Missievaders: een familiegeschiedenis van katholieke wereldverbeteraars

by Mar Oomen

In ‘Missievaders’ biedt Mar Oomen een bijzonder perspectief op een onderbelichte bladzijde uit de koloniale de hoogtijdagen van de katholieke missie. In 1933 stapte de grootvader van Oomen met zijn gezin op een boot vol missionarissen en missiezusters naar Nederlands-Indië. Hij was een van de velen die eropuit gingen met de intentie de wereld te verbeteren. Vlak voor en na de Tweede Wereldoorlog leverde Nederland verhoudingsgewijs de meeste missionarissen ter wereld. Behalve kerken en scholen bouwden ze ziekenhuizen en zorgden ze voor zieken en gewonden. Oomens vader, tropenarts, vloog in 1958 met vrouw en kind in een vliegtuig vol religieuzen naar Tanzania om daar hetzelfde te doen. Toen zij zich in de jaren zestig weer in Nederland vestigden, was alles anders. ‘Missie’ was een beladen begrip geworden. Oomens familiegeschiedenis vertelt het verhaal van mensen die met de beste bedoelingen de wereld in trokken maar ingehaald werden door de geschiedenis.

273 pages, Kindle Edition

Published August 13, 2019

Reviews

[Sara · Rating 4 out of 5]

Graag gelezen. Missievaders is interessant en boeiend om twee redenen: je komt meer te weten over de Nederlandse koloniale /en/ missiegeschiedenis, maar ook over een familiegeschiedenis, wat het meteen veel persoonlijker maakt.
Het verhaal start bij het begin, met Mar Oomen's grootvader, welke met zijn familie naar Indië trok als missie arts. Hun ervaringen met de plaatselijke bevolking, en later in de kampen, zijn treffend. Het verhaal van Mar's vader neemt je mee naar Afrika.
Je maakt kennis met de geschiedenis van de missie, van het katholicisme in Nederland en met de leefwereld van een tropenarts. Bijzonder hoe Mar Oomen dit persoonlijk verhaal heeft kunnen schrijven met de nodige kritische noten. Dat heel wat katholieken in de missie (zowel de witte priesters, paters en nonnen als de leken) zichzelf toch verheven voelden boven de plaatselijke bevolking. Missievaders biedt inderdaad een uniek perspectief op deze periode in de geschiedenis en is dankzij de persoonlijke verhalen een vlot leesbaar en interessant boek.
Ik hoop op een soortgelijk boek dat de Belgische situatie bespreekbaar maakt.

[Petra · Rating 4 out of 5]

Toen ik aan dit boek begon dacht ik: Waarom ga ik dit eigenlijk lezen? Ik ben geen voorstanders van missionarissen, van zendelingen voor het geloof. En waarom denken toch zoveel families dat het verhaal van hun familie zo interessant is voor de rest van de wereld? Maar spoiler: Daar kwam ik al snel op terug.

Mar Oomen schrijft op een fijne manier en trok me zo het verhaal in waarbij zij zoekende is naar de geschiedenis van haar familie. Haar opa en oma zijn missionarissen geweest in Nederlands-Indië, ook ten tijde van WOII. Dat geeft een driedubbel interessant inkijkje: in de keuzes die missionarissen maakten, hoe het was om op te groeien (haar vader dus) in een kamp, en welke invloed het geloof had over de diverse jaren en bij de verschillende mensen uit haar familie. Met daarbij dus verweven hoe het is om je eigen geschiedenis op te zoeken, omdat er over delen daarvan niet (meer) thuis gesproken wordt. Het gezin komt terug naar Nederland (al blijft opa heel veel reizen) en haar vader wordt vanuit het geloof ook 'besmet' met de drang om een missie-arts te worden. Maar hij kiest voor Afrika, waar Mar dan ook geboren wordt. Maar met de veranderende tijd leert ook haar vader Dries om anders te kijken naar zijn rol en die van andere zendelingen. Heeft het wel zin om machines naar andere landen te sturen als er niemand is die weet hoe ze gebruikt of gemaakt moeten worden (als ze stuk zijn of onderhoud nodig hebben)? Hoe ga je om met de veranderende cultuur in het Westen die 'vrijer' werd, terwijl in Tanzania de inwoners net gewend zijn aan moeten trouwen met één vrouw? En kun je eigenlijk wel ontwikkelingshulp bieden zonder jezelf verheven te voelen boven de ander? Bij thuiskomt blijkt het wennen aan je nieuwe rol als je niet langer de witte man bent die hoog in aanzien stond. Oomen eindigt het verhaal door te vertellen hoe het haar gezin en specifiek haar vader, die manisch-depressief bleek, na thuiskomt in Nederland is vergaan. Bijzonder hoe ze dat vanaf een bepaalde afstand weet te doen, maar toch op een manier die me raakte omdat je mee hebt gereisd met het leven van deze mensen en door de verandering der tijd.

