"Γεννήθηκα πριν από αιώνες αιώνων, σε έναν Χώρο όπου δεν υπήρχε χώρος, και σε έναν Χρόνο όπου δεν υπήρχε χρόνος. Με ένα περίεργο ωστόσο τρόπο, αισθάνομαι ότι προϋπήρχα της γενέσεώς μου. Κι ενώ από τότε όλα έχουν αλλάξει, εγώ αισθάνομαι ότι τίποτε δεν αλλάζει. Η παρουσία μου μετρά το αιώνιο. Δεν αξίζει άλλωστε να συζητά κανείς για πράγματα -την γένεσή μου και την γένεση του Κόσμου- που προκαλούσαν ανέκαθεν διαμάχες. Αυτό που ενισχύει την αυτοπεποίθησή μου είναι ότι η παρουσία μου έμοιαζε πάντοτε πρωταρχική: στους μύθους ή σε ό,τι ονομάζεται επιστήμη, στα έργα των θνητών αλλά και στις θρησκείες, το φως έπαιζε πάντοτε ρόλο ιδιαίτερο. Κατά καιρούς πολλοί διερωτήθηκαν για την φύση του, και άλλοι πάλι έμειναν απλώς στον θαυμασμό και την αποδοχή... Εγώ λοιπόν, που είμαι το παλαιότερο, το αρχέγονο φως, ήρθε η ώρα να μιλήσω λίγο για τον εαυτό μου".
Με αυτά τα λόγια αρχίζει την αυτοβιογραφία του το αρχέγονο φως, που η ανακάλυψή του το 1965 υπήρξε από τις σημαντικότερες στην ιστορία της κοσμολογίας. Πριν δώσει τον λόγο στο ίδιο το φως, ο γνωστός συγγραφέας της "Κόμης της Βερενίκης" και των "Κοσμογραφημάτων" παρουσιάζει τους θαυμαστούς τρόπους που μέσω του φωτός η επιστήμη οδηγήθηκε στις πιο σπουδαίες κατακτήσεις της: την θεωρία της σχετικότητας, την κβαντική συμπεριφορά του μικροκόσμου, τις σύγχρονες απόψεις για την γένεση και την εξέλιξη του Σύμπαντος. Δεν παραλείπει ακόμη να υπογραμμίσει την σημασία του φωτός για την ίδια την ζωή αλλά και την Τέχνη, ενώ αναφέρεται και στις φιλοσοφικές ή θρησκευτικές αντιλήψεις που συνοδεύουν το φως από τους αρχαίους χρόνους. Βιβλίο εύληπτο και πολυσήμαντο, η "Αυτοβιογραφία του φωτός" περιγράφει με απλά λόγια την συναρπαστική περιπέτεια της σύγχρονης επιστήμης, και απλώς ζητά από τον αναγνώστη να διαβαστεί "πρώτα με τον νου και, ύστερα ή παράλληλα, με την ψυχή".
