"C'è un criterio a mio parere infallibile per saggiare la verità ("autenticità") del personaggio (ma è ciò poi cosa diversa dalla verità-"autenticità" della narrazione?): e cioè, se il personaggio - quali che siano le virtù di cui si adorna l'identità fittizia che gli è prestata - "ci riesce antipatico", se ci sentiamo a disagio in sua compagnia o addirittura non lo sopportiamo, ciò non può essere che a causa del fatto che il personaggio è "sbagliato" perché irreale... Resta però che dovremmo comunque in qualche modo chiederci - ed è questione del massimo momento - se Varen'ka Olesova - lei (il Personaggio) ci piace o non ci piace, se stiamo volentieri in sua compagnia o a seguirne le 'peste', se ce ne sentiamo (l'abbiamo detto!) "intrigati"... Quanto a me, conosco la risposta. Sia detto fra noi, mi sono anche, temo, un poco innamorato..." (dalla postfazione di Daniele Morante)
«Ο άνθρωπος πρέπει να κατανοεί τα συναισθήματά του και ή να τους επιτρέπει να εκφραστούν ή να τα κόβει μαχαίρι».
Δεν υπάρχει κάτι το εντυπωσιακό ή εξαιρετικά ενδιαφέρον σε αυτό το ερωτικό νουβελάκι.
Καταγίνεται με μια κοινότοπη και σκανδαλιάρικη ιστορία ξαφνικού και βασανιστικού έρωτα.
Πάντα, ο ανεκπλήρωτος έρωτας, ο ιδεατός, ο μονόπλευρος, ο άρρωστος, ο πανδαμάτωρ, θα είναι ελιξήριο διεκδίκησης με οποιοδήποτε τίμημα και μέγας μύστης κατάκτησης, πάθους και εμμονικής αγωνίας για αποδοχή ή απόρριψη.
Ο Γκόρκι δεν γράφει κάτι σπουδαίο, το γράφει όμως σπουδαία και εμφατικά με απλό λυρισμό, χωρίς δραματικές ή γλυκερές αποχρώσεις συναισθημάτων. Τονίζει την βαθιά, αδιαμφισβήτητη και ηδονικά επώδυνη ανθρώπινη φύση μπροστά στο αρρωστημένο ερωτικό στοιχείο, που αποτελεί συστατικό σύνθεσης, πορείας, κατάληξης, επανάληψης και αποτύπωσης της αιώνιας πορείας κάθε ανθρώπινης ψυχής. Κάθε ύπαρξης που υποφέρει και μεταλλάσσεται σε αντίστοιχα σατανικά ή αγγελικά πάθη, αγιάτρευτα και θεραπευτικά.
Ένας ορθολογιστης καθηγητής, βρίσκει τον "μπελά" του όταν ερωτεύεται μια επαρχιωτοπουλα. Η λογική παλεύει με την επιθυμία και το συναίσθημα. Η Βαρενκα Ολεσοβα και ο Ιππολιτ Σεργκεγιεβιτς δεν έχουν πολλά κοινά, ο νους της κοπέλας διέπεται από αφέλεια και ο δικός του από λογική. Είναι κατάλληλο αυτό το κορίτσι για σύζυγος του; Ιδού το ερώτημα που ταλανιζει τον νεαρό επιστήμονα. Να ενδώσει στα θέλγητρά της όμορφης Βαρενκα ή να εμμένει στις αρχές του; Θα μπορούσε να είναι εξαιρετικό τούτο το βιβλίο, αλλά ένιωσα πως δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Το τέλος ήταν ξαφνικό και αφήνει πολλά ερωτηματικά για τις τύχες των ηρώων. Κατά τα άλλα πρόκειται για ένα βιβλίο με όμορφες ιδέες και περιγραφές.
Отчего человеку мнится архаичность современности? Ныне происходящему давно пора кануть в прошлое, а оно успешно продолжает сопровождать человека, грозя не утратить позиций и в будущем. Для наглядности лучше совершить путешествие в глубинку, где ничего не способствует изменениям. Там сохраняется старый уклад, довольно тяжело поддающийся иным представлениям о должном быть. Собственно, об этом Горький решил ещё раз напомнить, создав произведение о профессоре ботаники, оказавшемся у сестры в гостях, где он познакомился с симпатичной самоуверенной девушкой Варенькой Олесовой, убеждения которой дорого обойдутся его самолюбию.