Göl İnsanları

by Kemal Tahir

“Edebiyatta bitaraf olan, yalnız kalem ve kağıttır. İnsanı sevmek, hiçbir mana ifade etmez. Döğüşen insanlardan bir tarafı seveceksin. ‘Sınıfların mücadelesi’ ve ‘insanın tabiatıyla mücadelesi’ diye iki büyük kavganın içindesin. Kurşun kalemde kemiklerim, stilomda kanım var.”
Kemal Tahir, romanlarında olduğu gibi öykülerinde de tarih ve toplumun kültürel birikimine dayanan, “kurtarıcı unsur” olarak nitelediği, yerli ve çok yönlü bir gerçekçiliğin peşindedir. Onun için; marazlarıyla, erdemleriyle, alışkanlıklarıyla, âdetleriyle; özellikle de milletin dünya görüşü olarak tanımladığı diliyle Göl İnsanları’nı ve/veya Türk köylüsünü anlamak; Türkiye’yi anlamak demektir.
Türk insanını çözümleme çabasının olağanüstü ürünleri olan bu öyküler, Kemal Tahir’in özellikle Çankırı, Çorum ve Kırşehir Cezaevlerinde Anadolu insanıyla karşılaşmalarının ilk sonuçlarıdır, denilebilir. Cezaevi deneyimi onu Anadolu’nun çıplak, yalınkat gerçeğiyle karşılaştırmış, böylece edebiyat onun “mücadele silahı” haline gelmeye başlamıştır.
Göl İnsanları’nda “Çoban Ali”, “Kondurma Siyaseti”, “Arabacı”, “Nam Uğruna” gibi öyküleriyle Anadolu’daki farklı toplumsal kesimlerin hayata ve dünyaya bakışını hayranlık uyandıran bir
isabet ve nesnellikle yansıtan Kemal Tahir, aslında edebiyattaki kavgasını ve yazılacak şaheserlerini de haber vermiş gibidir. Nitekim onun öykülerinin ilk okuru sayılan Nâzım Hikmet şöyle yazmaktan kendini alamamıştı:
“Çok yüksek bir yere çıkıp haykırmak istiyorum: ‘Şu Göl İnsanları hikayelerini yazanı biliyor musunuz? O daha ne güzel şeyler yazacaktır.’”

Genres: Turkish Literature, Fiction, Turkish

360 pages, Paperback

First published January 1, 1969

About the author

15 Nisan 1910’da İstanbul’da doğdu. 21 Nisan 1973’te İstanbul’da yaşamını yitirdi. Asıl ismi Kemal Tahir Demir. Deniz yüzbaşı olan babası, Sultan II. Abdulhamid’in yaverlerinden. Babasının görevleri nedeniyle ilk eğitimini Türkiye’nin çeşitli yerlerinde tamamladı. 1923’te İstanbul Kasımpaşa’daki Cezayirli Hasan Paşa Rüştiyesi’nde mezun oldu. Galatasaray Lisesi’nde 10’uncu sınıftayken öğrenimini yarıda bıraktı. Avukat katipliği, Zonguldak Kömür İşletmeleri’nde ambar memurluğu yaptı. İstanbul’da Vakit, Haber, Son Posta gazetelerinde düzeltmenlik, röportaj yazarlığı, çevirmenlik yaptı. Yedigün, Karikatür dergilerinde sayfa sekreteri oldu. Karagöz gazetesinde başyazarlık, Tan gazetesinde yazı işleri müdürlüğü yaptı. 1938’de Nâzım Hikmet’le beraber Donanma Komutanlığı Askeri Mahkemesi’nde “askeri isyana teşvik” suçlamasıyla yargılandı. 15 yıl hapse mahkum oldu. Çankırı, Çorum, Kırşehir, Malatya ve Nevşehir cezaevlerinde yattı. 12 yıl sonra 1950’de genel afla özgürlüğüne kavuştu.

