Bijlsma is een kluizenaar, onaangepast, een woudloper. Hij is de hele dag in het veld en is thuis tussen muizen, mieren, vogels, wolven en zwijnen. Hij is geen romanticus. Hij is eerder hard en ruw. Als een wild dier ja. Gehard, ook in zijn mentaliteit. ‘Tough-minded’, en niet zozeer ‘tender-minded’, zou William James zeggen.
Zijn meningen zijn eenduidig en gepeperd, en het is duidelijk dat hij welke machts-autoriteit dan ook niet zal erkennen. Ook niet de leiding van natuurbeschermingsorganisaties; juist die niet. Zijn denken en zijn schrijftrant zijn behoorlijk anarchistisch. Ja, misschien is hij als Thoreau, of zelfs nog meer Thoreau dan Thoreau zelf: als iemand burgerlijk ongehoorzaam zal zijn, dan is het wel Bijlsma. Maar zijn humor is voortdurend daar, aanstekelijk tot schaterlachen aan toe.
Zijn teksten zijn onveranderlijk sappig. De onderwerpen zijn origineel en maken nieuwsgierig. De hoofdstukken zijn kort. Aanstekelijke humor, vooral ironie en spot, en veel zelfspot ook. Met heerlijk plastische formuleringen (à la Wolkers) zet hij dingen, dieren, mensen en zichzelf op hun plaats.
Zijn onderzoekdrift is ongeëvenaard, zijn vraagstellingen inventief, ja zelfs fascinerend. Maar hij is ook een cijfernerd. Inderdaad komt hij met zijn turven, tellen en meten achter de meest onverwachte dingen, maar hij is duidelijk geen filosoof à la Vinciane Despret die ik eerder dit jaar las en die veel meer het unieke en dier-persoonlijke als uitgangspunt neemt bij haar begrip van de natuur. Eigenlijk is Bijlsma meer de populatie-ecoloog die het grote gemiddelde bekijkt en niet het idiografische, het unieke. Wat dat betreft onderscheidt hij zich niet zo sterk van de geijkte kwantificerende wetenschappers.
Maar het is verrukkelijke lectuur over natuur: zeer afwisselende onderwerpen, details waar je nog nooit over hebt nagedacht, en ook actueel en uitdagend opiniërend. Hij zegt waar het op staat. Hij is zo eenduidig en gepeperd dat je achter hem een populist zou vermoeden als hij niet zulke impopulaire dingen zei. Kritiek op de mens. Kritiek op de landbouw. Kritiek op mensen die hun hond los laten lopen in de natuur en daarmee zonder het te willen weten behoorlijke schade aanrichten. Kritiek op alles. De mensen zouden hem uitkotsen als hij niet zo grappig was. Een Diogenes van deze tijd. Heerlijk.