tot een mes. Waarom zou dat niet juist een voordeel zijn? De nabijheid waar Freud het over heeft, de hyperidentificatie met geprojecteerde vrouwen - of billboardvrouwen, of glossyvrouwen, of naakten in een museum - levert een perspectief op dat uniek is voor vrouwen. Een perspectief dat mannen onbekend is."

[kato · Rating 3 out of 5]

Stop trying to make ladycamp happen!

[Janne De Herdt · Rating 4 out of 5]

ik vond dit machtig want hoe kan iemand zoveel over zoveel weten en zo intelligent alles analyseren? oh ik wou dat er nog oneindig veel vervolgen werden geschreven en ik wil ook dat jullie het allemaal gaan lezen zodat we nadien samen het patriarchaat kunnen kleineren tot het in onze broekzak past

[Marijn Sikken]

Kun je je mijn enthousiasme voorstellen erachter te komen dat er nóg iemand in haar jeugd verliefd was op Edward Furlong?!!

[Els · Rating 5 out of 5]

Pose. Over hoe we kijken en wie we spelen. Door: Basje Boer.

Wow, wat een boek. Voor mij is het eenzelfde soort boek als De Argonauten (Maggie Nelson): het verandert je kijk op de wereld. Boeiend, uitdagend, confronterend en spannend. Ik heb er 5 dagen over gedaan om het uit te lezen, wat lang is voor mij, maar dat komt omdat ik zo vaak dingen heb teruggelezen en onderlijnd. Als ik een half boek onderlijn wil dat wat zeggen hé.

Boer neemt ons mee doorheen de geschiedenis van de film en popcultuur en laat ons zien dat er eigenlijk niet veel verschil is tussen de ‘rollen’ van bijvoorbeeld Sneeuwwitje, Sylvia Plath, Lana Del Rey en Cher. We leren wat ladycamp is en hoe dat verschilt van machocamp. Ze laat je naar jezelf en de wereld om je heen kijken, de wereld van nu én die van toen, op het scherm én in het echt. Hoe kijk je? Wie speel je? Wie ben je echt?

De Babysittersclub, Baby (Dirty Dancing), Sex and the city, Grey’s Anatomy,… Boer zag/las het, en ik ook. Dat maakt het voor mij, extra boeiend. Ze roept vragen op, stelt clichés in vraag, laat ons inzien hoe de stereotypen en archetypes niet enkel onze blik (male gaze) bepalen maar ook ons gedrag. Van mannen én vrouwen en iedereen daarnaast en er tussenin.

Pose is een boek boordevol informatie maar leest daarnaast ook als een trein. Het is vaak herkenbaar en doet nog vaker je hoofd tollen. Basje Boer weet waarover ze schrijft en heeft een verslavende, meeslepende pen. Ik zat 372 pagina’s lang met een glimlach op mijn gezicht als een bezetene te lezen én onderlijnen. Ik heb veel bijgeleerd, nog meer nagedacht en wil zo veel gaan herbekijken/herbeluisteren/opzoeken. Wat een boek!

[Eva · Rating 5 out of 5]

Zo goed, raad ik nu iedereen tot vervelens toe aan. Be prepared.

[Margot Derycke · Rating 2 out of 5]

Fieuw, ik was niet de juiste lezer voor dit boek. Ik heb echt veel te weinig series en films gezien om deze bundeling essays te kunnen volgen...

Ik ben zonder tv opgegroeid en dus waren de vrouwen die ik zag en de rollen die ze speelden levensecht. Beperkt. In dit boek daarentegen stapelen de namen van vrouwen, films en rollen zich op. Ik lees over de manic pixie dream girl, de broken down dolls, de cool girl, de fangirls, de lolita's, ... Ik kan niet mee, maar ben te nieuwsgierig om te stoppen. Ik wil weten wat ze schrijft over de Spice Girls, Beyoncé, Rosalía, Tori Amos, Sylvia Plath, de films van Von Trier, de jas van Connie Palmen, de "girl squad" van Taylor Swift.

Maar ik lees (tot vervelens toe) over de 'male gaze' en word bang van mijn eigen blik. Want blijkbaar kijk ook ik met mannenogen naar mezelf én naar andere vrouwen.

Help! Ik wil een ander boek en mijn vrouwenogen terug!

[Nienk · Rating 4 out of 5]

Beschouwende hersenspinsels over hoe we kijken naar vrouwen en vrouwenrollen, denken over vrouwenrollen en zelf bijdragen door rollen te spelen. Rete-interessant, mét een hele fijne lees- en kijklijst achterin. Tis geen betoog of wetenschappelijk boek, dus echt verdieping is het niet, maar wel een uiterst interessant bijeengeraapt zootje van verschillende fenomenen in film, muziek, theater en de maatschappij.

Je moet er wel tegen kunnen dat het speels gestructureerd is (aka warrig), haast tegen stream-of-consciousness aan. Alsof je Basje Boer aangeschoten bent tegengekomen op een feestje en ze zonder dat je er echt om gevraagd hebt een heel verhaal afsteekt over Hitchcock's VERTIGO en het vergelijkt met Katy Perry in haar hamburgerkostuum en lasagne. Ofzo. Maar ze vertelt het zo prettig dat je wel wil blijven luisteren.