[Kate · Rating 3 out of 5]

This family chronicle describes the story of two generations of Dutch "world improvers". Author Mar Oomen, journalist and anthropologist, tells part of her family's history.
The title refers to her grandfather and father, laymen and doctors. Their mission was to spread the Catholic faith and to do good. As described at the beginning of this non-fiction work, as in other Protestant countries, Catholics were marginalized in the Netherlands until about mid 19th century.
Once this changed, Dutch Catholics felt an urge to catch up in all kind of areas. Not just by improving things in the Netherlands, but also abroad. This meant in Dutch colonies as well as in other parts of the world.
The book describes how charity work, movements like Scouting and related organisations were used as a means. At the same time, books by for instance Albert Schweitzer, had a great impact. Around 1900, the Netherlands and Belgium belonged to the countries providing the largest number of missionaries.
The book's prologue describes a crisis in the family. Dries, the author's father, is 76 years old and wants to buy a car. So what? Well: Dries wants to travel to Tanzania. Within two paragraphs the reader becomes aware, there is something wrong: is it dementia, or worse?
After the prologue follow ten chapters and an epilogue. The story is mostly told linear from first generation missionary to the next. For due to the crisis described in the prologue, the author starts sorting and clearing the family archive which covers three or more generations.
Both men, Janus the grandfather and Dries the author's father, became doctors. With their wives and growing family, they joined the mission to spread their faith and help others. But as the English say: "The way to hell is paved with good intentions".
Janus and his wife Stans' mission counters problems after problems. But ultimately, they are sent to a Catholic hospital in the Dutch East-Indies. It is a confrontation between idealism and realism, but the family is happy.
Then, after nearly a decade, the family and their Indonesian nanny later housekeeper Marie, move to Java. The Second World War casts a shadow and Java is deemed save. A fallacy: the family survives the war, Japanese occupation and Bersiap. Parents end up in different camps; as do some of the children. Most of the horrors they witness are never spoken of: they may have survived, but traumatized like all in such circumstances
Soon after the war, Dries ends up at a Catholic boarding school in the Netherlands. He turns out to be a brilliant student and real leader. Like his father, he decides to become a doctor and work abroad.
By then his father works for the WHO. Not just because of many former colonies becoming independent countries. It is shocking to read, that Protestant and Catholic charities considered such organisations as a threat to their charity work in developing countries. Partly a case of "can't beat them, join them - and influence from within".
Dries and his wife Pauke do not end up in Indonesia. They are sent to Africa; to Tanzania. Years later, after adventures and disappointments, the family ends up in Ethiopia. From there they travel back to the Netherlands "over land".
But like many expats and refugees they forget that their home-country went through its own upheavals, changes, developments. As some will experience: one may think one belongs to two worlds, but end up alienated or even displaced, feeling one does not belong anywhere anymore. Nevertheless, the Netherlands of the late 60s and early 70s seems to offer the family golden opportunities.
Then things go horribly wrong for Dries and his wife Pauke. Is it alienation? Or suppressed war traumas? Is it an enormous, hidden pressure to lead the life that Stans and especially Janus want Dries and Pauke to lead? Or is there another reason, which Marie may have observed in Dries from an early age? Likely a combination of many factors.
In the epilogue, the author sketches how the lives of her grandparents and parents end. She and her siblings are left behind with many unanswered questions.
With 10 chapters and just over 300 pages, Oomen has not much space. She does not deal with the horrors of the Japanese occupation and other drama's deeply. At the back of the book is a list of sources, arranged per chapter for readers who want to learn more.
As its title suggests, this book focuses on two men and their missions. The author rightly points out several times, the two men belongerd to the (Catholic) elite. People looked and look up to doctors and there was a huge gap between white elite and the rest of the population; both in the Dutch East Indies and later in Tanzania.
There were plenty moments when I was irked which are partly language-related. There were plenty moments, when I was irked by the topic: his-tory and a lack of thoughts, opinions, experiences of Stans and later Pauke. For someone whose family is partly Indonesian, this was indeed an account of two generations of a specific elite. Some accounts of events in Tanzania also raised eyebrows.
Worse: there is someone who is an important member of this family and is only granted the occasional line or so. Marie, their Indonesian nanny, help, housekeeper not just works for and lives with the family? She takes care of a few of the members when they end up in a Japanese camp. She even leaves all behind to follow the family to the Netherlands, never to see her homecountry and own family again. Having become a refugee, an expat herself, she starves herself to death after Janus dies. This merits just one sentence.
There were plenty other things which ensure this was not my kind of book. This episode in Dutch history, charity and mission work abroad, should never be forgotten; but would I recommend this book to friends? There are better, more impressive post-colonial non-fiction books and novels available from Dutch authors like for instance Reggie Baay.