Ένα καταπληκτικό βιβλίο που με αφορμή το φως περιγράφει την εξέλιξη των γνώσεων στην φυσική και την αστρονομία. Από το άγνωστο, πριν 14 δις χρόνια με την Μεγάλη Έκρηξη δημιουργείται ο χρόνος και το φως και επιπλέον εμφανίζονται οι 4 δυνάμεις (βαρύτητα, ηλεκτρομαγνητική, ασθενής και ισχυρή) που αρχικά μάλλον ήταν ενοποιημένες! Εντυπωσιακός είναι ο 'ερωτικός δεσμός' των φωτονίων (φαινόμενο ERP): δύο φωτόνια που εκπέμπονται από ένα άτομο εξακολουθούν να αλληλεπιδρούν ακαριαία, ακόμα κι αν βρίσκονται πια εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά! "Γεννήθηκα πριν από αιώνες αιώνων σε ένα Χώρο όπου δεν υπήρχε χώρος, και σε ένα Χρόνο όπου δεν υπήρχε χρόνος... Δεν ξέρω σε ποιόν οφείλεται η φράση ' Εν αρχή ην το Φως'. Να δηλώσω όμως με κάθε ταπεινότητα ότι δεν κρύβει και μεγάλη δόση υπερβολής." "Δεν βλέπουμε το ίδιο το φως. Μέσω του φωτός βλέπομε τα αντικείμενα, τα χρώματα ή την κίνηση τους, όπως τα συνθέτει ο εγκέφαλος." "Το φως διαδίδεται ευθύγραμμα ή ορθότερα: το φως ακολουθεί την διαδρομή εκείνη που απαιτεί τον ελάχιστο χρόνο!" "Η ταχύτητα του φωτός έχει πάντα την ίδια τιμή, ανεξάρτητη από την κίνηση της πηγής που το εκπέμπει ή την κίνηση του παρατηρητή....Η ταχύτητα του φωτός είναι θεμελιώδης ιδιότητα του Σύμπαντος και ο συνδετικός κρίκος του χρόνου και του χώρου." "Ο χρόνος δεν είναι απόλυτος, αλλά σχετικός ως προς την κίνηση του παρατηρητή και του γεγονότος που εκείνος παρατηρεί," "Σύμφωνα με τη γενική αρχή της σχετικότητας, ο χώρος και ο χρόνος καμπυλώνονται. Κοντά σε αντικείμενα με πολύ μεγάλη πυκνότητα, η καμπυλότητα αυτή μπορεί να γίνει σχεδόν ατέλειωτη. Ανοίγεται έτσι μια διαστημική σήραγγα, δηλαδή ένα τούνελ που συνδέει μακρινές περιοχές του χωροχρόνου ωσάν να ήταν γειτονικές. Είναι οι περίφημες 'σκουληκότρυπες'. Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι διαστημικές σήραγγες έχουν μικρά ανοίγματα, και, επίσης, ότι τείνουν να τα κλείσουν σε κλάσματα δευτερολέπτου." "Οι συνέπειες της θεωρίας της σχετικότητας (με την ταχύτητα υπάρχει): η διαστολή του χρόνου, το μήκος που συστέλλεται και η μάζα που αυξάνεται... Μέχρι τώρα φανταζόμαστε τον χώρο και τον χρόνο σαν το σταθερό υπόβαθρο, την κοσμική σκηνή όπου λαμβάνουν χώρα τα γεγονότα. Με τη γενική θεωρία της σχετικότητας η κατάσταση αλλάζει, και μάλιστα δραματικά: ο χώρος και ο χρόνος είναι τώρα δυναμικές ποσότητες, που επηρεάζουν καθετί που συμβαίνει στο Σύμπαν, αλλά και επηρεάζονται από αυτό. Το σκηνικό του έργου επιδρά, συνεπώς, την ίδια την πλοκή του, αλλά και οι κινήσεις των ηθοποιών διαμορφώνουν την κοσμική σκηνή." "Το φωτόνιο είναι το μοναδικό σωματίδιο που έχει μηδενική μάζα ηρεμίας. Λόγω όμως της συνεχούς του κινήσεως, αποκτούσε μάζα και καθορισμένη ενέργεια.... Ένα φωτόνιο είχε τις ιδιότητες ενός σωματιδίου, διατηρούσε όμως και τις ιδιότητες του κύματος. Άλλοτε εμφανίζεται με τη μια μορφή, άλλοτε με την άλλη... (Bohr: έννοια της 'συμπληρωματικότητας', δηλαδή η δυαδική φύση σωματιδίου-κύματος συνιστά μια ολότητα που έχει ιδιότητες συμπληρωματικές. Ανάλογα με το φαινόμενο, εκδηλώνεται η ιδιότητα του σωματιδίου ή η ιδιότητα του κύματος. Όπως και σε ένα νόμισμα, που μπορεί να δείξει κορώνα ή γράμματα, αλλά ποτέ και τα δύο μαζί)." "Σύμφωνα με την αρχή της Κοπεγχάγης , η περιγραφή ενός αντικειμένου δεν είναι δυνατόν να διαχωρισθεί από τη διαδικασία της παρατηρήσεως του." (γάτα του Schroedinger)