[Suzi Dua · Rating 3 out of 5]

‘De male gaze is de blik die ons wordt aangeleerd door films, cultuur, popcultuur en marketing. Het is een term die niet helemaal recht doet aan de blik waarmee we elkaar vandaag de dag bekijken. Mannen, schreef kunsthistoricus John Berger, handelen, terwijl vrouwen verschijnen. Mannen kijken naar vrouwen, en vrouwen kijken naar hóé ze worden bekeken. De male gaze reduceert vrouwen tot ‘an object of vision: a sight’. Tot iets om naar te kijken. Maar de blik waarmee we elkaar op dit moment bekijken gaan niet alleen over man versus vrouw. Die blik gaat niet alleen over seksualiteit of gender, maar over het soort vrouwelijkheid dat we dulden, en het soort dat ons nerveus maakt. Over passen in een mal, over in een mal gedwóngen worden.’

[Pascal Vanenburg · Rating 3 out of 5]

Over hoe mannen naar vrouwen kijken en hoe vrouwen van jongs af aan zichzelf met dezelfde blik leren aanschouwen. Over de stereotype rollen die vrouwen aannemen, de macht die ze hiermee kunnen uitoefenen, de schade die hiermee wordt aangericht. Vrijwel elk essay is op zichzelf sterk, hoewel soms lastig te volgen voor een filmbarbaar als ik omdat ik veel aangehaalde voorbeelden niet ken. Als bundel is het op een gegeven moment wel erg veel van hetzelfde.

[Marije de Wit · Rating 5 out of 5]

'Maar troost wordt nooit gevonden in vernieuwing of progressie, maar in traditie. In de groeven waar we al zo lang in vastzitten. Hij prikt [blote vrouwen] aan de muur omdat hij het een geruststellende gedachte vindt dat het gaat zoals het altijd is gegaan: hij is een man, zij is een vrouw. Zij trekt haar kleren voor hem uit, maakt zich mooi, tuit haar lippen - maakt zich beschikbaar. En hij kijkt naar haar. Wat gefetisjeerd wordt is niet seks, maar onderdanigheid.'

[Annabelle · Rating 3 out of 5]

Afgelopen maanden steeds bij vlagen wat stukken in gelezen, daar was het het perfecte boek voor. Vond de essays een beetje wisselend, sommige waren erg mooi, maar er waren ook veel momenten waar ik hoopte dat ze nog nét even wat verder over alles uit zou wijden, omdat het voor mijn gevoel pas net interessant werd. Toch ga ik het er zeker nog een paar keer bijpakken om mijn favoriete essays te herlezen.

[Martijn Van · Rating 4 out of 5]

Voor een essaybundel over een onderwerp is dit boek eigenlijk net iets te dik waardoor er veel herhaling in zit. Daar tegen over staat dat we al jaren doodgegooid worden met de herhaling van de male gaze.

[Erik Snel · Rating 5 out of 5]

Om in elk hoofdstuk een paar draaien om je oren te krijgen, daar moet je maar net zin in hebben. Basje Boer beschrijft scenes uit films, series, videoclips en manifestaties van sterren in de media op zo’n slimme manier die steeds andere en diepere lagen en bedoelingen van de maker blootlegt dan mij bij de eerste keer kijken waren opgevallen. Zo werd ik keer op keer geconfronteerd met mijn eigen male gaze. Verontrustend, verwarrend, verrijkend en intrigerend tegelijk. Omdat ze zo goed en erudiet schrijft en mooie verbanden legt krijg je zin om al die films en met name Vertigo, die een sleutelrol speelt in het boek nog eens te zien.

[Marjolein Maertens · Rating 3 out of 5]

Af en toe wat feministische kost lezen, doet een mens al eens goed. Het boek had wel uit een kleinere selectie essays kunnen bestaan wat mij betreft: Maryline Monroe, Vertigo en Lolita blijven steeds maar terugkomen.

[Lauralouise · Rating 5 out of 5]

Ik denk het beste wat er recentelijk in Nederland over deze materie verschenen is.

[Nelson Morus · Rating 4 out of 5]

‘Hoe male is jouw gaze?’

[Sophie Anna · Rating 4 out of 5]

Doe jezelf een plezier en lees dit super coole boek!!

[Savannah Petrieux · Rating 4 out of 5]

super interessant

[Leen · Rating 4 out of 5]

Een boek vol plakkertjes, onderstreepte zinnen en potlood-notities in de zijlijn. Het is oké niet alles te weten, je soms naïef te voelen of van Dirty Dancing te houden. Basje Boer gaf me veel woorden voor rommelige onderbuikgevoelens.

‘Ik verlang naar het kijken zonder bekeken worden. Naar het moment van fantasie voordat alles echt werd.’

[Nikita · Rating 2 out of 5]

Boek begon sterk en las lekker weg. Halverwege raakte ik de draad een beetje kwijt en miste ik de vernieuwing.