What do you think?
Rate this book
Ongekend: Over vrouwen in de natuurwetenschap die over het hoofd werden gezien
Newtons wetten, Einsteins relativiteitstheorie, Schrödingers kat, de Ampère of Mendelejevs periodieke systeem van elementen... Bijna iedereen kent natuurwetenschappelijke wetten, theorieën of eenheden die naar mannen zijn vernoemd. Maar naar vrouwen?
Toch waren ze er al eeuwen: vrouwen die zich verdiepten in de natuurwetenschappen. Henrietta Leavitt ontwikkelde de methode waarmee Hubble de uitdijing van het heelal kon afleiden. June Almeida maakte voor het eerst de structuur zichtbaar van een verkoudheidsvirus dat de naam corona kreeg. Alice Ball ontwikkelde op Hawaii het eerste redelijk effectieve middel tegen lepra.
Wie maar een beetje zoekt, komt er nog veel meer tegen: vrouwen die zich tegen de tijdgeest in en tegen de klippen op tot onderzoeker ontwikkelden, die ontdekkingen deden, ideeën ontwikkelden én die vaak daarna toch buiten de geschiedenisboekjes vielen.
In de rubriek Ongekend in NRC haalde Margriet van der Heijden de afgelopen jaren zulke vrouwen voor het voetlicht. Dit boek is een bundeling van deze biografische schetsen, aangevuld met niet eerder gepubliceerde portretten en een uitgebreid inleidend essay over vrouwen en natuurwetenschappen in verleden en toekomst.
Toch waren ze er al eeuwen: vrouwen die zich verdiepten in de natuurwetenschappen. Henrietta Leavitt ontwikkelde de methode waarmee Hubble de uitdijing van het heelal kon afleiden. June Almeida maakte voor het eerst de structuur zichtbaar van een verkoudheidsvirus dat de naam corona kreeg. Alice Ball ontwikkelde op Hawaii het eerste redelijk effectieve middel tegen lepra.
Wie maar een beetje zoekt, komt er nog veel meer tegen: vrouwen die zich tegen de tijdgeest in en tegen de klippen op tot onderzoeker ontwikkelden, die ontdekkingen deden, ideeën ontwikkelden én die vaak daarna toch buiten de geschiedenisboekjes vielen.
In de rubriek Ongekend in NRC haalde Margriet van der Heijden de afgelopen jaren zulke vrouwen voor het voetlicht. Dit boek is een bundeling van deze biografische schetsen, aangevuld met niet eerder gepubliceerde portretten en een uitgebreid inleidend essay over vrouwen en natuurwetenschappen in verleden en toekomst.
- GenresNonfictionFeminism
208 pages, Paperback
First published November 17, 2022
5 people are currently reading
67 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 9 of 9 reviews
December 29, 2022
‘Ongekend!’ roept men soms, als er iets bijzonders gebeurt. Ongekend, letterlijk: we kennen het niet. Dit is ook de gedachte achter de columns en nu de bundel van Margriet van der Heijden. Een boek over vrouwelijke wetenschappers, specifiek de natuurwetenschap, die wel veel bereikt hebben en doorbraken maakten, maar die toegeschreven werden aan mannen. Maar vooral ook: de huidige visie op vrouwen in de natuurwetenschap, hoe op de middelbare school meisjes al een bètaprofiel afgeraden wordt, afhaakten op studies en hoe een vrouw vaak als buitenbeentje wordt gezien en daarom een ander vakgebied kiest.
Het boek begint met een hoofdstuk over bijvoorbeeld de studiekeuze van vrouwen toen ze net mochten studeren. Het gros van de vrouwen koos toen een studie zoals farmacie, natuurkunde, scheikunde, wiskunde of biologie. Een studie zoals farmacie gaf een vrouw de keuze en vrijheid om een apotheek te runnen, maar na het Koninklijk Besluit in 1924 waardoor getrouwde vrouwen geen baan in overheidsdienst meer mochten vervullen werden studies zoals letteren populairder, of, na de oorlog, juist geen studie, omdat verwacht werd dat een vrouw slechts werkte tot ze trouwde.