Η «Αυτοβιογραφία του φωτός» είναι το δεύτερο βιβλίο του Γιώργου Γραμματικάκη που διαβάζω, μετά την «Κόμη της Βερενίκης». Η «Κόμη» ήταν μια συνοπτική ιστορία της ιστορίας του Σύμπαντος, δοσμένη με έναν ποιητικό τρόπο. Η «Αυτοβιογραφία», κινούμενη στα ίδια μοτίβα εσωτερικής αναζήτησης του συγγραφέα, είναι μια θαυμαστή σύλληψη της ιστορίας της φυσικής, μέσα από το φως. Η αντίληψη του ανθρώπου για το φως, αυτό που δίνει ουσία στην ύπαρξή μας, παρουσιάζεται ως μια υπέροχη διαδρομή μέσα από τους αιώνες. Το φως οδηγεί τη φιλοσοφία, τη θρησκεία, την κοινωνία, την τέχνη, την επιστήμη, παίζοντας κρυφτό με την ανθρώπινη διάνοια, η οποία προσπαθεί να συλλάβει τη βαθύτερη ουσία του, χωρίς να τα έχει καταφέρει μέχρι σήμερα. Ένα αγαστό ταξίδι στον κόσμο της επιστήμης και της τέχνης, αλλά κυρίως ένα ταξίδι στο εσωτερικό φως που μας καθοδηγεί πάντα.
Ο συγγραφέας, καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής, του Πανεπιστημίου Κρήτης και πρώην πρύτανης του ίδιου πανεπιστημίου, είναι γνωστός και από άρθρα του σε εφημερίδες, αλλά και από σειρά εκπομπών στην κρατική τηλεόραση.
Ο Άγγλος φιλόσοφος και μαθηματικός Alfred Whitehead συνοψίζει με ακραίο τρόπο τον ρόλο του εγκεφάλου: «Δεν υπάρχει στην πραγματικότητα φως ή χρώμα στον εξωτερικό κόσμο. Υπάρχει απλώς κίνηση της ύλης. Όταν το φως εισέρχεται στο μάτι και πέφτει στον αμφίβληστροειδή, υπάρχει κίνηση της ύλης. Στην συνέχεια επηρεάζονται τα νεύρα και ο εγκέφαλος, αλλά και πάλι είναι απλώς κίνηση της ύλης. Έτσι τα αντικείμενα διακρίνονται απο ιδιότητες οι οποίες στην πραγματικότητα δεν τους ανήκουν και που είναι βλαστοί του εγκεφάλου και μόνον. Στην φύση λοιπόν αποδίδονται τιμές -στο τριαντάφυλλο για το άρωμά του, στο αηδόνι για το τραγούδι του, στον Ήλιο για την λάμψη του- που έπρεπε να επιφυλάσσονται σε εμάς τους ίδιους. Οι ποιητές κάνουν ένα μεγάλο λάθος. Είναι καιρός να απευθύνουν τον λυρισμό τους στους ίδιους τους εαυτούς τους».
Διαμάντι!!! Ο Γραμματικάκης επιβεβαιώνει πάλι ότι είναι ΑΡΙΣΤΟΣ στην εκλαϊκευση, χωρίς εξευτέλιση της Επιστήμης. Μέσα από το βιβλίο αυτό, και με σύμμαχο το ΑΧΡΟΝΟ και ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΠΑΡΟΝ και ΠΟΙΟΝ ΦΩΣ, μας προσκαλεί σε διαρκή ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ για τα ΑΙΩΝΙΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ του ΑΝΘΡΩΠΟΥ! Ένα βιβλίο γοητευτικά ρευστό, διαφανές αλλά και με ποικιλία δυνατών αναγνώσεων στα θέματα που πάντα απασχολούν τον άνθρωπο στην ΕΠΙΣΤΗΜΗ, ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ και εν τέλει την ΖΩΗ. Απολαυστικό όσο το διαβάζεις και με το Bing-bang στην ψυχή και το μυαλό παρόν ακόμα κι όταν το έχεις διαβάσει! ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ!!