[Anneke Visser-van Dijken · Rating 5 out of 5]

Bij het zien van de schitterende cover van Missievaders van Mar Oomen wil je weten wie die mensen zijn en waar de foto is genomen. Je weet in ieder geval bijna zeker dat de foto niet in Nederland is genomen. De titel geeft al weer waar het boek over zal gaan.
Missievaders van Mar Oomen is een boeiende familiegeschiedenis over grootouders en later de ouders van de auteur die hun leven aan anderen wilden wijden en ondertussen hun geloof wilden verspreiden omdat dat in hun ogen het ware geloof was, maar of dat ook echt zo was? Is het westerse leven echt wel zo goed als wij denken of zou het leven zoals de mensen leven in Indonesië en later Afrika ook goed zijn? Is het wel verstandig om het katholieke geloof en de westerse normen en waarden op te dringen aan andere landen? Die vragen worden in andere woorden op een gegeven moment ook gesteld en met afstand bekeken. In ieder geval waren de bedoelingen van de grootouders en ouders goed.
Missievaders van Mar Oomen gaat over het levensverhaal van de grootouders van de auteur, hoe die erop kwamen om naar Indonesië te gaan, wat ze daar voor werk deden, waar ze woonden en werkten, hoe de kinderen daar opgroeiden, hoe ze uiteindelijk door de Jappen werden opgepakt, hoe het gezin uiteindelijk uit elkaar werd gehaald, hoe ze het kampleven ervoeren, hoe het na de oorlog ging, hoe ze weer bij elkaar kwamen en hoe ze uiteindelijk is vergaan in Nederland.

Lees verder op https://surfingann.blogspot.com/2019/... .

