پنج گفتار در باب حکومت

by صادق زیباکلام

180 pages, Paperback

First published April 1, 2010

About the author

صادق زیباكلام مفرد در سال ۱۳۲۷ درمحله بازارچه آب منگول تهران متولد شد. وی استاد علوم سیاسی، نگارنده و دانشور ایرانی با گرایش‌های اصلاح‌گرایانه و نوآزادی‌خواهانه است. او دکترای علوم سیاسی از دانشگاه برادفورد دارد و هم‌اکنون استاد تمام دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد است.


تألیفات:
ما چگونه، ما شدیم: ریشه‌یابی علل عقب ماندگی در ایران، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
غرب چگونه غرب شد؟ (چاپ اول: ۱۳۹۵)
هاشمی بدون رتوش: پنج سال گفتگو با هاشمی رفسنجانی، صادق زیبا کلام، فرشته سادات اتفاق فر، تهران: روزنه
جامعه‌شناسی به زبان ساده، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
مقدمه‌ای بر انقلاب اسلامی، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
فرهنگ خاص علوم سیاسی (دربرگیرنده کلیه اصطلاحاتی که به «ایسم» ختم می‌شوند)، حسن علیزاده، صادق زیبا کلام (مقدمه)، تهران: روزنه
سنت و مدرنیته: ریشه یابی علل ناکامی اصلاحات و نوسازی سیاسی در ایران عصر قاجار، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
از دموکراسی تا مردم سالاری دینی: نگرشی بر اندیشه سیاسی شریعتی و زمانه او، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
تحولات سیاسی و اجتماعی ایران ۱۳۲۰–۱۳۲۲، صادق زیبا کلام، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)
قربانیان، وقایع نگاری فرازها و فرودهای جنبش نوخاسته اصلاحات، صادق زیبا کلام، امیرهوشنگ شهلا، تهران: قطره
آذری غریب، صادق زیبا کلام، نصیر عبادپور (به اهتمام)، تهران: بیدگل
نهادها و اندیشه‌های سیاسی در ایران و اسلام، حمید عنایت، صادق زیبا کلام (مصحح)، تهران: روزنه
از هانتینگتون و خاتمی تا بن لادن: برخورد یا گفتگو میان تمدن ها؟، صادق زیبا کلام، تهران: روزنه
مبانی علم و سیاست، مرتضی صادقی، جواد شفیع‌پور، حسین عنایت مهدی، صادق زیبا کلام (زیرنظر)، تهران: رهپویان شریف
افلاطون، توماس هابز، جان لاک، جان استوارت میل و کارل مارکس: پنج گفتار در باب حکومت، صادق زیباکلام، تهران: روزنه
ایران در عصر نادر، مایکل اکسورتی، صادق زیباکلام (مترجم)، سیدامیر نیاکویی (مترجم)، تهران: روزنه
گفتن یا نگفتن
کتاب توهم توطئه
هاشمی رفسنجانی و دوم خرداد
عکسهای یادگاری با جامعه مدنی
یادداشت‌های انقلاب

Reviews

[Maziyar Yf · Rating 4 out of 5]

