Rękopis znaleziony w smoczej jaskini: Kompendium wiedzy o literaturze fantasy

by Andrzej Sapkowski

Fantasy jest czytana. Czy się komuś podoba, czy nie, popularność tego rodzaju fantastyki w wątpliwość podawana być nie może. Od czasu, gdy w roku 1960 wydana została w Polsce napisana przez Johna Ronalda Reuela Tolkiena książka Hobbit, czyli tam i z powrotem, gdy w latach 1961-63 wydany został tegoż autora trzytomowy cykl Władca Pierścieni, gdy w roku 1983 ukazał się Czarnoksiężnik z Archipelagu Ursuli K. Le Guin, a w roku 1985 Silmarillion Tolkiena, dobra passa fantasy trwa.
Mając to właśnie na uwadze, ośmieliłem się napisać i ośmielam się zaprezentować światu niniejszą książkę. Pomyślaną i wykoncypowaną jako przewodnik, baedeker. Jako nić Ariadny, pięknej córy króla Minosa, dzięki której Tezeusz, syn Egeusza, nie zbłądził w czeluściach labiryntu Krety.
Albowiem fantasy jest Labiryntem.
Labiryntem mrocznym, zawiłym i groźnym.
Groźnym, albowiem czyha w nim monstrum, Minotaur.
Ecce Minotaurus vorat omnes quos labirinthus implicat...
Minotaur, który grozi wchodzącym do Labiryntu, to Potwór Niewiedzy i Niezrozumienia!
Ale niestraszny ten potwór tym, którzy widzą przed sobą świetlistą nić, rozwijaną z toczącego się czarodziejskiego kłębka.
Śmiało tędy. Do góry wznieśmy skroń.
Oto wejście do Labiryntu. A oto nić.

Andrzej Sapkowski

Genres: Fantasy, Polish Literature, Cultural, Poland, Sci Fi Fantasy, Essays, Reference

240 pages, Hardcover

First published January 1, 2001

About the author

Andrzej Sapkowski, born June 21, 1948 in Łódź, is a Polish fantasy and science fiction writer. Sapkowski studied economics, and before turning to writing, he had worked as a senior sales representative for a foreign trade company. His first short story, The Witcher (Wiedźmin), was published in Fantastyka, Poland's leading fantasy literary magazine, in 1986 and was enormously successful both with readers and critics. Sapkowski has created a cycle of tales based on the world of The Witcher, comprising three collections of short stories and five novels. This cycle and his many other works have made him one of the best-known fantasy authors in Poland in the 1990s.

The main character of The Witcher (alternative translation: The Hexer) is Geralt, a mutant assassin who has been trained since childhood to hunt down and destroy monsters. Geralt exists in an ambiguous moral universe, yet manages to maintain his own coherent code of ethics. At the same time cynical and noble, Geralt has been compared to Raymond Chandler's signature character Philip Marlowe. The world in which these adventures take place is heavily influenced by Slavic mythology.

Sapkowski has won five Zajdel Awards, including three for short stories "Mniejsze zło" (Lesser Evil) (1990), "Miecz przeznaczenia" (Sword of Destiny) (1992) and "W leju po bombie" (In a Bomb Crater) (1993), and two for the novels "Krew elfów" (Blood of Elves) (1994) and "Narrenturm" (2002). He also won the Spanish Ignotus Award, best anthology, for The Last Wish in 2003, and for "Muzykanci" (The Musicians), best foreign short story, same year.

In 1997, Sapkowski won the prestigious Polityka's Passport award, which is awarded annually to artists who have strong prospects for international success.

In 2001, a Television Series based on the Witcher cycle was released in Poland and internationally, entitled Wiedźmin (The Hexer). A film by the same title was compiled from excerpts of the television series but both have been critical and box office failures.

Sapkowski's books have been translated into Czech, Russian, Lithuanian, German, Spanish, French, Ukrainian, and Portuguese. An English translation of The Last Wish short story collection was published by Gollancz in 2007.

The Polish game publisher, CD Projekt, created a role-playing PC game based on this universe, called The Witcher, which was released in October 2007. There is also a mobile version of the game which has been created by Breakpoint Games and is being published by Hands-On Mobile in Western Europe,Latin America and Asia Pacific.

The English translation of Sapkowski's novel Blood of Elves won the David Gemmell Legends Award in 2009.

Reviews

[Artur Nowrot · Rating 4 out of 5]

Świetna, z humorem i polotem napisana książka, nie powiem, że pozycja obowiązkowa, bo nie znoszę tego określenia, ale dla fanów fantasy co najmniej tak użyteczna jak dodatkowa ręka. Sapkowski podaje bardzo zgrabną typologię gatunku, jego historię (wywodząc go od mitu arturiańskiego i wskazując najistotniejsze jego elementy), prekursorów, najważniejszych twórców i dzieła (czytania przynajmniej na rok, jeśli nie dłużej). Nieodzowna pomoc przy rozpracowywaniu konwencji.

