Kapan

by Vüs'at O. Bener

Türk öykücülüğünün yüz akı Vüs’at O. Bener, son öykülerinden oluşan Kapan’da kendine özgü, kapalı bir ironiyle yaşamın ve ölümün üstüne gidiyor. Hastalıklarla boğuşurken yaşamdan yana tavrını koyan ama ölüme göz kırpma cesaretini de kendinde bulabilen yazar, gerçekleri kurmacaya ustalıkla yediriyor. Her cümlede Bener’ce kıvılcımlar çaktırıyor yine. Kısa, sağlam ve dipdiri öyküler sunuyor okuruna.

Genres: Turkish, Turkish Literature, Fiction

68 pages, Paperback

First published January 1, 2001

About the author

Tam adı, Vüs'at Orhan Bener'dir. 1922'de Samsun’da doğdu. İlk, orta öğrenimini Anadolu'nun çeşitli kentlerinde tamamladı. 1941'de Harbiye Mektebi'ni, 1957'de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi.
Ticaret Bakanlığı'nda raportör, Karayolları Genel Müdürlüğü'nde hukuk müşaviri olarak çalıştı. Ayşe Bener'le evlendi. Bir sendikanın danışmanlığını yürüttü. Emekliye ayrılıp yazarlıkla geçindi.
1950'de New York Herald Tribune gazetesi ile Yeni İstanbul gazetesinin birlikte düzenlediği öykü yarışmasında "Dost" isimli öyküsüyle üçüncülük kazandı. Bu başarı tanınmasını sağladı. Seçilmiş Hikayeler, Varlık, Yeditepe dergilerinde yayınlanan şiir ve öyküleriyle dikkat çekti.
1 haziran 2005 tarihinde yaşamını yitirdi.

Vüs'at O. Bener, eserleri içinde daha çok özyaşamöyküsel nitelik taşıyan öyküleriyle bilinir. Bener, ham gerçekliği edebi bir temele oturtarak ele almıştır. Gündelik olaylarla, bilinçaltında birikmiş yaşam parçalarını birleştirip sürekli yeni anlatım biçimleri arayan yazar; bu yönüyle zaman zaman şematizme düşmekle, dış gerçekleri yanlış yerlere koymakla, hatta bozmakla eleştirilmiştir.
Bener'in eserlerinde ölüm izleği önemli bir yer tutar. Bunda yazarın genç yaşta doğum sırasında kaybettiği ilk eşi ve doğumdan sonra yaşatılamayan çocuğunun da etkisi vardır.
Okurdan çaba isteyen, ayrıksı bir dili olan Bener'in kişilerinin gündelik hayatın ikiyüzlülüklerini dışavuran bilinçakışlarını, Virgül dergisindeki yazısında, Orhan Koçak "iç konferans tekniği" olarak adlandırmıştır. Öykülerinin yanı sıra Bener'in şiirleri, kısa dizelerden oluşan, esprili, ironik ve şaşırtıcıdır.

Reviews

[Gamze Öztürk · Rating 4 out of 5]

Sanat otobiyografidir, istiridyenin otobiyografisi de incidir deyip susuyorum.

[Alper Kaya · Rating 5 out of 5]

Ne kadar geç tanışırsan tanış, hep normalden daha geç kalıyorsun kaliteli edebiyata... Vüs'at O. Bener'in Kapan'daki öyküleri de aynı geç kalınmışlık hissini katıyor okura...

[Neslihan · Rating 4 out of 5]

Edebiyat öğretmenimin dersliğinin kitaplığında gördüm bu incecik kitabı ilk kez. Vüs'at O. Bener ismini daha önce duymamıştım ve bunun üzerine biraz araştırma yaptım. Araştırmalarımın etkisiyle Bener'in üslubunu çok merak ettim.

Kapan, Bener'in vefat etmeden 4 yıl önce yayımladığı son öykü kitabı. Sıkça otobiyografik izler görüyoruz kitapta. Öykülerin çoğunda ölüm teması işlenmiş. Özellikle anne-baba ölümünü konu eden hikayeler çok etkileyiciydi, belki de en etkileyici öykülerdi.

Bener'in yazı dili duru, açık ve akıcı. Anlatımı çok etkileyici. Bener, dili kullanmayı, dille oyun oynamayı iyi biliyor. Vüs'at Bener'e bir şans mutlaka tanımalısınız.

