حافظ ناشنیده پند

by ایرج پزشکزاد

نویسنده در این اثر با سیری در روزگار حافظ، و در قالب روایت داستانی (خاطرات محمد گلندام) کوشیده است، زندگی، وقایع، دیدگاه، اندیشه‌ی حافظ شیرازی را بازگوید و در این میان با ذکر ابیاتی از خواجه، بر آن است شأن نزول اشعار را در موقعیت خاص مطرح سازد

Genres: Fiction, Novels, Literature, Iran, Historical, Historical Fiction, Poetry

280 pages, Perfect Paperback

First published April 1, 2004

About the author

Iraj Pezeshkzad (1928 in Tehran - 12 January 2022 in Los Angeles) was an Iranian writer and author of the famous Persian novel "Dā'i Jān Napoleon" (دایی جان ناپلئون) (Uncle Napoleon, translated as "My Uncle Napoleon") published in the early 1970s.

Iraj Pezeshkzad was educated in Iran and France where he received his degree in Law. He served as a judge in the Iranian Judiciary for five years prior to joining the Iranian Foreign Service. He began writing in the early 1950s by translating the works of Voltaire and Molière into Persian and by writing short stories for magazines. His novels include "Haji Mam-ja'far in Paris", and "Mashalah Khan in the Court of Haroun al-Rashid". He has also written several plays and various articles on the Iranian Constitutional Revolution of 1905-1911, the French Revolution, and the Russian Revolution. He is currently living in Paris where he works as a journalist.
(from Wikipedia)

Reviews

[Richard Derus · Rating 5 out of 5]

Real Rating: 4.75* of five, rounded up because it's a beautiful story beautifully translated

I RECEIVED A DRC FROM THE PUBLISHER VIA EDELWEISS+. THANK YOU.

My Review: First, read this:

He agrees with everyone's opinion, from black to white. With his constant refrain, "We are all children of this land," he recognizes both sides: he who believes it is night, and he who believes it is day.
–and–
"O light of my eyes, don't forget that until a few months ago you and I were among the court favorites of the then-shah. If some of these 'many' {whom Hafez claims will hide him from pursuit} enjoyed our poetry, it was because the poetry pleased the shah. The power and honor of the shah was behind our poetry. Now our poetry is just poetry. And perhaps in the eyes of these 'many,' it is not even poetry. Perhaps some of the men who praised the poems of Shams al-Din Hafez without hearing them will come to agree with His Honor, the police chief, and consider them dirty."

This seems to me to represent the tone and tenor of the book's translation...I think it also gives a flavor of the world in which we're spending a few hours. The court of an insecure, unworthy ruler, whose jobs are done for him not by workers or even lackeys, but by henchmen, is a fertile place to set a love story. Especially when the lovers are unable to come together because the obstacle to them getting their love consummated is one of the aforementioned henchmen.

Our narrator, Mohammad Golandam, is Hafez's brother-in-law and long-time best friend. He's a sensible sort; we can not say the same for Shams al-Din...he who will become, in the fullness of time, Hafez; the two men are only twenty-three at the time of this story. It's easy to see why Golandam, as Hafez (let's use his famous, and short, handle from here on) addresses him, is anxious and on needles and pins. Hafez has made many a sarcastic, cutting remark in his poetry about the new power-wielder Mobarez al-Din Mohammad Mozaffar. This self-installed prince is a "...blood-shedding creature of God {who} understands neither literature nor poetry. He is one of those dull-hearted people who, in the words of Shams Qeis Razi, don't 'distinguish between the sound of music and the braying of an ass.' His source of pleasure and happiness is cutting off heads," entirely enough to strike poor Golandam with near-lethal agita given Hafez's indiscreet, but truthful and honest, characterizations of him:

To get his aversion to him off his chest, {Hafez} had used this phrase extremely carelessly in a lyric poem about repentance after a life of drinking and wenching:
The morality officer became a pious sheikh and forgot his debauchery.
It is my story that remained throughout the bazaar.

It's not too hard to imagine a thin-skinned leader whose response to verbal disrespect shown by those less powerful than he is being, um, disproportionate, is it. The problems are, of course, many in a world run by incompetent and malicious people. The story's not complete without wild schemes and convoluted plots and hilarious misinformation campaigns...there are no better stories, in my never-humble opinion, than the ones about True Love Thwarted!

