Mutter geht

by Tadeusz Różewicz

A unique mix of prose and poetry, of the joy of life and the agony of loss, in Mother Departs Różewicz creates a rich and complex portrait of his mother Stefania and of her indelible influence on her extraordinary family.

Weaving together fragments from diaries, stories and notebooks – including moving texts written by his two brothers and Stefania herself – Różewicz creates a portrait of their lives and relationships which is sometimes brutal, often hilarious, and always tender.

Here is an artist attempting to give form, even meaning, to life – and death.

Genres: Poetry, Polish Literature, Poland, Literature

Paperback

First published January 1, 1999

About the author

Tadeusz Różewicz - poet, playwright, and novelist, was one of Poland's most versatile and pre-eminent modern writers.

Remarkable for his simultaneous mastery of poetry, prose, and drama, he was nominated for the Nobel Prize for Literature. Tadeusz Różewicz has been translated into over forty languages. The most recent English-language volumes, recycling (2001), New Poems (2007) and Sobbing Superpower (2011), were finalists for the 2003 Popescu Prize (UK), the 2008 National Book Critics Award (USA) and the 2012 Griffin Prize (Canada) respectively. In 2007 he was awarded the European Prize for Literature.

Mother Departs (Matka odchodzi, 1999), exploring the life of his mother Stefania, is perhaps his most personal work. It won the Nike Prize in 2000, Poland’s most prestigious literary award. He lived in the city of Wrocław, Poland.

Różewicz studied art history at the Jagiellonian University in Kraków, but he has been associated with Silesia since the late 1940s and lived in Wrocław for thirty years. His work has been translated into many languages including English (his work is championed in the UK by the poet and critic, Tom Paulin, and the Nobel Laureate, Seamus Heaney), French, German, Serbian, Serbo-Croatian, Swedish, Danish and Finnish and he has received Polish state prizes and foreign awards. He is well-known in many countries as an excellent poet of the highest moral authority. Różewicz is a precursor of the avant-garde in poetry and drama, an innovator firmly rooted in the unceasing re-creation of the Romantic tradition, though always with a teasing ironic distance. He is a grand solitary, convinced of an artistic mission that he regards as a state of internal concentration, alertness, and ethical sensitivity.

Reviews

[Dhanaraj Rajan · Rating 4 out of 5]

An old poet at the end of his long life remembers his mother. This is the premise of this book

But the execution is interesting. He does not narrate it completely.

He has collected the pages from the diaries of his mother and brothers and tells the story through their voices. In between he fills the gaps using his own poems, diary jottings and paragraphs from his own stories. An interesting amalgamation of many voices. The end result is a lovely literary product.

I say it is a lovely literary product for it speaks of universal themes without stating them directly.

Two examples:

1. Reading through the pages I was reminded of my own childhood and my own mother. The mother's love experienced in unassumingly simple gestures as a small boy, remain in mind even fresh. This I realised as I was reading. May be as a small boy, we never thought of them as something very special. But as time passes by, we realise their importance.

2. Also there are pages and poems where the love of the father is the main theme. A father's love is usually hard to spot for a son. The poet for the first time realises it on the 77th birthday of his father and through a single phrase casually said by his dad. It is so well captured in a poem that I found myself reading it many number of times.

The main focus, however, was the mother - Poet's love for his mother and regret for the moments he lost being a good obedient son. The ending of the book is:

"Whatever was dearest and most beautiful in our home, was Mum." Who wouldn't agree with that?

[Marta]

„To, co w naszym domu było najdroższe i najpiękniejsze, to Mama.”

[Introverticheart · Rating 5 out of 5]

Serduszko boli, gdy czyta się ten przejmujący szkic wspomnieniowy poświęcony matce.

Różewicz maluje portret Matki ze wspomnień, przemyśleń, urywków, skrawków. Stąd nieprzypadkowa forma utworu - kolażowa, heterogeniczna łącząca elementy poetyckie (wiersze) z prozatorskimi, autobiograficznymi (listy, wspomnienia, fragmenty dziennika); dla udokumentowania autentyczności wzbogacony został o rodzinne fotografie, rękopisy zapisków samego poety bądź jego bliskich. Oddając głos członkom swojej rodziny – matce i braciom – poeta nie rezygnuje jednocześnie z roli gospodarza rodzinnej sylwy: świadka i kronikarza rozpadania się rodzinnej wspólnoty, a zarazem opiekuna rodzinnej spuścizny.

Matka odchodzi to żałobny tren, ukazujący wyjątkowo silną i głęboką więź matki z dzieckiem, wzruszający zapis ostatnich dni, ale również niejednowymiarowy konterfekt Stefanii Różewicz, nie tylko czułej, dobrej i wrażliwej, ale konsekwentnej w swoich wyborach, empatycznej kobiety z krwi i kości.