Kitapta en sevdiğim öykü olan "Sayıklama"dan bir kesit;

Güneş'in evindeyim; altıncı gün. Yaratılmanın eşiği. Yarın kıyamet kopacak, inanmıyorum. Beynimin kıvrımlarında kıvıldanan korku sürekli büyüyor. Geçmişle yaşıyormuşum. Gelecek nasıl yaşanır? Bilinmezliği kestirebilmek için umut saçmalığına sığınabilirsin. Gülünür. Dahası delimtirek kahkahalar atılır. Belki böylesi yöntem yaşamaya bağlı tutar insanı. Geçmiş yanılgılar, ahmaklıklar yumağı önyargısını silmedikçe kafandan, inandıkça rastlantılara, geleceğin getirecekleri de farklı olmayacak. Yetmiş yedi yıl saplantıları daha derinleşecek. Öyleyse nedir yüreğin şaşkın vurguları? Beklenti, o bekliyor, neyi? Gücünün tükeneceği zamanı, şahmerdan tokmağını. Onun da bilinçsizliğini yaşayamadan.

[Rüçhan · Rating 4 out of 5]

Goodreads kayıtların göre kitabı okumuşum ama asla hatırlamıyorum :) Bir kez daha başladım ve asla hatırlamayarak yepyeni bir kitap okuma hissiyle okudum, bitirdim. Kısacık hikâyeleri ardı ardına okuduğunuzda kısa olsalar da oldukça derinlikli olduklarını hissediyorsunuz ve yeterince sindiremediğinizin farkına varıyorsunuz. Bu nedenle tempomu yavaşlattım ve yayarak okudum. Anne babasını kaybedişini kurguladığı ya da öyküleştirdiği bölümler beni epey etkiledi. İki erkeğin arkadaşlığı üzerine olan hikâye de oldukça cesurcaydı.

[Özlem Güzelharcan · Rating 3 out of 5]

Kisacik hikayeler/denemelerden olusan, Vüs'at O. Bener'in yaratici diliyle zenginlesen, sevilesi bir kitap Kapan.

[Terken · Rating 5 out of 5]

Çok beğendiğim Havva hikâyesiyle epey sonra tekrar karşılaşınca diğer kitaplarını da okumaya karar verdim. Bu son kitabı imiş. Önce anlaması zor geldi, bir kitabını daha okudum (Siyah-Beyaz), yine de bir şeyler eksik kaldı. En sonunda hayat hikayesini araştırdım ve taşlar yerine oturdu. Kitaplarını okuyacaklara Vüs'at Orhan Bener'in hayatına muhakkak bakmalarını tavsiye ederim. Yazarı tanımadan, hayatını öğrenmeden, yazdıkları yarım kalıyor.

[Özge İnci Göksel · Rating 4 out of 5]

okuduğum ilk vüs'at o. bener kitabı. ölüm olgusunun yoğunluğu karamsar bir hava yaratmış olsa da gerçekten başarılı bir gerçekçilik var. bilinçakışı tekniğine rağmen takip etmek zor değil. sıradışı üslubu ve bilinçakışı tekniğinin ustalıkla kullanımının yanısıra "durmadan üstüste yığılanlar tükenmezi" bellek tanımıyla beni benden aldı. kapan isimli öyküde şöyle bir bağlamın içinde yer alıyor bu tanım:

"inanma kapanına kıstırabilsem bilincimi. yaşarken tek sığınak mı bellek? durmadan üstüste yığılanlar tükenmezi. silinebilenler ne kadar azınlıkta. eklenebilenler ne kadar uydurma, gerçek dışı. tümünün yok olduğunu algılayamamak korkusu delirtebilir insanı."

[Ömer Koptekin · Rating 5 out of 5]

Okumaya başladığınız andan itibaren kitap, mide krampları ve ilaç isimleriyle örülmüş bir kapan gibi sizi kıstırmaya başlar. Kitap boyunca ağzınıza tıkıştırılan haplar, ölümü korkulması gereken bir duygu olmaktan çıkartıp onu sadece kabullenilmesi gereken bir sona dönüştürür. Yavaşlarsınız veya Kundera'nın dediği gibi sizi bekleyen o kekremsi sonu "anımsarsınız".


Bener bir yanıyla bu durumu kabullenmişken bir yanıyla yaşama tutunmayı da ihmal etmekten vazgeçmiyor. Varolmak yerine yaşayamama kaygısını güdüyor. Pes etmeyi düşünmüyor ve okuru da buna ikna etmeye çalışıyor. Gogol'ün paltosuyla başlayıp yer yer devam eden göndermeler, Bener'in sizi terk edeceği yere sürükler. Kara anlatıya.

[Emre Ergin · Rating 3 out of 5]

Vusat Bey iyi bir oykucu. Ama bu bir oyku kitabi degil.

[Merve İşlek · Rating 5 out of 5]

"Insan tragedyasının özü bilinmezlik oysa. hangi ölçüte vurursan vur doğru ya da yanlış seçeneklerini kestiremezsin.
çıkmaz sokaklarda dolan dur."