And True Love it very much is. This poem is what Hafez writes for his morning glory Jahan while he was imprisoned by his oft-insulted rival for her affections, and while she was scheming to get him out by pretending to agree to marry his captor, and while Golandam and Hafez's honorary father schemed to get her out of the unwanted marriage and back into Hafez's arms:

I swear on the life of the belovèd that if I could reach my soul,
That would be the least of the gifts to her by her slave.
If my heart was not bound to a strand of her hair,
How would I have been at peace in this dark vessel made of dust?
Your face is like the sun in the sky, unique in the heavens;
If only your heart were a bit more kind.
You said to me, "What is the worth of the dust under her feet,
If the precious life were eternal?"
I wish you would emerge through my door like a beam of light,
That divine fate would shine on my eyes.
The cypress would acknowledge its lowliness compared to her stature
If it had ten tongues like the wild lily.
You wouldn't fall out of tune with Hafez's melody,
If you weren't the companion of the morning songbirds.

Okay, I don't understand one damn word of that, but I know yearning and longing and sheer miserable wretched being-in-loveness when it smacks me across six or seven centuries. There's plenty of this poetical stuff peppered around the story. There are many readers who will see that as a plus; I want, therefore, to be clear that you will be reading a lot of poetry when you read this novel. (And the clever-clogs blog readers will now be recalling my stance on poetry, and looking at this review's star rating, and drawing some brow-knitting conclusions.)

So why am I praising this book, this poetry-laden book about a poet in love with a woman? Because it's such a delight to read. Because Hafez, every time someone talks sense to him, says "mm hmm" and carries right on being In Love with Jahan and acting as if by sheer force of his will, backed by the spiritual power generated by the huge dynamo of his adoration for Jahan, Things Will Come Out Right.

But I won't tell you if they do or they don't because some things you need to find out for yourownself.

The book concludes with a Dramatis Personae, and a Glossary; both are very handy. The Dramatis Personae include markers for characters based on historical personages, meaning those not marked are invented; though the names and actions of historical people are used, they're probably all best seen as fictional. It's worth noting that, even though Hafez's love object in this story is Jahan, a woman, there's no way in Farsi or in Persian poetry's conventions for that to be certain. It's a feature of the language that pronouns aren't gendered. While Hafez is in love with a woman in twenty-first century Iran, there's absolutely no reason for that to be the case in fourteenth-century Shiraz. I merely note this fact, quite firmly stated by the translators, as a datum of some interest to some readers.

[Amir Bonyadi · Rating 3 out of 5]

این کتاب بخوبی خواننده رو با خود همراه می کند ، مخصوصا خواننده ادب دوست که تشنه غزل های شاعر نابغه است. ایرادی که میشه ازش گرفت اینه که شخصیت حافظ تا حد زیادی در این داستان، خام و بی تجربه ترسیم شده، بعضی اوقات تا مرز یک کودک چهار پنجساله نزول می کنه (از شخص زیرک و رندی چون حافظ با آن غزلهای چند پهلو و نبوغ آسا که دنیایی از معنی را در خود نهفته دارند بعید بنظز می رسد) و او را تنها مانند یک ماشین تولید شعر وغزل نشان میده که برگ بَرنده اش حافظهء شگفت انگیزش است و به او کمک می کند تا اشعار شیخ اجل رو هم از بر داشته باشه . بجا بود که نویسنده ِنقبی هم به مطالعات و تحقیقات شاعر بزرگ و ژرف اندیش می زد. شاید بگویند که حافظ در سنین جوانی است و کم تجربه. اما اشعاری که در طول کتاب آورده می شود نشان از هوش سرشار وتجربه مکفی اوست. بنظر من نقطه ضعف اصلی این اثر همین است که ذکر کردم.با اینحال داستانهای جناب پزشکزاد را نباید از دست داد.

[امیر · Rating 2 out of 5]

بد نبود.
کتابی نیست که به کسی معرفی کنم ولی بازم زیاد بد نبود. حافظ را مثل شخصیتی که من توی ذهنم ازش داشتم تصویر کرده بودهمین علت خوندنش تا اخر بود. حافط یه جووون بی عقل کله خر خوش خندس البته با توجه به چیزایی که خوندم در مورد حافظبیشتر انتظار یه معشوق مذکر را داشتم تا مونث.