In de kringen waarin Van der Heijden zich bevond, merkte ze zelf ook altijd één van de weinige vrouwen te zijn, maar besefte later ook dat ze helemaal geen pionier is, maar in een traditie van vrouwen zit die zich een plek in de natuurwetenschap vechten. In gesprek met mannen, waarbij de gesprekspartner uitgaat van het feit dat de vrouw niet degene is die de technische aspecten begrijpt. ‘Doe niet zo gevoelig,’ ‘Het valt toch wel mee?’ of ‘Noem eens één belangrijke ontdekking die door een vrouw is gedaan?’ Daar gaan we en lees mee:
De basis van het opwarmingseffect van de aarde bijvoorbeeld, is ontdekt door een vrouw. Eunice Newton Foote ontdekte dat koolstofdioxide, destijds aangeduid met koolzuur, warmte van zonnestralen veel meer vasthoudt dan andere chemische stoffen. Of, een ander actueel begrip, de naam corona ontstond nadat een vrouw, June Almeida, voor het eerst virusdeeltjes met een krans scherp vast kon leggen in de jaren ‘60. Ook maakte zij in de jaren ’80 voor het eerst scherpe opnames van het hiv-virus.
Tevens hebben we natuurlijk Marie Curie, de enige die eigenlijk écht bekend is geworden met haar uitvinding. Maar haar dochter, Irène Juliot Curie, deed ook een baanbrekende uitvinding en vond een kortlevende radioactieve vorm van fosfor uit. Hiermee ontstond het enige vader-dochter én moeder-dochter paar dat de Nobelprijs won tot op heden, naast zes vader-zoonparen.
Ook hebben vrouwen zeer baanbrekende bijdrages geleverd. Zo ontdekte Maria Mitchell een komeet en was Mary Anning een belangrijke fossielenontdekker. Wat bij ieder verhaal naar boven komt, was dat er een stimulans was om in de natuurwetenschappen te belanden, een financiële prikkel, maar vooral: alles begint bij onderwijs en gelijkwaardigheid. Of de ouders van de vrouwen vonden het belangrijk hun kinderen te onderwijzen, of een partner, of de vrouwen kwamen uit een cultuur waarbij ze gelijk of in ieder geval bijna gelijk stonden aan de mannen en hiermee dezelfde dingen leerden of taken hadden waarbij ze in contact kwamen met de natuurwetenschap.
De schetsen van Van der Heijden worden chronologisch verwerkt in het boek en de vloeiende schrijfstijl maakt dat ze vlot weglezen. Tevens verwerkte Van der Heijden er een uitgebreide bronvermelding in, waarmee de lezer alles zelf nog na kan lezen. Een mooie en goede bundeling met een belangrijke boodschap: Vrouwen waren er altijd, bereiken belangrijke mijlpalen en: goed onderwijs en kansen voor iedereen, dat maakt deze mijlpalen bereikbaar!
Het boek begint met een hoofdstuk over bijvoorbeeld de studiekeuze van vrouwen toen ze net mochten studeren. Het gros van de vrouwen koos toen een studie zoals farmacie, natuurkunde, scheikunde, wiskunde of biologie. Een studie zoals farmacie gaf een vrouw de keuze en vrijheid om een apotheek te runnen, maar na het Koninklijk Besluit in 1924 waardoor getrouwde vrouwen geen baan in overheidsdienst meer mochten vervullen werden studies zoals letteren populairder, of, na de oorlog, juist geen studie, omdat verwacht werd dat een vrouw slechts werkte tot ze trouwde.
In de kringen waarin Van der Heijden zich bevond, merkte ze zelf ook altijd één van de weinige vrouwen te zijn, maar besefte later ook dat ze helemaal geen pionier is, maar in een traditie van vrouwen zit die zich een plek in de natuurwetenschap vechten. In gesprek met mannen, waarbij de gesprekspartner uitgaat van het feit dat de vrouw niet degene is die de technische aspecten begrijpt. ‘Doe niet zo gevoelig,’ ‘Het valt toch wel mee?’ of ‘Noem eens één belangrijke ontdekking die door een vrouw is gedaan?’ Daar gaan we en lees mee:
De basis van het opwarmingseffect van de aarde bijvoorbeeld, is ontdekt door een vrouw. Eunice Newton Foote ontdekte dat koolstofdioxide, destijds aangeduid met koolzuur, warmte van zonnestralen veel meer vasthoudt dan andere chemische stoffen. Of, een ander actueel begrip, de naam corona ontstond nadat een vrouw, June Almeida, voor het eerst virusdeeltjes met een krans scherp vast kon leggen in de jaren ‘60. Ook maakte zij in de jaren ’80 voor het eerst scherpe opnames van het hiv-virus.
