Legenda aurea. Levens van de heiligen.

by Jacobus de Voragine, Ton Hilhorst (translator), Carolien Hilhorst-Boink (translator)

De Legenda aurea beschrijft het leven en sterven van de belangrijkste heiligen van de middeleeuwse christenheid: de grote figuren uit het Nieuwe Testament, de martelaren van de eerste eeuwen, de monniken en bisschoppen van het gekerstende Europa, de tijdgenoten van Jacobus de Voragine. Iedere heilige verschijnt voor de lezer op de dag waarop zijn of haar feest werd gevierd. Het zijn verhalen, maar geen fantasieën van de auteur: hij houdt zich juist strikt aan wat er over zijn heiligen bekend was. De Legenda aurea kende al snel een grote populariteit en geldt als een monument van cultuur, mentaliteit en wereldbeeld van de middeleeuwen. Daarnaast is het werk van zeer grote invloed geweest op de kunst- en cultuurgeschiedenis: talloze kunstenaars vonden er inspiratie in voor hun doeken, beeldhouwwerken en gebrandschilderde ramen. Het is, kortom, nauwelijks overdreven de Legenda aurea te kwalificeren als een van de bronnen van de westerse cultuur, naast de klassieke traditie en de Bijbel. Jacobus de Voragine (ca. 1228-1296) was dominicaan, schrijver, bestuurder en – in de laatste zes jaar van zijn leven – aartsbisschop van Genua. De vertalers zijn classici van opleiding. Ton Hilhorst was werkzaam aan de rijksuniversiteit Groningen in de vakgroep Bijbelwetenschap. Carolien Hilhorst-Boink bekwaamde zich in de middeleeuwse handschriftkunde. Zij hebben sinds 1991 gewerkt aan deze integrale vertaling van de Legenda aurea. ‘Honderdduizenden zijn door zijn werk gesticht; duizenden kunstenaars hebben voorvallen en motieven aan de Legenda aurea ontleend. In ontelbare kerken blijft veel in het duister als men Jacobus’ wonderverhalen niet kent.’ – Kees Fens

1031 pages, Hardcover

Published January 1, 2022

About the author

Blessed Jacobus de Varagine or Voragine was an Italian chronicler and archbishop of Genoa. He was the author, or more accurately the compiler, of Legenda Sanctorum, also known as the Golden Legend, a collection of the legendary lives of the greater saints of the medieval church that was one of the most popular religious works of the Middle Ages.

Reviews

[Job van der Kooij · Rating 4 out of 5]

Geweldige bezorgd boek. De inleiding (beslaat 80 pagina's) zet niet alleen de tekst van de Legenda Aurea mooi in de grondverf, het geeft daarbij een schets van de staat van christendom in hoge middeleeuwen. Onder meer geloofsbeleving, liturgische praktijken en kerkorganisatie worden helder beschreven. Deze voorinformatie is voor de geïnteresseerde leek absoluut noodzakelijk om te begrijpen wat Jacobus de Voragine nu precies aan het doen is met deze uitgebreide tekst. Zo leren we dat hij voortbouwt op een lange traditie van het boekstaven van heiligenlevens. Waarbij dubieuze inferentie en ronduit jatwerk schering en inslag was. Ook schrijven Hilhorst & Hilhorst een mooie verdediging van De Voragines naamverklaringen. Deze hebben de opsteller in het verleden een slechte naam bezorgd, maar de vertalers betogen dat De Voragine niet uit was op een feitelijke uitleg van een heiligennaam, maar dat hij de symbolische waarde van een heiligenleven wilde toepassen op de betreffende naam.

De verhalen van de heiligen en de liturgische onderdelen die in de hoofdtekst beschreven worden komen vaak bizar over. De lezer dient dus gewaarschuwd te worden: de tekst is enkel te behappen als je hem met middeleeuwse ogen probeert te lezen. Als protestantse christen komen heiligenlevens überhaupt apart op mij over - hoewel heiligen in de reformatorische traditie ook betekenis hebben, zie John Exalto's opzienbarende dissertatie Gereformeerde heiligen - maar ik kan desondanks genieten van de strekking van de verhalen. De achterliggende mores die bejubeld worden zijn voor ieder religieus persoon van belang.

Voor wie is dit boek geschikt? Ik denk dat het werk bovenal van buitengewone waarde is voor een ieder die geïnteresseerd is in religieuze kunst. Ik zal voortaan met andere ogen de kerken bezien die ik bezoek tijdens vakanties e.d. In die zin is de Legenda Aurea een waanzinnig mooi naslagwerk om heiligenlevens in op te zoeken en te begrijpen hoe en waarom een bepaalde voorstelling van de heilige tot stand kwam. Het is om die reden ook een goede keuze van de uitgever om de bundel te voorzien van diverse kleurenkaternen met daarin kunstplaten, miniaturen en delen van incunabelen die eens te meer aantonen wat voor grote invloed de heiligenlevens hebben gehad op de westerse kunst. Voor contemporaine toeschouwers waren deze verhalen gemeengoed. Voor ons in 2023 niet meer, maar de Legenda Aurea stelt ons in staat met gelijke ogen naar religieuze kunst te kijken.