[Kowsar · Rating 3 out of 5]

نسبت به بقیه کتاب‌های پزشکزاد نثر ضعیفتری داشت ولی جالب بود.
فقط اینکه حافظ رو در تصور من از یک پیرِ درون‌گرا و زیرک به جوانکی خوش‌بین و خوش‌خنده تبدیل کرد!

[Afshin · Rating 1 out of 5]

داستان نشانی از ظرایف معمول پزشک زاد ندارد و معطوف خیال پردازی ساده انگارانه ای در شان نزول غزل های حافظ است بی آنکه این همه در پوشش داستانی کارآمد و جذاب قرار گرفته باشند. امیدوارم کسی این کتاب را برای شروع آشنایی با پزشک زاد انتخاب نکند

[Yas Malekzadeh · Rating 5 out of 5]

اگه بخوام از قشنگی های این کتاب بگم در کنار حافظِ جان ،اشنایی با عبید زاکانی هست
پیش از این کتاب ، اسم عبید زاکانی رو چندین بار شنیده بودم اما تا به حال انقدر ملموس و قابل لمس شخصیت هایی که دوست دارم رو حس نکرده بودم
صرف نظر از اینکه ممکنه بعضی از جاهای کتاب حاصل تخیل نویسنده و جذابیت های قلمش باشه در کل لذت خواندنش برای منی که عاشق شعرم خیلی زیاد بود
یکی از غزل های حافظ که عاشقشم رو وقتی توی کتاب بهش برخوردم انگار توی دل اون غزل حل شدم✨❤️
سرو چَمانِ من چرا میل چمن نمی کند؟
همدم گل نمی شود یاد سمن نمی‌کند
دی گله ای ز طُرّه اش کردم و از سر فسوس
گفت که این سیاه کج ، گوش به من نمی کند
تا دل هرزه گرد من رفت به چین زلف او
زان سفر دراز خود عزم وطن نمی کند
پیش کمان ابرویش لابه همی کنم ولی
گوش کشیده است از آن گوش به من نمی کند
با همه عطف دامنت آیدم از صبا عجب
کز گذر تو خاک را مشک ختن نمی کند
چون ز نسیم می شود زلف بنفشه پر شکن
وه که دلم چه یاد از آن عهد شکن نمی کند
دل به امید روی او همدم جان نمی شود
جان به هوای کوی او خدمت تن نمی کند
ساقی سیم ساق من گر همه دُرد می دهد
کیست که تن چو جام می جمله دهن نمی کند ؟
دستخوشِ جفا مکن اب رخم که فیض ابر
بی مدد سرشک من دُر عدن نمی کند
کشته غمزه ی تو شد حافظ ناشنیده پند
تیغ سزاست هر که را درد سخن نمی کند 🌾

[Ardavan Bayat · Rating 4 out of 5]

پایان خوانش: 1403.02.18

سی صفحه‌ی کتاب را به سختی توانستم بفهمم چون خیلی از پادشاهان دوران حافظ آگاهی نداشتم و چند شخصیت دیگر هم آشنا نبودند. تا پیش از این کتاب سلطان ابواسحاق و امیر مبارزالدین و شاه شجاع یک سری نام در ذهنم بودند که آگاهی اندکی از آنها داشتم ولی در زمان خوانش کتاب به کمک ویکی‌پدیا و خود کتاب ترتیب این شاهان و وابستگی‌هایشان را فهمیدم و می‌دانم که دیگر از یادم نمی‌روند.

