In januari 2004 werd in Amerika bij Karel Glastra van Loon een hersentumor ontdekt. In Nederland volgden bestralingen, hersenoperaties en chemokuren. Goede en slechte perioden wisselden elkaar af, maar nooit gaf hij op. Het gezinsleven met drie jonge kinderen ging intussen 'gewoon' door. Op 1 juli 2005 overleed Karel Glastra van Loon op 42-jarige leeftijd aan de gevolgen van zijn hersentumor.
In Ongeneeslijk optimistisch beschrijft Glastra van Loon in mooie, korte verhalen openhartig zijn leven als kankerpatient. Hij geniet van het kleine, is opgewekt over de toekomst en verliest nooit zijn humor.
Ik kende de collums van Karel Glastra van Loon al. Mijn moeder is al sinds jaar en dag abonnee van de Margriet. En natuurlijk had ik meegekregen dat hij was overleden met achterlating van jonge kinderen en een weduwe. Ook heb ik geweten van de reis naar Australië van Karin en de kinderen, misschien wel als rouwproces, na het overlijden van Karel. Maar om nu de collums gebonden te lezen, dan komt het pas echt binnen. Waarschijnlijk omdat je van verhaal naar verhaal leest. Misschien ook wel omdat je nu weet dat hij niet meer onder ons is. Ik heb wederom gehuild, gelachen en genoten van zijn collums. Misschien wat raar om te zeggen maar het is wel de waarheid. Van zijn romans heb ik nog niet veel gelezen. Misschien moet ik dat maar eens doen. De Passievrucht is wel de meest succesvolle van deze romans. En als ik mij niet vergis heb ik die op de boekenplank staan.
Ik heb geen boeken van Karel Glastra van Loon gelezen of zijn columns destijds gevolgd, maar helaas ben ik wel bekend met de strijd tegen kanker binnen de familie en kennissenkring. Het viel mij op dat alle mensen die ik tot nu toe heb gekend die met kanker te maken hebben gehad, ook allemaal ongeneeslijk optimistisch zijn. Allen stonden ze positief in het leven tot het laatste moment. Karel weet zijn ervaringen feilloos op te schrijven met humor en directheid. Helaas heeft hij de strijd verloren, maar toch een hoop moois achtergelaten.
Na zijn romans, waar ik enthousiast over was, viel dit boekje van Glastra van Loon mij tegen. Het lijkt niet echt kies om de woorden van een stervende te evalueren, hij beleeft het zoals hij het heeft beleefd en/of heeft ervoor gekozen bepaalde zaken wel of niet, of op een bepaalde manier te delen met zijn lezerspubliek. Ik hoop dat hij daar in zijn ziekteproces steun aan heeft ondervonden.
Maar aangezien een boek toch een dialoog is tussen schrijver en lezer kan ik in elk geval stellen waarom het bij mij niet echt binnenkwam. Het gaat hier om de beleving van een levensbedreigende ziekte, veel wezenlijker kan het niet worden, zou je denken. Sterker nog, ik had dit boekje al wat langer ongelezen op de plank laten liggen omdat ik (in de woorden van filosoof Damon Young) een 'laffe lezer' ben, die soms onderwerpen mijdt waar hij bang voor is. Die angst bleek ongegrond, niet omdat ik moediger ben ik dacht, maar omdat de stukken naar mijn mening te licht en afstandelijk waren - ze raakten me maar weinig.
Glastra van Loon was zeker een optimist, maar ook een wat naieve - maar misschien is dat wel de reden dat hij zo optimistisch kon blijven. Ik ergerde me aan zijn focus op alternatieve geneeswijzen en de manier waarop hij in een overdreven 'mea culpa' zijn woorden, naar het leest niet van harte, terug moest nemen; datzelfde geldt voor het (onbewezen) feit dat een geloof in de positieve uitkomst van de ziekte het ziekteproces beinvloedt. Ook verzet ik me tegen de zieke als vechter, of 'warrior' zoals zijn weduwe hem in het nawoord noemt.
Al met al moet ik stellen dat het boek niet meer is geworden dan een verzameling colums uit een vrouwenblad, met ook dat niveau. Het was niet de wezenlijke, diepgaande, doeltreffende en literaire weergave van een ziekteproces dat ik verwachtte, en dat vind ik jammer.