زیباکلام در کتاب پنج گفتار در باب حکومت تلاش کرده است دیدگاه پنج تن از فلاسفه ، افلاطون ، توماس هابز ، جان لاک ، جان استوارت میل و کارل مارکس را در مورد حکومت مطلوب بررسی نماید . هنر زیباکلام در این کتاب کوتاه علاوه بر ساده نویسی فوق العاده مجسم ساختن فضا و روزگار هر یک از این فلاسفه است که به خواننده کمک می کند اندیشه بر آمده آنان را در بستر زمان خود در نظر گرفته و بسنجد .
زیباکلام در ابتدای هر فصل به تعریف حکومت مطلوب از نگاه هر یک از فلاسفه پرداخته ، سپس اندیشه آنها را نقد کرده و در پایان خلاصه ای از دیدگاه هر یک این پنج نفر را بیان کرده است . او کتابش را با افلاطون و سپس توماس هابز شروع کرده که هر دو به گونه ای حامی حکومت مطلقه بوده اند . سپس نظرات جان لاک و جان استوارت میل به عنوان طرفداران دموکراسی و حاکمیت اکثریت و البته در مورد استوارت میل تاکید بر حق اقلیت در برابر اکثریت را بررسی کرده و در پایان به نظریه متفاوت کارل مارکس پرداخته است .
البته زیبا کلام حجم بیشتری از کتاب را به نظریه کارل مارکس اختصاص داده ، از فردریش هگل و تعریف دیالکتیک آغاز کرده و سپس تفاوت اندیشه مارکس با هگل و در پایان نظریه مارکس ، تضاد طبقاتی و اهمیت اقتصاد ، ابزار تولید ومناسبات تولید را بررسی مختصری کرده است .
شاید تنها مشکل کتاب حجم کم آن و بررسی اندیشه های فقط پنج فیلسوف به شکل خلاصه باشد ، زیباکلام همانگونه که در فصل عصر روشنگری در کتاب غرب چگونه غرب شد نشان داده اشراف کاملی بر این موضوع دارد . کاش زیباکلام به جای اتلاف وقت خود و شرکت در برنامه های شبکه لمپنی مانند من و تو یا طرح انواع اندیشه های سیاسی بعضا عجیب و ناامید کننده به بسط و گسترش کتابهایی از این قبیل می پرداخت .

[صان · Rating 5 out of 5]

توی مقدمه کتاب، می‌خونیم که زیباکلام از خوبی‌های ساده‌نویسی و آسیب‌شناسی سخت‌نویسی حرف می‌زنه.
کتاب هم با همین فرمون جلو می‌ره و این ۵ عقیده سیاسی رو به ساده‌ترین شکل و خیلی شفاف و واضح نقل می‌کنه، نقد می‌کنه و در آخر خلاصه می‌کنه. طوری که جای هیچ سوالی برای خواننده باقی نمی‌ذاره.
وجود خلاصه‌هاش هم باعث می‌شه اگه بعدن خواستی درباره یکی از این موارد چیزی بخونی، می‌تونی اون چند صفحه رو دوباره بخونی و مطالب قبلی برات یادآوری بشه.
این اولین کتابی بود که از زیباکلام خوندم و منو به شدت راغب کرد که بقیه کتاب‌هاش رو هم بخونم

[Amin Norouzi]

کتاب های متعددی در رابطه با اندیشه های سیاسی تالیف و ترجمه شده اند. ویژگی عمده این کتاب اما زبان ساده و جذاب آن است که مخاطب را حتی اگر علاقه مند به اندیشه سیاسی نباشد جذب می کند. زیباکلام پنج گرایش عمده تاریخ اندیشه سیاسی را برگزیده و آنچه را که درک کرده به سادگی بازگو نموده است. افلاطون ، توماس هابز ، جان لاک ، جان استوارت میل و کارل مارکس، اندیشمندانی که دیدگاه هایشان فرسنگ ها با هم فاصله دارد اما در اندیشه هر کدام از آنها بخشی از حقیقت مشاهده می شود که به تناسب شرایط زمان مطرح ساخته اند.

[محمد یوسفی‌شیرازی · Rating 5 out of 5]