Piękny jest to nagrobek poetycki Matki, zawierający w sobie daremny bunt poety przeciwko śmierci.

,, Teraz, kiedy piszę te słowa, oczy matki spoczywają na mnie. Te oczy, uważne i czujne pytają milcząc „co cię martwi synku…?”. Odpowiadam z uśmiechem „nic… wszystko w porządku, naprawdę, Mamo”. „No powiedz – mówi Matka – co cię trapi?”. Odwracam głowę, patrzę przez okno… Oczy matki wszystko widzące patrzą na urodziny, patrzą przez całe życie i patrzą po śmierci z „tamtego świata”. Nawet, jeśli syn zamieniony został w maszynę do zabijania albo zwierzę mordercę oczy matki patrzą na niego z miłością… patrzą.
Kiedy matka odwróci oczy od swojego dziecka, dziecko zaczyna błądzić i ginie w świecie
pozbawionym miłości i ciepła. Jutro jest dzień matki. Nie pamiętam czy w moim dzieciństwie był taki oficjalny urzędowy dzień…W moim dzieciństwie każdy dzień był dniem Matki. Każdy poranek był dniem Matki. I południe i wieczór i noc,,

[sommarbinka · Rating 5 out of 5]

Te dwa tygodnie były jakimś festiwalem krótkich książek, oczywiście wśród nich nie było żadnej, którą zaczęłabym wcześniej. Pierwszy był właśnie Różewicz.

Mocne. Podobała mi się struktura, pozwalająca uchwycić wielowymiarowy obraz matki. Najbardziej przeżyłam jej wspomnienia ze wsi, i, naturalnie, dziennik, (jak powiedziała jedna dziewczyna w korytarzu, z którą rozmawiałam o tym w sobotę – „dziennik gliwicki trzepie mocno”). Nie da się chyba wiele więcej powiedzieć o tej książce ponad to, co Różewicz napisał – zawarł w niej całą esencję życia. To książka o Matce, ale też o cierpieniu, szczęściu, istocie literatury – i o tym, co zostanie… jeśli w ogóle coś.

Bo, paradoksalnie, najbardziej ze wszystkiego przejmujący był dla mnie fragment o Norwidzie:
„„Z rzeczy tego świata zostaną tylko dwie,
Dwie tylko: p o e z j a i d o b r o ć… i więcej nic…”

Wielki Don Kichocie! Zostało Nic. I jeśli my ludzie nie pójdziemy po rozum do głowy i nie zagospodarujemy tego rosnącego Nic to… to co?!”

[Nikkie 🧚🏻]

„dzieciństwo jest jak zatarte oblicze na złotej monecie która dźwięczy czysto”

[Piotrek Perdun · Rating 4 out of 5]

"To, co w naszym domu było najdroższe i najpiękniejsze, to Mama."

[Czytam Sercem · Rating 5 out of 5]

Przejmujący zapis utraty, a raczej niemożności jej zaakceptowania: „Widzę, jak się ona męczy i powinienem jej życzyć śmierci. A tak pragnę, by jeszcze żyła, żebym mógł wyżebrać chociaż pół roku jeszcze; żebym mógł na nią czasem popatrzeć”.

Mam wrażenie, że to pragnienie nie ustaje nawet po przyjściu ostateczności.

[Kinga (oazaksiazek) · Rating 4 out of 5]

Bardzo osobista i przejmująca książka o relacji syna i matki. Różewicz w czuły sposób opowiada o swojej rodzicielce, dorastaniu, emocjach związanych z jej śmiercią.

Książka jest do tego ładnie wydana, posiada zdjęcia, które są dużą wartością tej pozycji.

[Hubert Przybyła · Rating 5 out of 5]

Wzruszająca książka, która ugruntowała moją sympatię do Różewicza. Z pewnością byłaby dobrym przykładem na maturze, gdyby pojawił się motyw matki.
Wiele ciężkich zdań - takich, które przyprawiały mnie o łzy współczucia dla autora. Jego bezgraniczna miłość do matki, jego ułamek życia skupiony wokół opieki nad nią - to wszystko, po prostu, było piękne.
Wiele też urokliwych, ale i trudnych wierszy, które niejednokrotnie złapały mnie za serce.

Na koniec chciałbym się podzielić zdaniem, którym Różewicz kupił mnie już na początku książki: "Człowieka trzeba kochać - nie Polaka Niemca Serba Albańczyka Włocha Żyda Greka... trzeba kochać człowieka" - i taka prawda... szkoda, że zdarzają się przypadki ludzi, którzy nie umieją się kierować taką zasadą.