Tevens hebben we natuurlijk Marie Curie, de enige die eigenlijk écht bekend is geworden met haar uitvinding. Maar haar dochter, Irène Juliot Curie, deed ook een baanbrekende uitvinding en vond een kortlevende radioactieve vorm van fosfor uit. Hiermee ontstond het enige vader-dochter én moeder-dochter paar dat de Nobelprijs won tot op heden, naast zes vader-zoonparen.
Ook hebben vrouwen zeer baanbrekende bijdrages geleverd. Zo ontdekte Maria Mitchell een komeet en was Mary Anning een belangrijke fossielenontdekker. Wat bij ieder verhaal naar boven komt, was dat er een stimulans was om in de natuurwetenschappen te belanden, een financiële prikkel, maar vooral: alles begint bij onderwijs en gelijkwaardigheid. Of de ouders van de vrouwen vonden het belangrijk hun kinderen te onderwijzen, of een partner, of de vrouwen kwamen uit een cultuur waarbij ze gelijk of in ieder geval bijna gelijk stonden aan de mannen en hiermee dezelfde dingen leerden of taken hadden waarbij ze in contact kwamen met de natuurwetenschap.
De schetsen van Van der Heijden worden chronologisch verwerkt in het boek en de vloeiende schrijfstijl maakt dat ze vlot weglezen. Tevens verwerkte Van der Heijden er een uitgebreide bronvermelding in, waarmee de lezer alles zelf nog na kan lezen. Een mooie en goede bundeling met een belangrijke boodschap: Vrouwen waren er altijd, bereiken belangrijke mijlpalen en: goed onderwijs en kansen voor iedereen, dat maakt deze mijlpalen bereikbaar!
September 13, 2025
Dit is een fijn boekje die goed en netjes is beschreven. Ik vond het niet lastig, ik heb een basis in de natuurkunde (tot 3 havo) en ik kon het goed snappen.
Wel had ik een grotere beschrijving verwacht per dame, elke beschrijving is ongeveer 3 pagina's lang en hoe eerder in de tijd hoe korter het een beetje is.
Wat ik wel heel erg waardeer is de opbouw in de tijd. Je ziet een soort evolutie in hoe er met vrouwen werd omgegaan in de wetenschap.
Wat ik ook zag is dat alle vrouwen (buiten de dames van Curie) een man nodig hebben om verder te komen.
Dat is helaas nu nogsteeds zo.
Al met al een leuk en informatief boek en het is goed om te zien dat vrouwen zoveel hebben betekent in de geschiedenis van de wetenschap! Daarom toch 4 sterren, omdat 3.5 niet mogelijk is.
Wel had ik een grotere beschrijving verwacht per dame, elke beschrijving is ongeveer 3 pagina's lang en hoe eerder in de tijd hoe korter het een beetje is.
Wat ik wel heel erg waardeer is de opbouw in de tijd. Je ziet een soort evolutie in hoe er met vrouwen werd omgegaan in de wetenschap.
Wat ik ook zag is dat alle vrouwen (buiten de dames van Curie) een man nodig hebben om verder te komen.
Dat is helaas nu nogsteeds zo.
Al met al een leuk en informatief boek en het is goed om te zien dat vrouwen zoveel hebben betekent in de geschiedenis van de wetenschap! Daarom toch 4 sterren, omdat 3.5 niet mogelijk is.
December 23, 2025
Een boek waarin expliciet vergeten vrouwen die bijzondere prestaties hebben geleverd naar voren brengt is (in mijn ogen) altijd goed. Dit boek is ook nog eens prettig en vlot geschreven, met gedegen onderbouwingen. De bijbehorende podcast is tevens fantastisch! Wat mij betreft had het soms wat uitgebreider gemogen, maar daar hebben we gelukkig het internet voor :)
February 5, 2023
Superinteressant boek, nooit geweten dat er al zo vroeg zo veel vrouwen in de (natuur)wetenschappen actief waren, ondanks alle tegenwerking. De hoogste tijd dus voor dit overzicht!