برای من که در وادی سیاست،‌ پیاده و بی‌دانشم، خواندن این کتاب فرصتی مغتنم بود تا جانِ کلام اندیشه‌ی سیاسی متفکران بزرگ را به‌شکلی تاریخی و زمان‌مند و به‌زبان ساده و آسان‌فهم بیاموزم. نویسنده‌ی این کتاب در مقدمه ضمن انگشت‌نهادن به زبان نافهمیدنی غالب نوشته‌هایی که درزمینه‌ی علوم انسانی به‌زبان فارسی وجود دارد،‌ مقصود خود را از این کتاب، توضیح و تبیین ساده و بی‌گره علم سیاست معرفی می‌کند. پنج گفتاری که در این مجموعه به آن‌ها پرداخته شده، به‌ترتیب عبارت است از: افلاطون، توماس هابز،‌ جان لاک، جان استوارت میل، کارل مارکس. نکته‌ی شایان‌توجه این است که مؤلف در بازشناساندن دیدگاه‌های هریک از این نظریه‌پردازان و تحلیل‌هایی که از نظرگاه‌های آنان به‌دست می‌دهد، نقش اوضاع اجتماعی روزگارِ آن اندیش‌مند را در شکل‌گیری دیدگاه سیاسی خاصش به‌خوبی می‌شکافد. این نکته‌ای کلیدی است که در بسیاری مواقع از آن غفلت می‌کنند؛ به‌خصوص کسانی که هر نظریه و دیدگاهی را صرفاً زاییده‌ی ذهن اندیشه‌ور می‌پندارند و حکم‌های صادرشده در آن را همیشگی تلقی می‌کنند. سیر تاریخی رعایت‌شده در فصل‌بندی کتاب، این امکان را به مخاطب می‌دهد که دگردیسی اندیشه‌های سیاسی را از قدیم‌ترین روزگار تا دوران مدرن، پله‌پله و گام‌به‌گام به‌روشنی دریابد. هم‌چنین در پایان هر بخش، چکیده‌ای از دیدگاه‌های سیاسی هریک از این پنج تن به‌دست داده شده است که برای مرور آن‌چه در هر فصل خوانده شده و احتمالاً پس از پایان آن، هنوز در ذهن پاره‌ای مخاطبان ته‌نشین و جاگیر نشده، سودمند است. اشکال عمده‌ی این کتاب، بی‌ارجاع‌بودنش است. در لابه‌لای سطرهای این نوشتار، هیچ ارجاعی وجود ندارد. البته تصور می‌کنم این نقیصه تااندازه‌ای ناشی از هدف آموزشی کتاب باشد؛ چراکه مؤلف در آغاز قصد آن را داشته که جزوه‌ای درسی برای دانش‌جویان فراهم کند و این جزوه بعدها به‌صورت کتاب درآمده است. در جزوه‌ی درسی چندان مجال ارجاع‌دهی و اثبات مدعاهای مطرح‌شده در متن ازاین‌طریق نیست؛ زیرا دانش‌جو، به‌ویژه دانش‌جویی که به‌تازگی با این موضوعات سروکار پیدا می‌کند، از تعداد زیاد ارجاعات احتمالی متن، گیج می‌شود و اندکی از اصل مطلب بازمی‌ماند. این ارجاع‌دهی‌ها را بهتر است برای سطح‌های پیش‌رفته و پژوهش‌گرانه‌ی مطالعات کنار گذاشت. بااین‌وصف، شاید بتوان از این کاستی چشم پوشید.

[AmirFarhad · Rating 5 out of 5]

مناسب برای آشنایی با مکاتب و اصطلاحات و نظریه پردازان

[Maysam Ebadi · Rating 4 out of 5]

می‌خوام ریویو رو با نقل قول چند سطری که خوندنش بسیار برام لذت‌بخش بود شروع کنم؛ چند سطری که از همین کتاب، و مربوط به آرای جان استوارت میل، متفکر بریتانیایی سده‌ی نوزدهم هست:
”اعتقاد تعصب‌آمیز و سرسپردگی مطلق به یک عقیده فارغ از درستی یا نادرستی آن خطا و نامطلوب است. به اعتقاد میل، روش عقلایی در دفاع از یک نظر آن است که هر قدر هم که به صحت آن اعتقاد داشته باشیم، مع‌ذلک اعتقادمان را مطلق و کامل ندانسته و اجازه دهیم دیگران با آن مخالفت نمایند.
از نظر میل، یگانه راه رسیدن به باور و اعتقاد عقلانی آن است که آن عقیده و نظر در معرض آرا و اندیشه‌های مخالف خود قرار گیرد. خلاصه سخن آنکه از نظر میل، مهم‌تر از نفس یک عقیده، راه رسیدن به آن است و حتی یک باور صحیح هم اگر از راه غلط به دست آمده باشد ارزش و اعتباری ندارد.“