Mijn moeder drukte dit boekje in mijn handen. Zo van: lees maar, lief kind. Gebundelde columns van Karel Glastra van Loon over zijn hersentumor. Ik begon het te lezen met het idee: misschien kan ik mij beter voorstellen hoe de kankerdiagnose voor mijn vader moet zijn geweest. Ik kwam er al snel achter dat Karel zijn resterende tijd zo anders beleefd heeft dan mijn vader. Karel vooral rustig en optimistisch, zoals de titel al doet vermoeden. Heel knap vind ik dat. Mijn vader was vanaf zijn diagnose in het ziekenhuis meer een kip zonder kop kankerpatiënt. Vol chaos en met een vleugje ontkenning. Ook optimistisch maar totaal misplaatst. Misschien moet je ook wel optimistisch zijn als je te horen krijgt dat je eigen lichaam je verraden heeft en je weet dat je doodgaat. Maar goed. Het laatste stuk dat Karel schreef, ging over zijn kinderen. Het deed me denken aan wat mijn vader op het eind van zijn leven steeds tegen iedereen die het maar horen wilde bleef zeggen: “Ik ben zo’n rijk man!” en dan wees hij naar ons, zijn kinderen. Het allerlaatste hoofdstuk van het boek is geschreven door Karin, de vrouw van Karel, omdat hij te snel achteruit ging om nog zelf te kunnen schrijven. Daarbij schoot ik helemaal vol. Het zijn toch de achterblijvers die me weten te raken. Omdat ik zelf ook een achterblijver ben, omdat ik weet hoe het voelt. Een mooi klein boekje voor als je een middag niets te doen hebt en even emotioneel wilt zijn.
Paar huizen naast mij hebben mensen een hokje in de voortuin met boeken die de mensen gratis mee mogen nemen. Ik dacht eerst aan bookcrossing maar dat is het niet. Anyway Ik denk neem ik dit boekje mee. Nu ken ik deze man helemaal niet. Wist niets van hem maar aan het einde was dat eigenlijk nog steeds zo. Ik vond het ondanks het verdrietige van wat zich afspeelt toch ietwat nietszeggend. Afstandelijk beschreven.
Het is moeilijk om niet een ietwat niet zo positieve review te schrijven omdat de schrijver overleden is maar dit is wel wat ik er van vond.
In Ongeneeslijk optimistisch zijn de columns verzameld die Karel Glastra van Loon schreef in de Margriet, vanaf het moment dat er bij hem een hersentumor ontdekt werd tot het moment dat hij stierf, deze week 15 jaar geleden. Ontroerende taferelen van iemand die (soms tegen beter weten in) blijft geloven dat hij 92 worden zal.
Ik wou dit boek per se lezen omdat ik Karel Glastra van Loon al heel lang 'kende'. Ik leerde hem eerst kennen via zijn columns over zijn kinderen in een tijdschrift (Margriet of misschien Ouders van Nu of iets van die strekking). En daarna zijn columns in Margriet over zijn hersentumor. Deze laatste columns zijn de basis van dit kleine boek over Glastra van Loons leven nadat zijn hersentumor ontdekt werd.
In de tussentijd had ik zijn indrukwekkend boek Vannacht is de wereld gek geworden - gelezen. Eerst geloofde ik helemaal dat het allemaal waar was, maar toen begreep ik dat het een fantasierijke vertelling gebaseerd op feit was. Vanaf dat moment wilde ik meer van hem lezen.
Helaas is het volgende boek van hem dat ik mocht lezen deze kleine bundeling van zijn colomns over zijn ziekteperiode. Weer indrukwekkend. Helaas heb ik tijdens het lezen niet teveel opgeschreven en het is nu een aantal maanden later. In een andere review heb ik iets gelezen over hoe hij erachter kwam dat hij een hersentumor had; als donderslag bij heldere hemel, tijdens het sleeën met zijn kinderen in Amerika, en dat verhaal komt me bekend voor. Zo weet ik dat hij het weer op een memorabel manier opgeschreven heeft. Ik had zo graag veel meer boeken van hem mogen lezen, maar hij is veel te jong overleden.
Bij het opschonen van de notities op mijn telefoon kwam ik dit stukje tegen. Ik weet niet 100% of dit van dit boek komt, maar ik vermoed van wel, dus ik schrijf het hier op. Als iemand beseft dat dit ergens anders vandaan komt, dan hoor ik dat graag in de opmerkingen, dan kan ik het aan de rechtmatige eigenaar 'teruggeven'.
"Gisteren schoot me het woord 'vanzelfsprekend' door het hoofd en daar moest ik prompt om lachen. Zou ik dat woord ooit nog in de mond kunnen nemen: 'vanzelfsprekend'? Hoe kan ooit nog iets vanzelfsprekend zijn als je er plotseling nog maar half bent? Als de wereld van de ene op de andere dag uit onsamenhangende fragmenten kan bestaan, brokstukken waartussen je op de tast je weg moet zien te vinden, nauwelijks in staat te bepalen waar je bent. Het enige wat in zo'n wereld vanzelfsprekend lijkt, is een permanente staat van angst en onzekerheid. Maar daar valt niet mee te leven. Daar weiger ik mee te leven." R.I.P. Karel Glastra van Loon
Een heel mooi boekje met een hartverscheurend, maar inspirerend verhaal. Een verhaal geschreven door de ogen van iemand met een hersentumor. Onbeschrijflijk mooi hoe ontzettend positief hij in het leven stond!