Αν πέσει ποτέ στα χέρια σας η κλασική μετάφραση του Σπύρου Σκιαδαρέση, με τα ωραία λαικά ελληνικά, θα έχετε την τύχη να απολαύσετε έναν κορυφαίο των αιώνων ποιητή, τον πρώτο καταραμένο, τον πρώιμο εκφραστή της ατομικής ποίησης (την εποχή που γεννιώταν κι ο Καπιταλισμός), τον τεράστιο γάλλο Φρανσουά Βιγιόν.
Ίσως τότε αφεθείτε να κλάψετε με αυτόν τον ληστή, αλήτη, εγκληματία, καταδικα��μένο πόσες φορές σε εκτέλεση, άτυχο στον έρωτα και άσχημο, νεαρό φοιτητή Φρανσουά. Και το κλάμα είναι εύκολο (παραδόξως για ποίηση) όταν βλέπεις πως, σχεδόν 6 αιώνες μετά την εποχή του μεσαιωνικού αυτού τυχοδιώκτη, τα ποιήματα του είναι σαν να γράφτηκαν σήμερα ή σαν να περιμένουν μελλοντικές γενιές για να τα στιχουργήσουν. Γιατι τι άλλο από ακραία συγκινητικό είναι το ποίημα "Οι καημοί της όμορφης αρματοπουλήτρας"?
"Α, κόσμο τότες που έδιωξα, σωρό,
Για την αγάπη κάποιου κατεργάρη
Μορφωνιού -'αμυαλο ήμουν θηλυκό-
Που, αν τα ψευτόχαιδά μου άλλοι είχαν πάρει,
Του ερώτου μου αυτός τρύγησε τη χάρη.
Τον αγάπαα, τ' ορκίζομαι, τρελά!
Μ' αυτός να με χτυπάει το 'χε καμάρι
Και να μου τρώει τα όσα έβγαζα λεφτά."
Στο συγκλονιστικό αυτό ποίημα, πιο σύγχρονο από τα σύγχρονα, ο Βιγιον στον Μεσαίωνα κατάφερε όχι μόνο να πει την αληθινή ιστορία μιας γριάς αρματοπουλήτρας (τότε οι γυναίκες που εργάζονταν -χασάπισες, τσαγκαροπούλες, χασαποπούλες, κτλ- οι γυναίκες της εργατικής τάξης, δηλαδή, πούλαγαν και το κορμί τους), κακοποιημένης από τον άντρα της, ιερόδουλης και εργάτριας, που θρηνεί τα γηρατειά της, αλλά ώθησε τον Βιγιόν να πετύχει το μεγαλειώδες και απίθανο, να πετάξει δηλαδή εντελώς τον εαυτό του απέξω απ' την αφήγηση, να αφήσει εκείνη να πει την ιστορία της και να την συναισθανθεί με υπερσπάνιο τρόπο, ως αδικημένος και κατεστραμμένος από τη ζωή, με τρόπο που ούτε σύγχρονοι μας τον 21ο αιώνα δεν μπορούν. Και το ποίημα σου ζεσταίνει το μάγουλο.
Αλλά μόνο αυτό?
"Σ' εμέ τον πόρνο αρέσει η πόρνη. Οι δυο μαζί
Άξια ταιριάζουμε, σαν κώλος με βρακί",
λέει στην"Μπαλάντα της Χοντρο-Μαργκό", μιας από τις ελάχιστες γυναίκες που τον αγάπησαν, μιας σεξεργάτριας, της οποίας υπήρξε, για ένα διάστημα, ο προστάτης. Μα φανταστείτε έναν άντρα να κατατάσει τον εαυτό του όμοια με μια γυναίκα "κατωτάτου υποστάθμης". Στον Μεσαίωνα, την εποχή της παρακμής, της απόλυτης κυριαρχίας της Εκκλησίας και με αυτό, της υποκρισίας, των τεράστιων οργίων, της απόλυτης παράνοιας και τελικά του ατελείωτου γλεντιού και καρναβαλιού ήταν πιθανό, αλλά μόνο απο μια μεγαλοφυία. Γιατι, όπως θα αναδείκνυε και ο μαρξιστής Μιχαήλ Μπαχτίν στη μελέτη του για τον εξίσου Μεσαιωνικό Γαργαντούα, η πιο πηγαία μορφή λαικής τέχνης έχει ένα ακόρεστο καρναβαλικό στοιχείο. Και ο πάμφτωχος, ο γεννημένος στην απόλυτη ένδεια, Βιγιόν, εκφράζει ακριβώς αυτό, την λαική διάνοια, το μεγαλείο του χιούμορ, του αυτοσαρκασμού και του κυνισμού των κατώτερων τάξεων. Αυτό είναι ένας τεράστιος κοινωνιολογικός, ιστορικός και, φυσικά, καλλιτεχνικός θησαυρός, ένα πολύτιμο τιμαλφές των ανθρώπινων αιώνων. Η "Χοντρο-Μαργκό" του έμεινε στους αιώνες με έναν απερίγραπτα τρυφερό τρόπο, σε μια μοναδικά ανθρώπινη μπαλάντα, πιο σύγχρονη και πρόστυχη και σέξι από σημερινές.
Μαζί με τα απίστευτα ποιήματα ο μετφράστης δίνει πλούσιες και αναθεματισμένα ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την ζωή στον Μεσαίωνα, για την κινηματογραφική ζωή του ίδιου του Βιγιόν. Πολλές φορές ο αναγνώστης θα γελάσει, σκεφτόμενος, ας πούμε, πως ο Βιγιόν είναι ο αιώνιος φοιτητής- εγκληματίας, πως στην εποχή του υπήρχε τεράστια σύγκρουση φοιτητών και αστυνομίας, πολλές φορές αιματηρή. Σαν σπούδαζες τότε λογιώσουνα κληρικός εκ προοιμίου και -ω του θαύματος- οι ίδιοι οι παπάδες ήταν οι πιο οργιαστικοί, οι πιο φαύλοι τύποι της εποχής. Πως να μην γίνει εηκληματίας κι ο Βιγιόν όταν έβλεπε τους μεγαλύτερους κλέφτες στη Δικαιοσύνη, πως όταν οι μεγαλύτεροι προδότες του έθνους ήταν οι ίδιοι οι φεουδάρχες ευγενείς που πουλούσαν συχνάκις τη Γαλλία στους Άγγλους, αλλά έπαιρναν συγχώρεση από τον Βασιλιά; Και ο Βιγιόν ένιωθε πιο καλά, ίσως, γνωρίζοντας πόσο πιο μεγάλα καθίκια από εκείνον υπήρχαν στην εξουσία και τους έκανε ένα τεράστιο δώρο: τους έκανε αιώνιος χλευάζοντας τους, με μια καυστική και ανελέητη σάτυρα που είναι μάθημα για κάθε έναν απο εμάς σήμερα για το πως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα πάσης φύσεως αφεντικά, να αναγνωρίσουμε την απύθμενη γελοιότητα του, ενώ βλέπουμε και την απύθμενη τους κτηνωδία.
Το αριστούργημα είναι λίγο σαν λέξη.