در اولین سطر مقدمه نوشته شده: ”این کتاب، ابتدا در شکل و شمایل یک جزوه درسی بود که برای یکی از شاگردانم نوشته بودم. ایشان در دانشگاه آزاد عهده‌دار تدریس مبانی علم سیاست -یکی از دروس پایه‌ای رشته علوم سیاسی- شده بود...“ نویسنده، آقای دکتر صادق زیباکلام، استاد تمام علوم سیاسی دانشگاه تهران، در ابتدا به جزوه بودنِ این کتاب اعتراف کرده! البته این بدین معنی نیست که کتاب خوبی نباشه، منتهی این جزوه بودن باعث شده که هیچ منبع و مأخذی در کتاب دیده نشه و پاورقی‌ها از ذکر منبع نقلِ قول‌ها تقریباً خالی باشن، که این نکته‌ای منفی هست. اما جزوه بودن، جنبه(ها) مثبتی هم داشته؛ مختصر و مفید بودن یکی از جنبه‌های مثبت کتاب هست.

مثل سبک و سیاق همیشگی آثار دکتر زیباکلام، این کتاب هم ساده و روان پیش می‌ره و نکات و مطالب بعضاً پیچیده رو با زبانی ساده و تقریباً همه‌فهم ارائه کرده. و به عنوان یکی از بهترین گزینه‌ها برای شروع و ورود به مطالعه در عرصه علوم سیاسی می‌شه بهش نگاه کرد. برای منِ نوعی که دانشجوی مهندسی هستم و اطلاعاتم در این زمینه کم بود، مفید واقع شد و کمی زاویه دیدم رو باز کرد تا بدونم در ادامه باید به دنبال مطالعه در کدوم بخش از علوم سیاسی باشم. حتی می‌شه گفت که دانش‌آموزان دبیرستانی هم می‌تونن از این کتاب استفاده کنن. پس خوندن این کتاب به کسانی که چیزی از علوم سیاسی نمی‌دونن و با ساختار نظام‌های سیاسی ناآشنا هستن و می‌خوان از سطح مبتدی شروع کنن توصیه می‌شه! البته این کتاب فقط به آرای پنج نفر از اندیشمندان این حوزه پرداخته و قطعاً مدل‌های بیشتری در زمینه‌ی نظام‌های سیاسی ارائه شده که این کتاب برای علاقه‌مندان فقط نقطه‌ی شروع خواهد بود.

اگرچه کتاب بیشتر جنبه‌ی اخباری و آموزشی داره اما هر کسی پس از مطالعه، نمی‌تونه ذهنش رو از تجزیه و تحلیل و مقایسه مطالب بازبداره. به شخصه آرای جان استوارت میل رو بیشتر پسندیدم! و حین خوندن چند سطری که در ابتدا نقل قول کردم، یاد نظر استاد مطهری درباره آزادی تفکر افتادم: ”شهید مطهری پیشنهاد دادند که یک استاد مارکسیسم در دانشکده الهیات تدریس کند از سوی دیگر استاد مدرسان اسلام هم عقایدشان را بیان کنند تا دانشجویان انتخاب کنند؛ نام این، آزادی تفکر است“. سال‌ها از این نوع نگاه گذشته و بماند که حالا وضعیت نگاه به این نوع نگاه‌ها در جامعه‌ی ما چه طور است؛ شاید بی‌دلیل نبوده که دکتر زیباکلام در صفحه‌ی اول کتاب این طور نوشته: ”تقدیم به فقیه آزادی‌خواه آیت الله حسینعلی منتظری“. قضاوت با خواننده.