December 30, 2022
Vrij letterlijk in één ruk uitgelezen.
Leest makkelijk door en is niet complex geschreven. Het is gewoon een simpele uiteenzetting van belangrijke vrouwen binnen de wiskunde, natuurkunde etc. (de natuurwetenschappen)
Elke vrouw wordt ook kort besproken, maar misschien is dat ook wel nodig omdat als er dieper op in wordt gegaan dat het dan minder makkelijker zal lezen? Als in, dat er dan veel begrippen bijkomen die diep in de natuurwetenschap gaan die het lastiger maken voor sommige aangezien niet iedereen daar veel kennis over heeft.
Gekregen van mijn moeder, en had misschien de verkeerde verwachtingen erover, vandaar de drie sterren. Had iets meer diepte gewild in de werkelijke feministische kant ervan i.p.v. zoveel uiteenzettingen. Niet dat dat er niet inzit, maar had alleen meer willen zien.
Raad het wel echt aan. Ook al vindt je de natuurwetenschap zelf helemaal niks :)
Leest makkelijk door en is niet complex geschreven. Het is gewoon een simpele uiteenzetting van belangrijke vrouwen binnen de wiskunde, natuurkunde etc. (de natuurwetenschappen)
Elke vrouw wordt ook kort besproken, maar misschien is dat ook wel nodig omdat als er dieper op in wordt gegaan dat het dan minder makkelijker zal lezen? Als in, dat er dan veel begrippen bijkomen die diep in de natuurwetenschap gaan die het lastiger maken voor sommige aangezien niet iedereen daar veel kennis over heeft.
Gekregen van mijn moeder, en had misschien de verkeerde verwachtingen erover, vandaar de drie sterren. Had iets meer diepte gewild in de werkelijke feministische kant ervan i.p.v. zoveel uiteenzettingen. Niet dat dat er niet inzit, maar had alleen meer willen zien.
Raad het wel echt aan. Ook al vindt je de natuurwetenschap zelf helemaal niks :)
January 22, 2024
Mooi onderwerp maar heel moeilijk (en saai) geschreven
February 15, 2024
Boek gelezen als februari challenge bonus van het FNL boekentoernooi. Opdracht was als volgt: . Lees een al dan niet fictionele (auto)biografie (van/)over een vrouwelijke wetenschapper.
Dit boek voor de challenge gekozen omdat dit boek gaat over meerdere vrouwelijke wetenschappers die zich verdiept hebben in de natuurwetenschappen.
Boek was erg informatief om te lezen. Ik kende de wetenschappers niet. Daarom was het des te interessanter om te lezen wat ze allemaal betekend hebben voor de natuurwetenschappen!
Boek zonder de challenge nooit gelezen. Dus was mooi dat ik door deze challenge de kans heb kunnen nemen om dit boek en deze informatie tot mij te nemen.
Een aanrader!
Dit boek voor de challenge gekozen omdat dit boek gaat over meerdere vrouwelijke wetenschappers die zich verdiept hebben in de natuurwetenschappen.
Boek was erg informatief om te lezen. Ik kende de wetenschappers niet. Daarom was het des te interessanter om te lezen wat ze allemaal betekend hebben voor de natuurwetenschappen!
Boek zonder de challenge nooit gelezen. Dus was mooi dat ik door deze challenge de kans heb kunnen nemen om dit boek en deze informatie tot mij te nemen.
Een aanrader!
January 7, 2024
Belangrijk overzicht over de inderdaad veelal ongekende bijdrage van vrouwen aan de natuurwetenschappen, en alle obstakels die ze daarbij moe(s)ten overwinnen. Het boek gaat niet echt de diepte in omdat zoveel vrouwen kort aan bod komen; is deels de kracht maar ik had graag wat uitgebreidere biografieën gelezen per vrouwelijke wetenschapper.
Displaying 1 - 9 of 9 reviews