[honingbol · Rating 4 out of 5]

Missievaders van Mar Oomen verteld de familiegeschiedenis van de schrijfster zelf. Een geschiedenis die een uniek inkijkje geeft in de katholieke missie. Een tijd waar in Nederland zelf niet heel veel aandacht meer voor is en ook veel mensen niet veel meer vanaf weten.
Het boek gaat zeker niet alleen over de katholieke missionarissen. Ook andere belangrijke gebeurtenissen in de familie- en de wereldgeschiedenis komen ter sprake. De Jappenkampen en het effect op de familie, de dromen van haar grootouders en ouders, het opgroeien in een streng Katholiek gezin, de tijd dat zij zelf in Afrika woonde met haar ouders. Ook deze onderwerpen krijgen aandacht, waardoor het boek nergens een opsomming van droge feiten wordt.
Integendeel zelfs, Mar Oomen heeft een hele prettige manier van vertellen. Het boek leest vrij vlot en wordt nergens belerend. Wat mij betreft zeker een aanrader!

[Tina Marga · Rating 3 out of 5]

There are two main storylines in this book, that of grandfather Janus and his mission to Indonesia and of father Dries and his mission to Tanzania/Ethiopia. Both depart as catholics and medical doctors, working as missionaries with an aim to convert the people towards christianity. Mar, the granddaughter of Janus, who is the daughter of Dries, searches for facts regarding both journeys. I really like this.
But then there is also quite some judgement, i.e. regarding the illness that Dries faces later on in life. It is argued that this is related to the fact that his mission to Africa took place in a different time that his father's mission, in which religion and the strong links of the religious organisations with the colonialists was no longer accepted by the African/Asian countries. I doubt it. Since Dries came back from Africa to the Netherlands early, and even in Africa he was well-aware of the importance of the domestic customs and rituals. Dries would possibly have fallen ill, even if he had never gone to Africa or had never lived as a child in a Japanese camp in Indonesia.
Janus did not fall ill, because he was from an earlier generation, but he obviously had a much more persistent character and he was more opportunistic. He joined the secular organisation WHO, because he saw the opportunity to keep on spreading Christianity while being employed by a new forceful organisation that he saw as a competitor of the catholic organisation.
Another difficulty with this book is that it is written in a difficult way, with commas often in wrong places, with quite a lot of repetitions, and with some flaws. "Mar" is named after her grandmother, so is written in the book but I did not see how this could possibly be. This misty small fact is only revealed in one of the pictures at the end of the book ("Maria Constancia", hence Stans). Dries writes a thesis about his medical work in Africa, but we are never told what this is about while this seems quite relevant in order to understand his abrupt career moves. The missionaries' women, in particular Pauke, are said to be strong and determined, but during the whole journeys, they seemingly duly abide with their men (until Dries falls ill and Pauke divorces him). Or, was it the case that Dries followed the will of Pauke, e.g. to leave Africa? Hence again, one could question the author's judgements.
These two interesting storylines could be re-written in less pages while weaving even more relevant and interesting facts.

[Marieke · Rating 4 out of 5]

Mar Oomen duikt via brieven en andere documenten in het verleden van haar opa die met zijn gezin naar Indonesië ging, enkele jaren voor de Tweede Wereldoorlog uitbrak, om daar als arts te werken en tegelijkertijd het roomskatholieke geloof te verspreiden. Dat verhaal was voor mij deels wel bekend maar diep weggezakt en het was heel erg goed om het, met de gedekoloniseerde blik van nu, weer te lezen. Het boek vervolgt met het verhaal van de oudste zoon van Janus Oomen, Mars vader Dries, die ook als arts de wereld intrekt met zijn gezin, naar diverse landen in Afrika. De tijd verandert, de mores ook. Dries blijkt te kampen met manische depressiviteit. Zonder oordeel schrijft Oomen dit verhaal op, bijna alsof ze er zelf geen deel van is. Dat maakt het tot een heel waardevol en gedetailleerd verslag van die periodes in de recente geschiedenis. Maar ik ben nu wel nieuwsgierig wat het voor Mar zelf betekend hefet; zij is immers mijn tijdgenoot.

[Lieke · Rating 4 out of 5]

mooi geschreven familiekroniek over een tijd waarin religie een volkomende vanzelfsprekendheid was. het boek beschrijft hoe missiewerk werd vervangen door ontwikkelingswerk - fascinerende geschiedenis die nog niet zo heel lang geleden plaatsvond en toch als een lang vervlogen tijd aanvoelt. aanrader!!