[G. İlke · Rating 3 out of 5]

Vüs'at O. Bener'le tanışmak için yanlış kitabı seçtiğimi düşünüyorum. Zira bu kitap için, yazarın son dönemlerinde, anılarını öyküleştirerek yazdığı bir kitap diyebiliriz. Bolca karamsarlık, ölüm, intihar düşüncesi ve hastane barındıran bu anılar, yazarın depresif ruh halini bütün çıplaklığıyla yansıtıyor ancak edebi yüceliğini de perde arkasına saklıyor düşüncesindeyim. Diğer kitaplarını okumak isteyecek kadar sevsem de yazarla bu kitap vasıtasıyla tanışmanızı tavsiye etmem. =)

[Irem · Rating 5 out of 5]

Yazarın ölümünden 4 yıl önce kaleme aldığı öyküler. Otobiyografik unsurlar hayli fazla. Bu unsurların yer alması okuduklarımızın "öykü" olmasına mani değil. Bana kalırsa böyle bir sınıflandırmaya da aslında hiç gerek yok. Ama metinlerin- içerdiği tüm o otobiyografik unsurlara rağmen- "öyküleştiği" çok açık, çok net. Demiştik ya, ölümüne yakın bir zamanda basıldığını, işte yaklaşan ölümü ve bireyin o eşikte bekleyişini hem çok içeriden hem de çok sahici anlatıyor yazar. Kendini didiklemesi, geçmişi dur durak bilmeksizin sorgulaması ve bellek. Hâlâ saat gibi tıkır tıkır işleyen bir bellek. O belleğin yansıttığı aynada yazarın hayatını değil "insanı" seyrediyoruz. Tutkuları sönümlenmiş, bedenini sınıra çoktan dayanmış bir insanın ölümü beklerken " hayat" " ölüm" "intihar" " edebiyat" "yazmak" ve ısrarla " hesaplaşma" üzerine düşünceleri öykülerdeki temel izlekler. "Bir Bardak Sıcak Çay" öyküsünü şöyle bitirmiş: "....Çay, sıcak, ağız yakan! Hepsi bu. Bir Bardak. Kimsesizler mezarlığına gömdüm imgelerimi. İpileyen sarımsı ışık pırpırlandı, sönmek üzere, sönünce kurtulacağım kendimden-acınası avuntu!-, ödeşeceğiz, kristal yüreklerine sırt çevirdiklerimle."

[Murat · Rating 3 out of 5]

Ölüm ve ölüme hasretin harmanlanması. Ölüm yolunda hayaller ve tanımlamalar.

Kapan hikayesi dışında insanı olgular üzerinde düşündürecek edebi bir yanı yok gibi. Daha önce aile büyüklerini kaybedenleri yüreklerinden vuracak bir kaç cümle.

Ölümün yanı sıra yaşlılık işlenmiş.

Yazarın diğer kitaplarından başlanılması daha mantıklı olur.

[Helin · Rating 2 out of 5]

Bu pek öykü kitabı sayılmaz sadece. Öykülerin yani sıra çok denemeler, kişisel yazılar. Anne ve babası ile ilgili olanlar en çok etkileyenler oldu, belki de kişisel oldukları için. Yine de tamamı güzel diyemiyorum, bazı çok ağır ve sevmediğim yazılar da var.

[Mehmet Kır · Rating 3 out of 5]

Yazarın kitapları arasından okuduğum ilk kitabı. İlk izlenimlerime göre yazarın güçlü bir betimleme sanatının olduğu kanısındayım. Hastanede geçen durum ve olaylar oldukça gerçekçi betimlenmiş.

[M · Rating 3 out of 5]

sevgimi karşılayacak mısın?

[Mer ve Ötesi · Rating 5 out of 5]

Yakın bir zamanda yazarın ismini okuma parçasında keşfettim. Nedense bana yabancı bir yazar gibi geldi. Merak edip kısa bir araştırma yaptım ve yazarın Türk olduğunu öğrendim. Hemen iki kitabını alıverdim. Kitapları alalı çok oldu aslında ama okumak bugüne kısmetmiş.
Yakın zamanda okuduğum Onat Kutlar’ın İshak kitabını -ki o da aynı bu kitap gibi kısa öykülerin olduğu bir kitaptı- okurken nedense zorlanmıştım. Bazı öyküleri kaçırdım hatta ne demek istiyor burada acaba diyerek. Ama bu kitap dili ve içeriği bakımından bana daha çok hitap etti sanırım. Böyle kendi kendine konuşur gibi cümleler ve biraz da melankolisi bana daha çok benzeyen öyküler vardı. En sevdiklerim de onlardı. Keyifle ve bir ��ırpıda okuyuverdim hatta. Bir aksilik olmazsa yakın bir zamanda elimde olan diğer kitabını da okuyacağım.
Bu sene öykü okuma konusunda pek bir azimliyim.