[Keymil · Rating 4 out of 5]

ody do matek to moja ulubiona genre, a Różewicz przeszedł samego siebie i podniósł poprzeczkę niemożliwie wysoko

[Ola · Rating 5 out of 5]

#czytamnagrodzonewrzesień

[Marcela · Rating 4 out of 5]

Jeju

[Natalia · Rating 5 out of 5]

bolą mnie te wiersze tak bardzo, ale są piękne

[Chris]

This is a memoir of sorts. Różewicz includes his own poems and diary entries, but also reflections from his mother about the village she grew up in, an essay by his brother, Janusz (who was a poet himself, and murdered by the Nazis) and also an essay by his other brother, Stanisław. It is a tribute to Różewicz's mother, but he discusses so much more of his and his brothers' upbringing and society. The diary entries when he is providing hospice for his mother are heartbreaking. He appears so helpless and distracted.
The section of poems is actually the least memorable part of this volume. It is worth reading for the prose pieces by the mother, the brothers, and Różewicz himself.

[elektrospiro · Rating 5 out of 5]

"z rzeczy świata tego zostaną tylko dwie,
Dwie tylko: p o e z j a i d o b r o ć... i więcej nic...

Zostało Nic. I jeśli my ludzie nie pójdziemy po rozum do głowy i nie zagospodarujemy tego rosnącego Nic to...to co?! (...)...zgotujemy sobie takie piekło na ziemi, że Lucyfer wyda nam się aniołem, wprawdzie aniołem upadłym, ale nie pozbawionym duszy, zdolnym do pychy, ale pełnym tęsknoty za utraconym niebem pełnym melancholii i smutku...polityka zmieni się w kicz, miłość w pornografię, muzyka w hałas, sport w prostytucję, religia w naukę, nauka w wiarę."(s.12) Skutek zatarcia wartości. To już mamy. (...)

Cała recenzja na stronie: https://nakanapie.pl/ksiazka/matka-od...

[Tree high · Rating 5 out of 5]

zima 2001 roku.

[Iwona Wardach · Rating 5 out of 5]

One of those books that grows on you long after you've read it. Realistic to the bone account of grieving, that takes you through all associated emotions of love, regret and nostalgia. Not an easy read, but may be cathartic to some. More helpful in understanding grief than any psychology book on the matter.

[Przemysław Skoczyński · Rating 5 out of 5]

Wróciłem do tego po 19 latach i wrażenie jeszcze większe. Ten krótki zbiór notatek, wierszy, fragmentów dziennika tworzy bardzo przejmującą, pełną czułości i empatii całość. Różewicz przypomina o tym co najważniejsze, a co dziś chyba częściej niż kiedykolwiek skłonni jesteśmy wypierać.

[Marcin · Rating 5 out of 5]

Great literature, full of nostalgia for youth, passing world, filled with longing for mother, brothers, father, and nature that once was an inseparable companion of life. I highly recommend.

[Strzyga · Rating 5 out of 5]

Tomik poezji, hołd oddany pamięci Matki, spowiedź, emocje, rozterki, wątpliwości, wspomnienia. Trudna to lektura, ale jakże cenna. Niezmiennie w twórczości Różewicza zachwyca mnie surowy, bezpośredni, swobodny zapis myśli, emocji; człowiek obecny w tych słowach. Różewicz nie pisze, on "przekazuje literom kształt swojej myśli".

[Bartłomiej Deląg]

Nie umiem ocenić tej książki-wspomnień-wierszy-historii. Jak usiadłem z nią wieczorem to musiałem ją skończyć na raz. Pełno w tym wszystkim miłości, łez, bólu, bezradności i wdzięczności. Słowa które bardzo głęboko uderzają. Wzruszyłem się czytając tę książkę i jakoś tak na nowo, z miłością, spojrzałem na tą, która dała mi życie.

[Agata Lipko · Rating 5 out of 5]

Wielogatunkowy, wielowymiarowy czasowo opis uczuć związanych z odchodzeniem matki - od wspomnień z jej dzieciństwa, po trudne uczucia syna z ostatnich dni. Bezsilność wobec odchodzenia jest punktem niezależnym od czasów..

[Tośka · Rating 4 out of 5]

Smutny, rozdzierający serce lament żałobny Tadeusza Różewicza posłany w celu uhonorowania jego zmarłej matki, a być może także pogodzenia się z jej śmiercią. Bardzo przykra lektura, budząca w czytelniku wiele sprzecznych emocji.

[Szymon Grządziela · Rating 5 out of 5]

Wspaniała książka, ciężko się czytało ale pozostawiła po sobie miłe uczucie ✌️

[gusia · Rating 5 out of 5]

ujmujaca relacja
to, co w naszym domu było najdroższe i najpiękniejsze, to Mama.

[prokurator scurvy · Rating 4 out of 5]

7.5/10

[Invektyva]

trudne to było

[maks · Rating 5 out of 5]

jestem całkowicie zniszczony

[Amelka · Rating 4 out of 5]

4/6

[maria · Rating 3 out of 5]

3.5