Το πόνημα που μου εμφύσησε τη «μαγεία» του σύμπαντος αλλά και το έναυσμα να αγαπήσω την επιστήμη και την επιστημονική μέθοδο, τα μοναδικά εργαλεία που έχουμε μέχρι σήμερα ως ανθρωπότητα για να καταλάβουμε τον εκπληκτικό κόσμο που μας περιβάλλει!
Ένα αριστούργημα! Είναι το πρώτο βιβλίο που διαβάζω από τον Γιώργο Γραμματικάκη και πραγματικά με συνεπήρε. Ήταν δώρο της καθηγήτριας Φυσικής μου στο λύκειο, αμέσως μόλις τελείωσαν οι Πανελλήνιες εξετάσεις. Γνωρίζοντας το ενδιαφέρον μου για τη φυσική , θεώρησε ότι το βιβλίο αυτό ήταν ένας κατάλληλος σύντροφος για να περιηγηθώ στα μονοπάτια της εξέλιξης της επιστήμης αυτής. Τώρα θα αναρωτηθείτε: Τι σχέση έχει το φως με την εξέλιξη της φυσικής? Μήπως μας κοροιδεύει? Όχι, δεν κάνω λάθος και φυσικά δε θα σας παραπλανούσα σκόπιμα. Το φως αποτελεί το μέσω με το οποίο ο γνωστός μας κόσμος φανερώνεται μπροστά μας. Μας αποκαλύπτει τα μυστικά του και κρύβει κάποια άλλα. Αποτέλεσε το πρώτο ερέθισμα για τον άνθρωπο να αναζητήσει την αιτία πίσω από τα φαινόμενα που παρακολουθεί. Μας προβλημάτισε με τη φύση του και αποτελεί πανταχού παρών μάρτυρα σε όλα τα σημαντικά γεγονότα. Από την γέννηση του σύμπαντος μέχρι το μαρασμό ενός μικρού λουλουδιού. Συντροφεύει την ανθρώπινη διάνοια από την αρχή του χρόνου. Μας έδωσε πληροφορίες για πράγματα τόσο μεγάλα όπως ένα ηλιακό σύστημα αλλά και τόσο μικρά όσο τα υποατομικά σωματίδια. Άλλαξε τον τρόπο που ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον κόσμο και μέσω των ανακαλύψεων που οφείλονται στο ίδιο αλλά και μεταφορικά μέσω των παιχνιδιών του στα έργα τέχνης. Ενέπνευσε ζωγράφους, γλύπτες, ποιητές, συγγραφείς, φιλοσόφους και επιστήμονες χωρίς διακρίσεις. Είναι, ήταν και θα είναι καθώς ο χρόνος δεν το αγγίζει. Από την αρχή του σύμπαντος μέχρι και σήμερα, 14 δισεκατομμύρια χρόνια μετά το φως δεν σταμάτησε να ταξιδεύει χωρίς όμως να περάσει ο χρόνος από πάνω του. Δεν γερνάει αλλά δεν μπορεί να σταθεί και να ξεκουραστεί ούτε μια στιγμή. Γιατί είναι το φως. Και το φως συντροφεύει τη Ζωή από την αρχή. Ο Γιώργος Γραμματικάκης μετά από μια πολυετή και επίπονη, όπως ο ίδιος ομολογεί, καταφέρνει να δημιουργήσει ένα εξαιρετικό έργο τέχνης. Όμορφη γλώσσα, μαγευτικές εικόνες και καθαρότητα σκέψης χαρακτηρίζουν το έργο του χωρίς να λείπουν εδώ και εκεί τα προσωπικά του σχόλια που σε κάνουν να γελάς σιωπηλά.