[Ania · Rating 4 out of 5]

Bardzo pouczająca pozycja. Szkoda tylko, że tak pełna literówek - mam nadzieję, że nowe, uaktualnione wydanie jest lepsze (i pełniejsze, bo jednak od 2001 roku w Fantasy działo się Dużo, oj Dużo).

[Angelika · Rating 4 out of 5]

Endrju to dobry gawędziarz jest. Nawet pisząc encyklopedię/słownik, potrafi rzucić ironiczno-rubaszną metaforą.

[Anna · Rating 4 out of 5]

Książka rzeczywiście przydatna dla osób, które nie obcują z literaturą fantasty bardzo często. Pomoże w odróżnieniu wielu rodzajów tej literatury z podaniem przykładów.

[Szuwaks · Rating 5 out of 5]

Jak wskazuje podtytuł i słowo wstępne autora, książka ta pełni rolę przewodnika po literaturze fantasy. Sapkowski, korzystając ze swojej wiedzy i oczytania, prezentuje szeroki (acz subiektywny, jak sam podkreśla) wybór autorów, tytułów, motywów, bestii, itd. występujących w tym gatunku. Na początku jednak przedstawia własną definicję tego czym fantasy w ogóle jest i jak się dzieli (przy tym wytykając mainstreamowi i science fiction próby zawłaszczania tytułów i autorów należących do fantasy (więcej o tym, zwłaszcza konflikcie fantasy-SF jest w rozdziale III, a w rozdziale V o klasyfikacji sub-gatunkowej wg. Sapkowskiego)). Rozdział II to przedstawienie kobiet i mężczyzn, którzy położyli podwaliny pod cały gatunek. W IV rozdziale Sapkowski wyjaśnia i opatruje przykładami różne terminy funkcjonujące w fandomie fantasy (przede wszystkim anglojęzycznym). VI rozdział to wykaz cykli najróżniejszych autorów i autorek. Rozdziały VII, IX i X to leksykony postaci, istot i innych elementów związanych z fantastyką . W VIII rozdziale Sapkowski przedstawia bohatera w dwóch zasadniczych modelach - amerykańskim (vide Conan) i europejskim (król Artur). W tym samym miejscu poświęca miejsce bohaterkom, które przez długi czas traktowane były w literaturze fantasy po macoszemu, jako obiekt seksualny albo ozdobnik, a ostatecznie wywalczyły sobie własne miejsce (co ciekawe, objętościowo ta część zajmuje najwięcej rozdziału). W XI wymienia różne nagrody literackie, które często również fantasy traktowały niezbyt poważnie, a XII to kanon fantasy wg Sapkowskiego, składający się z 85 tytułów, które "każdy szanujący się miłośnik gatunku znać powinien".

Sapkowskiego raczej nikomu przedstawiać nie trzeba. Jeśli komuś podobał się Wiedźmin albo trylogia husycka, to myślę że ten tytuł będzie idealną kolejną lekturą. Sapkowski pisze ze swadą, okraszając tekst swoim specyficznym, bardzo często kpiarskim, poczuciem humoru. Nie byłby sobą, gdyby nie wbił szpili Kościołowi czy mizoginistycznemu podejściu do kobiet, zwłaszcza w fantastyce. Niektóre teksty mogą zalatywać wprawdzie dziaderstwem, ale jednak to książka sprzed 20 lat. (À propos - książka oryginalnie wyszła w 2001 i to wydanie czytałem (bo takie miała moja biblioteka miejska), ale jest też wydanie drugie, uzupełnione i rozszerzone.) Na pewno widać tu też oczytanie i obeznanie Sapkowskiego w fantastyce, w mitologiach (z dużym naciskiem na mitologię irlandzką i celtycką) i w dawnych tekstach (np. legendy arturiańskie). W sumie nie powinno dziwić, biorąc pod uwagę ile motywów i nawiązań zawarł w Wiedźminie.

Jak już powiedziałem, jeśli komuś siadł Wiedźmin czy trylogia husycka, ten tytuł raczej też się spodoba. Mi spodobał się bardzo i nie raz i nie dwa prychałem na głos śmiechem. Polecam

[KaruzelaNaKoparce · Rating 2 out of 5]

Po chwili zastanowienia, zmieniam 3 na 2. Czytało się dobrze, ale mam nieodparte wrażenie, że to książka pisana od Sapkowskiego dla Sapkowskiego. A że Sapkowskiego interesuje głównie mitologia celtycka i legendy Arturiańskie, to tutaj dostajemy (i to jest ok, chociaz mnie obchodzi srednio) oraz ego trip i prywatne żarcioszki (to jednak męczy).

[Bartłomiej · Rating 5 out of 5]

Incredibly useful book.

[Mikołaj · Rating 4 out of 5]

Dobra książka będąca dokładnie tym czym się reklamuje - kompendium wiedzy o fantastyce. Ciekawe przemyślenia pana Andżeja. Polecam 4.5 (są nudy przy niektórych hasłach).