به گمانم زنده‌یاد پزشکزاد داستانش را به خوبی چفت‌وبست کرده‌بود. شخصیت مولانا عبید که پیر خردمند قصه بود بیش از هر شخصیت دیگری به‌یادماندنی بود. برخی دوستان گفته‌اند که حافظ این داستان خیلی خوش‌بین و ساده است و نمی‌توانسته چنان غزل‌هایی بگوید ولی به نظر من خیلی درست آفریده‌شده چرا که در این داستان بیش از بیست‌وسه سال نداشته است. نباید حافظ این داستان را مصداق این شعرش بدانیم که:
«به فریادم رس ای پیر خرابات / به یک جرعه جوانم کن که پیرم»

دوران ما به دوران حافظ می‌ماند. محتسبی ریاکار بر ما فرمان می‌راند. مشتی چاپلوس پاچه‌ورمالیده دورش به‌به و چه‌چه می‌کنند. سرانجام ما که حافظ‌وارانه شیراز و آب رکن‌آبادش را رها نمی‌کنیم و ناشنیده‌پند پی جهان‌خاتونی هستیم که از چنگال کلو ناصرالدین عمر بیرونش کشیم.

باز هنگام خو��نش این کتاب به این می‌اندیشیدم که چه بازیگری می‌تواند حافظ جوان را بازی کند و چه کسی عبید پیر خردمند را و باز به فرجامی نرسیدم.

به مهر زنده‌یاد، سرانجام مصالح این کتاب را در فهرستم نوشته‌ام که با عزمی جزم بیابم و بخوانمشان، البته اگر عمری باشد.

[Hamidreza Mohammadi · Rating 4 out of 5]

اگر تصورتان از حافظ، پیری جام به دست است که نصیحت می‌کند و عده‌ای به دورش نشسته‌اند و از محضرش تلمذ می‌کنند، باید این کتاب را بخوانید. حافظ شاعری است نظرباز و پرنشاط و ناشنیده پند که تا ۲۵ سالگی بخش مهمی از غزل‌های معروفش را سروده است.
نثر طنازانه‌ی پزشک‌زاد هم کتاب را خواندنی‌تر می‌کند.

[Farzaneh · Rating 4 out of 5]

فضای طنز داستان و شخصیت پردازی ها جالب و شیرین بودند و شعر های حافظ و سعدی هم کتاب رو جالب تر کرده بودن اما فکر نکنم شخصیت و زندگی حافظ رو بشه فقط با خوندن این کتاب شناخت . به نظرم شناخت شخصیت حافظ که غزل های فوق العاده اش با گذشت زمان هنوز عالی هستند ، نیاز به تامل و تحقیق زیادی داره

[Bahar · Rating 3 out of 5]

با وجود زیبایی که در رمان و ابیات متعدد موجود در متن بود و اینکه در ابتدا ایده کتاب بسیار مجذوب کننده می نمود و مخاطب را وامیداشت تا داستان را دنبال کند،اما از اواسط کتاب به بعد با تکرار مکررات و به درازا کشاندن آن باعث شد که رمان خسته کننده ای برایم باشد.

[MITRA · Rating 4 out of 5]

بر عکس کیمیا خاتون از خواندن این یکی و تصور زندگی حافظ و شخصیتش لذت بردم و حافظ برایم ملموستر شد. چه موجود نازنینی بوده.

[Golnaz · Rating 3 out of 5]

مثل کیمیا خاتون به جای اینکه به شاعر نزدیکتر بشم حس کردم این حافظ اصلا اون کسی نیست که می تونسته این شعرها رو بگه، فکر کنم بیشتر از دانستن در مورد عبید زاکانی لذت بردم تا خود حافظ.

[Amin · Rating 4 out of 5]

من ورژن صوتی این کتاب را گوش دادم با گویندگی آرمان سلطان زاده.
داستان کتاب روان و جذاب بود، اما شاید برای بعضی دوست داران حافظ که مثل من او را عارف شاعر می دانند نه شاعر، تصویری ناقص از حافظ باشد.

[Babak Radfar · Rating 5 out of 5]

قصه خیلی شیرینی بود.

[Mostafa · Rating 3 out of 5]

داستان خوب و خوشمزه ایه

[Mohsen Mgr · Rating 4 out of 5]

سفر خیالی استاد پزشکزاد به شیراز و ملاقات دوباره شمس الدین حافظ شیرازی از منظر صمیمی ترین دوست او گلندام.
شاید این خلاصه ای باشد از این کتاب به غایت شیرین و خواندنی که از خواندن آن لذتی وافر نصیبم شد.
پرداخت داستان و شخصیت ها بسیار گیرا و طنز استاد پزشکزاد مانند همیشه شیرین و دل انگیز بود ، اگر توصیف محلات و کوچه پس کوچه ها و احوالات آدم ها در آن دوران بر این اثر افزون میشد بدون تردید برای من به شاهکاری بی بدیل در بین آثار استاد تبدیل میشد ولی همین داستان خوش پرداخت و شخصیت های دوست داشتنی هم کم از باقی شاهکارهای این پدربزرگ طناز ندارد.