[Bilgesu Tetik · Rating 4 out of 5]

Bener'in okuduğum ilk kitabı. Bener'le tanışmak için yanlış bir seçim olduğunu düşünüyorum ama bunu kötü bir kitap olduğu için söylemiyorum. Aksine, kitap yazarın -sanırım- son kitabı ve bu nedenle en olgun ve ölüme en yakın kitabı. Oldukça karamsar, intihara meyilli bir kitap. Yazarın gençliğinde yazdığı bir kitapla başlayıp daha sonra bu dönemini okumayı tercih ederdim. Yazarın bilinç akışı tekniğini ustalıkla kullandığından da bahsetmek gerek. Öyle ustalıkla kullanıyor ki okurken bunun bir teknik olduğunu ark etmiyorsunuz bile. Genel olarak bu kitabı sevdim ancak yazarı ilk kez okuyacak kişilere önermiyorum.

[Renklikalem · Rating 3 out of 5]

ilk vus’at o. bener okumam kapan. sanirim yazari
okumaya baslamak icin dogru bir secim olmadi benim icin. kitabin ilk birkac oykusunu severek okudum. cogu karanlik, icine kapanik ve olume yakin. bener’in olmeden once yazdigi son oykuler oldugu icin de biraz boyle olumu bekleyen, olumu uman oykuler belki. bu oykulerin kurgusunda otobiyografik detaylar da oldugunu olumustum. metinlerin cogu da oykuden ziyade anlati gibi zaten. vusat o bener okumaya daha emin adimlarla ilerleyecegimi dusundugum dost~yasamasiz kitabiyla/oykuleriyle devam etmeyi dusunuyorum.

[Gökçe ☁️ · Rating 5 out of 5]

64 sayfalık, 64 dakikada okunabilecek bir kitap ama hayatın çok içinden.
Zor konular işlemiş. Tertemiz, yaratıcı ve akıcı bir dil kullanımı var. Sözdizimi özellikle güzel.

"Ölümü beklemekten sıkılmıştı" yazmış Enis Batur, Vüs'at O. Bener için. Psikiyatristlerin ya da psikiyatriye ilgi duyanların özellikle seveceğini düşünmekteyim; ölümü bekleyişinin kitabını yazmış Bener.

[Tarık Güneş · Rating 4 out of 5]

Üniversitede okuduğum, adını da hatırlamadığım bir hikayesinden çok etkilenmiştim ve yıllar sonra YKY’de görünce hemen bu kitabı aldım.
Ölüme yakın, umutsuz, zihni hala çalışan ama belki de laneti bu olan bir ihtiyarın epey iç karartan günlüğü gibi hikayelerden oluşan bir kitap. 1 oturuşta okudum.
Kesinlikle zayıf bir anlatı değil, ama içim karardı işte.

[Mehmet Giritli · Rating 4 out of 5]

öykü müdür değil midir, klasik öykü kalıplarına uyuyor mu uymuyor mu diye takılmadan "iyi edebiyat" olarak okunması gereken bir eser. yazarın dili ve anlatım gücünden dolayı oldukça okunası incecik bir kitap.

[Hüseyin Aktaş · Rating 5 out of 5]

Neden bilmiyorum ama Vüs'at Bener'in eserlerindeki öyküleri okurken, ne kadar kısa olursa olsun, okuduğum diğer kitaplara kıyasla çok daha fazla ilham alıyorum; sanki bazı tecrübeleri, düşünce biçimlerini hap şeklinde yutuyormuş hissine kapılıyorum. Yazarın bu eserinde en çok 'Ya Herru Ya Merru', 'Uyumak' ve 'Durum' öykülerini beğendim.


“Zeytin ağaçlarının arasındaki dar yolda kıvrıla kıvrıla yol alan, motoru hırıltılı otobüsteyim. Birkaç sıra arkamda oturduğunu sezdim, bildim bakmadan. Başında yeldirme, kucağında bebesi. Hep yanlışlara koşacağım.”

[Semih Mutlu · Rating 4 out of 5]

" Oduncasına yaşa ahmak. Durduramıyorsan bile beynin işlevlerini, en aza indirge. Örneğin acıkıyorsan, bırak, acık. İşeyebiliyorsan, bırak, işe. Bitkisel yaşama en yakın biçimde sürdür canlılığını. Bunca vurdumduymaz olunabiliyorsa, algıların, sanatın, daha nice uğraşların anlamı ne? "

[EGe · Rating 3 out of 5]

O kadar çok hikaye var ki içinde,hepsine ayrı ayrı konsantrasyon gerekiyor. "İlginç" dedirtenler de var elbet; kendisini okumaya devam edeceğim. 3,5 aslında şu an için...

[Patiareh · Rating 4 out of 5]

Vüs'at Bener'in belki de en sevdiğim hikayelerinden biri olan Bağımlılar Koğuşu ve Sayıklama ile hatırlayacağım bu kitabı. Güzel hikayeler, okumalı.