[Bahareh Naderi · Rating 3 out of 5]

پنج گفتار در باب حکومت اطلاعات مختصر و مفیدی از افکار پنج اندیشمند درخصوص اینکه چه حکومتی برای بشر مطلوب است ارائه می دهد
فارغ از شخصیت سیاسی و اجتماعی نویسنده کتاب بدی نبود
و اما اندیشمندان و نظریاتشان
افلاطون و آریستوکراسی
توماس هابز و حکومت مطلقه
جان لاک و دموکراسی
جان استوارت میل و لیبرال دموکراسی
کارل مارکس و کمونیسم

[Ali Karimnejad · Rating 4 out of 5]

کتاب خوبی است. کامل نیست ولی قصد هم ندارد باشد.
میخواهد یک پک جمع و جور و خلاصه از پنج نوع حکومت باشد، که هست.
بیشتر شبیه جزوه دانشگاهی است تا کتاب قابل ارجاع. اما خیلی وقت ها خواندن یک جزوه جمع و جور بیشتر خوشایند است.

[Dariush Eslami · Rating 4 out of 5]

ساده و خلاصه، برای افرادی که نمیخوان خیلی وقت بزارن ولی به آگاه شدن توی این مسائل علاقه دارن پیشنهادش میکنم

[Alireza Farahani · Rating 3 out of 5]

این‌گونه می‌نویسم که کتاب شروع مناسبی برای آشنایی با اندیشه‌های مدرن در امر سیاسی و‌ نظریه‌پردازی‌های جدیدتر می‌باشد.
نویسنده به اهداف کتاب وفادار می‌ماند به حاشیه نمی‌رود و به صورت متنی روان در پنج گفتار به تشریح نظریه‌ها می‌پردازد.
اهداف هر نظریه و‌ چرایی به وجود آمدن آن، سوالات و دوران زندگی نظریه پرداز به خوبی و به اندازه‌ی اهداف کتاب طرح می‌شود.
نکته‌ی قابل ذکر تفاوت‌های معنادار نظریات پنج‌گانه هست به خصوص فرق‌های نظریه هابز و لاک و میل که ریشه های مشترکی دارند.

[Mahdieh · Rating 5 out of 5]

این کتاب نه نخستین اثر فارسی پیرامون اندیشه سیاسی است و نه طبعا آخرین آن خواهد بود؛ چرا که در فارسی، آثار و منابع زیادی اعم از ترجمه و تالیف پیرامون اندیشه سیاسی این پنج متفکر داریم. اما یک تفاوت مهم میان این اثر و برخی آثار مشابه وجود دارد و این تفاوت خلاصه می‌شود در: روانی و سادگی انشای این کتاب در مقایسه با آثار دیگر.
*این بخش از مقدمه کتاب به خوبی مزیت این کتاب رو نشون میده. بیان ساده آقای زیباکلام در بیان اندیشه‌های سیاسی این پنج متفکر به طوری که یک خواننده عادی مثل من با سهولت و لذت کتاب رو بخونه و بفهمه بسیار ستودنیه.

[Arash kh · Rating 1 out of 5]

کتاب مانند سایر آثار دکتر زیباکلام متنی روان و سلیس دارد. فکر می کنم دکتر برای این کتاب جامعه دانشجویان مقطع کارشناسی علوم سیاسی را مدنظر داشته چون حال و هوای کتاب بیشتر به جزوات دانشگاهی می خورد تا کتابی براساس استانداردهای علمی. کتاب منبع و مرجع و ماخذی ندارد.

[Mohammad Mollanoori · Rating 2 out of 5]

کتابی متوسط درباره حکومت، افلاطون، هابز، لاک، میل و مارکس که به درد دبیرستان می‌خورد و اگر قرار باشد جزوه‌ی دانشجویان علوم سیاسی باشد، من :-|
کتاب دکتر بشیریه در باب مفاهیم اصلی سیاسی رو بیشتر پسندیدم و به نظرم زیباکلام در این کتاب، کلمات رو هم دقیق به کار نبرده است.

[Ali Danayie · Rating 4 out of 5]

سیاست به زبان بسیار ساده!