İstanbul’a döndükten sonra bir süre İzmir Ticaret gazetesinin İstanbul temsilciliğini görevinde bulundu. “Körduman”, “Bedri Eser”, “Samim Aşkın”, “F. M. İkinci”, “Nurettin Demir”, “Ali Gıcırlı” gibi takma isimlerle gazetelere tefrika aşk ve macera romanları, senaryolar yazdı. Fransızca çeviriler yaptı. 6-7 Eylül olayları sırasında tekrar gözaltına alındı. Harbiye Cezaevi’nde 6 ay yattı. Çıktıktan sonra 14 ay kadar Aziz Nesin‘le birlikte kurdukları Düşün Yayınevi’ni yönetti. Edebiyata şiirle başladı. İlk şiirleri 1931’de “İçtihad” dergisinde yayınlandı. Yeni Kültür, arkadaşlarıya birlikte kurdukları “Geçit”, Var, Ses dergilerinde şiirleri çıktı. İlk önemli eseri olan 4 bölümlük “Göl İnsanları” uzun öyküsü Tan gazetesinde tefrika olarak yayınlandı, 1955’te basıldı. Yine 1955’te basılan “Sağırdere” romanıyla adını duyurdu. İstanbul’u bir çerçeve gibi alıp Türklerin Osmanlılıktan Cumhuriyet’e geçişini incelediği “şehir romanları” dizisinin ilk kitabı “Esir Şehrin İnsanları” 1956’da yayınlandı. Bu kitapta Mütareke dönemi İstanbul’unu anlattı. Dizinin diğer kitabı olan “Esir Şehrin Mahpusu” 1961’de, “Hür Şehrin İnsanları” 1976’da basıldı.

Kemal Tahirİlk kitaplarında daha çok köy ve köylü sorunlarına eğildi. Daha sonra Türk tarihinin ve özellikle yakın tarihin olaylarını ele aldı. “Devlet Ana“da, kuruluş sürecindeki Osmanlı toplumu ve yönetim sistemini, “Kurt Kanunu”da Atatürk’e karşı düzenlenmek istenen İzmir suikastini, “Rahmet Yolları Kesti” ve “Yedi Çınar Yaylası”nda ağalık kurumu ve eşkıyalık olgusunu inceledi. “Yorgun Savaşçı”da Anadolu’daki başsız, öndersiz ulusal güçlerin birleşip Ulusal Kurtuluş Savaşı’na başlamasına kadar geçen dönemi anlattı. “Bozkırdaki Çekirdek”te de köy enstitüleri üzerinde durdu. Kemal Tahir’in düşüncelerindeki çıkış noktası Marksist görüş ile Türkiye gerçeği arasındaki bağlantı sorunuydu. Siyasi eylemlere de katılmış bir yazar olarak, Türkiye’de kendi algıladığı siyasal, sosyal, kültürel yapı ile Marksist görüşün sunduğu çözüm arasında bir çelişki görüyordu. Türk toplum yaşamına uymadığına inandığı Batılılaşmaya ilişkin yargısı da bu Marksist çözümü yetersiz bulmasına bağlıydı. Çünkü Marksizim, “Türkiye’de 2’nci Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerinin siyasal ve kültürel uygulamalarını bir ticaret burjuvazisi devriminin sonucu” olarak değerlendiriyordu. Kemal Tahir ise böyle bir sınıfın varlığından kuşkuluydu. Böylece hem Marksist görüşün, hem de Batılılaşmanın ürünü olan Cumhuriyet dönemi resmi tarih görüşünün aşılması düşüncelerini belirleyen temel nokta oldu.

“Devlet Ana”da Osmanlı toplumunun kölecilik ve feodalizmden çok farklı ve insancıl bir temel üzerine kurulduğunu anlatmayı amaçladı. Diğer romanlarında da “Türk insanı ve Türkiye özeli” olgusunu ortaya çıkarmaya çalıştı. Toplumsal gerçekçi çizgide sürdürdüğü yazarlık yaşamında eserlerinde yalın bir dil kullandı. Diyaloglarla zengileştirdi, karizmatik karakterler yarattı. En üretken romancılarımızdan biri oldu.

Reviews

[Elçin Arabacı · Rating 4 out of 5]

Kitabın "Kondurma Siyaseti" adlı 6. öyküsünde hikaye edilen 1931 Dersim aşiretleri sürgünü anlatısı herhalde edebiyatımızda bu olayı konu edinen yegane edebi eser. Mükemmel bir kritik. Diğer öyküler de güzel ama bence kitabın zirvesi bu bölüm.

[Oya Güvercinci · Rating 4 out of 5]

Kemal Tahir denince akla her zaman önce romanları gelir. Göl İnsanları yazarın tomancılığının yanı sıra öykücülüğünü de yakından tanımamı sağlayan bir kitap oldu. Sekiz öyküden oluşan bu derlemede, farklı yıllarda (1939 - 1956) yazılmış metinler bir araya getirilmiş.

Kitabı okurken en çok hoşuma giden şey, öykülerin büyük olayların peşinden gitmemesi oldu. Kahramanlar da sıra dışı insanlar değil. Geçim derdiyle uğraşanlar, kendi küçük dünyalarında ayakta kalmaya çalışanlar, bazen yanlış kararlar veren, bazen de şartların sürüklediği insanlar. Kemal Tahir onları uzaktan izlemiyor; yanlarına oturup dinlemiş gibi anlatıyor.