انگار استاد پزشکزاد به شما مجموعه ای از لطایف عبید زاکانی واشعار مورد علاقه اش از دیوان حافظ را در یک کپسول کوچک ریخته و آن را با شیرین زبانی خود آب و تاب داده و نتیجه آن شده است این کتاب.

داستان سر راست است. عشق در دوران آشوب ، تزویر و ریای حاکم بر جامعه و جماعتی که تنها به دنبال منفعت خود و اطرافیان خود هستند و حافظ که به تنهایی به سان دن کیشوت در این دنیا به جنگ تزویر و ریا رفته و از محتسب و شحنه و قاضی و حاکم از شعر او خواب راحت ندارند.
اگر عاشق ادبیات کلاسیک هستید و دوست دارید در مورد حافظ یک داستان سرگرم کننده بشنوید و در این میان لحظاتی را هم با لطایف عبید زاکانی و ایرج پزشکزاد از روزمرگی دنیا فاصله بگیرید این کتاب مخصوص شماست.

پیشنهاد میکنم کلیات عبید زاکانی را هم تهیه کنید و به خواندن لطایف آن مشغول شوید ، طنز عبید زمان و مکان نمیشناسد و زیبایی آن هم به همین است ، در عین حال ارجاعات این کتاب را هم بهتر درک خواهید کرد.

[ZaRi]

سه روز پیش، به تصادفی، خواجه کمال هروی، بازرگان معروف را دیدم. از خانه یکی از بزرگان شهر می آمد. چنان در هم و آشفته حال بود که نگرانش شدم و علت را پرسیدم ... و گفت:
همه می دانند که من مدت هاست گرفتار یک عارضه ی مزاجی هستم که گاه بی اختیار بادی از من صادر می شود. در گذشته, که مال و نعمت سر جایش بود, وقتی این اتفاق می افتاد, اطرافیان می گفتند عافیت باشد, عطسه سلامتی است. و دعای عطسه می خواندند. امروز که درمانده و مستاّصل, به تقاضای وامی به خانه ی این بزرگ رفته بودم, از قضا عطسه ای کردم. چند نفر از حاضران زبان به تعرض و حتا فحاشی گشودند که شرم نمی کنی در جمع ما محترمین ..وز می دهی؟ هرچه جزم و فزع کردم که عطسه ای بوده کسی گوش نکرد....!

[Soheil Ghassemi · Rating 3 out of 5]

نپسندیدم. یک کتاب هر چقدر هم تخیلی و آزاد نوشته شده باشد، وقتی نام از اشخاص حقیقی می‌آید، خواه نا خواه تصوری از منطق تاریخی و قدری از واقعیت در ذهن خواننده رسوب می‌کند. نتوانستم تا آخر بخوانم. بعد از شرح مجلس اول، ورق زدم که ببینم آخرش چه می‌شود (یعنی چند سالی بگذرد...) و دیدم تا آخر در همان مقطع زمان است، کتاب را بستم.
تصویرها از مجلس، دنبال سوسن (گربه) دویدن حافظ، مکالماتش با گلندام، حرف‌های آن یارو که منوچهری دوست داشت، حسی که در کتاب در باره‌ی آن خانم شاعر بود...
کتابی نیست که دوستش داشته باشم.

[Mohsen AHMADI · Rating 3 out of 5]

کتاب رو یک بار حدود ۴ ماه پیش شروع کردم به خوندن. با سابقه‌ای که از نوشتار ایرج پزشکزاد داشتم خیلی مشتاقانه شروع کردم اما بعد از چند صفحه مطالعه کتاب رو رها کردم چون نتونستم باهاش ارتباط برقرار کنم. دوباره شروع کرم به خوندن و البته این‌بار کمی تحمل کردم تا ماجرا به مهمانی رسید و حضور عبید زاکانی... دیگه از اینجا به بعدش جذاب بود و کاملا همون چیزی بود که از ایرج پزشکزاد انتظار داشتم. در مجموع کتاب خوبی بود