[Hugo Van Zoest]

fantastisch boek- het geeft een goede indruk van de katholieke zendindsdrang ( vanuit nederland) en een tragedie binnen een katholiek model gezin

[Diane]

De vader van Mar Oomen heeft het plan opgevat om een Renault Kangoo te kopen en ermee naar Tanzania te rijden. ‘Want ze hebben me daar nodig’ . Zo begint het boek van Mar Oomen. De vader van Mar Oomen heeft een bipolaire stoornis en Mar is benieuwd wat er in het verleden van haar ouders en grootouders heeft afgespeeld. Ze erft de correspondentie en de dagboeken die haar ouders en grootouders bijgehouden hebben op hun missiereizen naar Nederlands-Indië en Afrika en schreef er een boek over. Missievaders.
Het boek gaat over haar grootvader die geïnspireerd door Albert Schweitzer van studierichting verandert en na zijn studie met zijn vrouw Stans naar Nederlands- Indië emigreert.

P73: “En zo probeerden janus en Stans samen met de Hollandse zusters, paters, fraters en missionarissen een eilandje van Katholiek geluk te vormen in een gebied dat al bijna helemaal gekerstend was, maar door het verkeerde geloof.”

Vlak voor de oorlog proberen ze naar Europa te komen maar dat lukt niet, dan worden ze gevangen genomen door de Japanners in zgn Jappenkampen. De oorlog is voor hun een vreselijke tijd maar de dekolonisatie na de oorlog zorgt voor meer geweld in hun nieuwe thuisland. Gelukkig overleeft het hele gezin deze periode en kunnen ze na de oorlog terug naar huis. Naar Nederland

Daar gaan de kinderen studeren, Janus, de grootvader van Mar Oomen, blijft zich echter inzetten voor de hulp in ontwikkelingslanden. Hij inspireert zijn kinderen om hetzelfde te doen en de vader van Mar, Dries, vertrekt met zijn vrouw en kind naar Tanzania. De visie op deze missie is echter veranderd van een missie om het geloof te verspreiden naar ontwikkelingshulp. Dit boek geeft dan ook een mooi beeld van het veranderende wereldbeeld in de jaren 50, 60 en 70.

Het verhaal eindigt met een afscheidsreis die Janus en Dries naar Nederlands- Indië en voor Mar een heimweereis naar Tanzania. Daarmee is de cirkel rond. De plannen met de Renault Kangoo gaan niet door maar door deze gebeurtenis is er wel een heel mooi boek ontstaan.

Dit boek bevat een persoonlijk verhaal van een missionaris familie met veel aandacht voor de verhalen uit de geschiedenis van deze mensen. Hun missie en hun kijk op de wereld verandert en dat heeft Mar ook goed weergegeven. Ze heeft elk familielid een plekje gegeven in het verhaal. Vooral de rondzendbrieven en de brieven naar elkaar geven goed weer hoe de gebeurtenissen de mensen beïnvloeden. Het elkaar missen ondanks hun missie en visie en enthousiasme om dit werk te doen klinkt tussen de regels door.
Ook de eerlijkheid moet je als lezer wel treffen, Mar zet niemand op een voetstuk en schreef dit boek niet om te laten zien hoe geweldig haar ouders en grootouders waren. Er klinkt wel trots en veel respect door maar ook hun tekortkomingen en mindere kanten komen tevoorschijn. Bijvoorbeeld dat Janus zichzelf wel heel hoog acht en ook dat Dries zijn ouders echt mist als hij als enige van het gezin in Nederland verblijft om te studeren.
Het was heel bijzonder om dit boek te lezen, ik heb nooit geweten hoe het allemaal zat en wat de missionarissen en tropenartsen bewoog om naar de andere kant van de wereld te verhuizen om mensen te helpen.