Öykülerde dönemin toplumsal yapısı elbette hissediliyor ama bu durum hiçbir zaman kuru bir toplumsal eleştiriye dönüşmüyor. İnsan hikâyeleri her zaman merkeze yerleşiyor. Belki de bu yüzden, aradan onlarca yıl geçmiş olmasına rağmen karakterlerin dertleri ve davranışları yabancı gelmiyor.

Ben en çok kitaba adını veren “Göl İnsanları”, “Nam Uğruna” ve özellikle “Kondurma Siyaseti” öykülerini sevdim. “Kondurma Siyaseti”, Dersim olaylarının ardından Kürtlerin yaşadıkları yerlerden alınarak Trakya’ya sürülmeleri üzerine kurulmuş. Bu öyküyü okurken Kemal Tahir’in tarihî ve toplumsal bir meseleyi, doğrudan sloganlara ya da büyük laflara başvurmadan, insanların gündelik hayatları üzerinden anlatabilmesinden etkilendim. Kitap bittikten sonra aklımda en çok kalan öykü de bu oldu.

Bu kitap bana bir kez daha Kemal Tahir’in yalnızca iyi bir romancı değil, aynı zamanda güçlü bir gözlemci olduğunu hatırlattı. Romanlarını sevenlerin, yazarın öykülerine de şans vermesi gerektiğini düşünüyorum.

[Serap · Rating 4 out of 5]

Kemal Tahir’in daha önce birkaç romanını okudum hikayelerini ilk kez okuyorum. Az sayıdaki hikaye kitaplarından Göl İnsanları yazarın gazetede tefrika edilen 4 hikayesi ve daha sonra bunlara eklediği dördüyle daha birleştirilerek basılmış. Tefrika edilenlerle daha sonra eklenenler arasında biraz fark var gibi geldi bana. İlk hikayelerde bile Kemal Tahir’in kuvvetli dili hemen belli oluyor. Daha ilk yazdıklarıyla gürül gürül bir yazarın geldiği o kadar belli ki. Kitabın önsözünde yer verilen detayda Nazım Hikmet’in de böyle düşündüğü ve yazar için inanılmaz derecede heyecanlandığını okuyoruz. Bu yıl Kemal Tahir külliyatını okuduklarımı da tekrar okuyarak tamamlamak istiyorum. Bu uzun ve heyecanlı yolculuğa başlayalım bakalım.

[Cantigone · Rating 4 out of 5]

Bu öykü kitabı Kemal Tahir üstadın 1930’ların sonlarıyla 1950 başları arasında yazdığı 8 öyküden oluşuyor. Üstadın öykülerini ilk kez okudum, beğendim. Bu erken dönem işlerinde yazarın özgün diyaloglarını, tabirlerini sık göremiyoruz ancak bir büyük yazarın nasıl ortaya çıktığını sezebiliyoruz. Kondurma Siyaseti isimli öykü başta olmak üzere hepsini beğendim öykülerin, ustanın sevenlerine öneririm.

[Oben · Rating 4 out of 5]

Bir iki tanesi haricinde çok beğendiğim öyküler. Özellikle Kondurma Siyaseti öyküsü cesur, cesur olduğu kadar da başarılı. Kemal Tahir severler ve öykü severlerin mutlaka okuması gerek diye düşünüyorum.

[Karolos Maganos · Rating 5 out of 5]

Kondurma Siyaseti ile Bir Kodoşluk Hikayesi favorilerim bunların içinde. Kondurma Siyaseti, Kemal Tahir'in devletin Kürt siyasetine nasıl baktığını göstermesi bakımından çok ilginç bir metindi. Öbürü, bin bir gece masalları tadında baya erotik bir hikaye idi.

[Murat Can · Rating 4 out of 5]

"Ölüyor muyuz? — Ölmüyoruz ama, yoruluyoruz." feels

[Samed Zengin · Rating 4 out of 5]

Romanları ile baş tacımız olan yazarın, içerisinde birbirinden eşsiz sekiz uzun öyküsünün yer aldığı bir şahane eseri daha karşımızda bulunuyor. Öyküler oldukça uzun bazıları ayrı bir kitap olarak bile basılsa yeridir diyebileceğimiz tarzda yazılmış. Öykülere gelirsek, her okuyan kişinin bir favori öyküsü mutlaka olacaktır bu kitap içerisinde diye düşünüyorum. Benim favorim “Bir Kodoşluk Hikayesi”.

[Behçet Necatigil]

Kemal Tahir’in hikâye kitabı (1955) • Kitabın ilk ve ikinci (1958) baskısında konularını Çankırı ve dolaylarından alan dört uzun hikâye vardı. Kemal Tahir, kitabın üçüncü baskısına (1969) dört hikâye daha ekledi.