[Amirmahna · Rating 1 out of 5]

کتاب رو به‌خاطر شهرت نویسنده‌اش نخرید! چون اصلاً کتابِ خوبی نیست و کلاً با مسخره‌بازی و تخیل‌های چرت، حافظ رو به گند کشیده
اما اگه به عبید زاکانی علاقه دارید، این کتاب رو بخونید. چون با مسخره‌بازی‌هاش، عبید رو خوب درآورده

[Marmar Moshfeghi · Rating 5 out of 5]

این هم یک شاهکار دیگر از ایرج پزشک زاد...نشاندهنده وضیعت اجتماعی ایران از قرنها پیش تا بحال که یکسان مانده و نه تنها بهتر شده که بدتر هم شده..واقعا این مرد نابغه است.

[Shahed · Rating 3 out of 5]

روایتی طنزآمیز از روزگار حافظ شیرازی

[Ahmad sarookhani]

رمانی بسیار جذاب با فضاسازی های فوق العاده
شخصیت عبید دوست داشتنی ترین شخصیت از نظر من
الصاق اشعار حافظ و حکایات سعدی و عبید به ظرافت و زیبایی
من که بسیار لذت بردم

[Seyed · Rating 4 out of 5]

Wow!

Prima: This author is a fantastic story teller, very very eeroonee, charming (due to his upbringing and status) and an amazing narrator/writer who 50% of the time under achieves (discussion later.)

However in this book, he has done it all. What jumps out -above and beyond the encomia that I gave him above- is the amount of طنازى (flirting satire I call it) he exudes on behalf of his chracters: ALL OF THEM.

Also he signifies the amount of the respect that all those contemporary poets rightfully had for Sa'dee; both technically and spiritually.

The author's historical data/facts do check out.

[Sara · Rating 4 out of 5]

داستان بسیار جذاب و پرکششی داره و من با اشتیاق دنبال می کردم که ببینم آخر این تعقیب و گریز و ماجرای عاشقانه چی میشه. یکی از دلایل جذابیت کتاب برای من، تصویر متفاوتی هست که از جناب حافظ ارایه میده، انسانی شوخ، سرخوش و باهوش. در واقع همون رندی که در اشعار حافظ بهش اشاره شده رو برای من تداعی می کرد. تصویری که با اونچه شنیدیم و در کتاب های درسی خوندیم خیلی فرق داره و باورپذیرتره. آدمی که با همه ی عظمتش، اون هم دچار عشق، جدایی، شادی و رنج میشه و در کل یه زندگی نسبتا معمولی داره مثل بقیه آدما. هرچند دلم نمی خواست کتاب تموم بشه چون از خوندنش بسیار لذت بردم اما به نظرم می تونست کوتاه تر باشه و یه جاهایی داستان کش داده شده بود که خسته کننده می شد

[Farzaneh Tourani · Rating 5 out of 5]

من به کتاب های زندگینامه علاقه نداشتم اما فن نگارش نویسنده پر کشش بود. روایتی سرشار از طنز از بازه ای از زندگی شاعر بزرگ حافظ شیرازی. واقعا درک بهتری از انسان های بزرگ و واقعی بهتون میده. به جوان ها نشون میده انسان های بزرگ هم نوجوانی و جوانی کردن.
https://taaghche.com/audiobook/135035

[Asal Akz · Rating 4 out of 5]

ایرج پزشکزاد برای من امسال یک موهبت بود، خوندن کارهاش منو از روزمره نجات میداد و میبرد به عالم خیال.
اما این کتاب متفاوت از بقیه بود ، قصه حافظ بود از زاویه ای که نشنیده بودم، حافظ حرف گوش نکن و به قول خودمون ایستگاه بگیر.
من لذت کافی بردم از خوندنش.

[BAHMAN · Rating 5 out of 5]

این کتاب شاهکاریه واسه خودش و آدم کیف میکنه در طول خواندن کتاب؛

[Mohamadreza imani · Rating 3 out of 5]

منتظر شاهکار نباشید یه رمان معمولی جلو روتونه.

[Maedeh Shayan · Rating 4 out of 5]

زیبا البته نه به اندازه دایی جان ناپلئون🙃