"οι καιροί είναι πονηροί", έλεγε ο υπολοχαγός στην εισαγωγή της πρωινής αναφοράς, "σκοτεινοί" θα πρόσθετα και βαίνουν προς περαιτέρω συσκότιση, επικαιροποιώντας το βιβλίο του Γραμματικάκη. μια ιστορία της εξέλιξης της ανθρώπινης σκέψης, της επιστημονικής πορείας (επομένως και της οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής) του Ανθρώπου. αλλά και μια κατανοητή περιγραφή της επικρατέστερης (και μοναδικής μέχρι στιγμής) απάντησης του πρωταρχικού κοσμολογικού ερωτήματος προέλευσης του σύμπαντος. με τον ήπιο, γλυκό τρόπο μια ήρεμης νοητικής δύναμης, χωρίς απλουστεύσεις αλλά και χωρίς αφ' υψηλού επιτηδευμένες δυσνόητες διατυπώσεις. μια επιστημονική μυθοπλασία, ένα αληθινό παραμύθι, διαφορετικό από αυτά των Clarke, Asimov, που γράψανε παραμύθια που θα μπορούσαν να είναι ή να αποδειχτούν αληθινά.
το Φως χρειάζεται τέσσερις ώρες να φτάσει από τον Ήλιο στον μακρινότερο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος και περίπου δυο χρόνια για την άκρη του, με το συντριπτικό ποσοστό αυτού του χώρου (αν κάνουμε τη σχετική διαίρεση) να καλύπτεται από σκόνη και θρύψαλα. τώρα, αν σκεφτούμε ότι έχουμε δισεκατομμύρια τέτοια συστήματα στον Γαλαξία μας (τον γνωστό Milky Way, που λένε και οι Church), επί δισεκατομμυρίων γαλαξιών, επί δεκατέσσερα δισεκατομμύρια έτη ύπαρξης, προκύπτει ότι κάπως καλύτερα θα έπρεπε να αξιοποιούμε τα ογδόντα χρόνια της ανάσας μας, από το να καταστρέφουμε το σπίτι μας και να αλληλοσκοτωνόμαστε με πρόφαση ποιος φαντάστηκε καλύτερα τον γέροντα με τη λευκή γενειάδα.
διακόσια φωτόνια (σωματίδια ή κύματα?), λέει ο Σοφός, υπάρχουν στο δωμάτιο, από την πρωτόλεια στιγμή, σε αλλοτινούς καιρούς, τα πολύ πολύ πολύ παλιά χρόνια, που δεν υπήρχε Χρόνος και Χώρος, που το μυαλό εξερράγη.
Popular science book on the physics of light. The author has attempted to mix the scientific approach with mentions to works of art and the importance of light in the shaping of (esp. the Greek) culture and our perception of the world. This approach is often thoroughly enjoyable, though I felt that it has been somewhat tiring in places. I've reduced my star-rating by one star, since I had decided not to finish the book (at ~100 pages from the end) - as it so often happens to me and books of this genre!...
Λυρικό και επιστημονικό, πράγμα θαυμαστό. Με συνεπήρε και το διάβασα απνευστί. Ο Γραμματικάκης είναι μεγάλος δάσκαλος και αυτό φαίνεται σε κάθε πρόταση που γράφει. Είναι επίσης από τους λίγους διανοούμενους και επιστήμονες που προσεγγίζουν τον αναγνώστη για να του κεντρίσουν το ενδιαφέρον και να μοιραστούν μαζί του τις αναζητήσεις τους με γνησιότητα, ζέση και μοναδική αγάπη για το αντικείμενο τους. Εύγε!
Το πρώτο βιβλίο του Γιώργου Γραμματικάκη που πέφτει στα χέρια μου. Μια πραγματική βιογραφία του φωτός - η άραγε του συγγραφέα; Ο συγγραφέας περιγράφει με ζοφερο, ποιητικό στα όρια του υπερρεαλισμού τρόπο την ιστορία του ζωοποιού φωτός! Αξίζει την ανάγνωση!
Πολύ πολύ ενδιαφέρον και προσιτό από πλευράς γνώσεων φυσικής και περί φωτός . Υπήρξε ακόμη, όπως φάνηκε και μία όρεξη από τον συγγραφέα για κάτι πιο λογοτεχνικό που όμως δεν ευδοκίμησε ιδιαίτερα και υπήρξε φλύαρο σε αρκετά σημεία.