Proustian Space

by Georges Poulet

Georges Poulet laisse monter à la surface de son investigation ces fractionnements du récit, ces voyages clés où continu et discontinu s'accordent dans la distance, ces inversions constantes entre macrocosme et microcosme qui, à travers l'oeuvre proustienne, nous informent sur un certain "espace vécu" parallèle ou analogue au "temps vécu". Il ne s'agit pas ici de psychologie directe ou indirecte, d'analyse esthétique ou de philosophie, de morale ou de métaphysique. Par-dessus l'immense étendue du monde proustien, l'essayiste a tendu une sorte de grille aérienne qui lui permet de fixer à même l'espace une série de repères. Et c'est l'agile confrontation de ces repères qui finit par nous restituer progressivement, patiemment, les aspects jusqu'ici fragmentés d'une vérité concrète ou directement préhensible.

Genres: Theory, Nonfiction, Literary Criticism, France

120 pages, Hardcover

First published January 1, 1963

About the author

Georges Poulet (1902–1991) was a Belgian literary critic associated with the Geneva School. Best known for his four-volume work Studies in Human Time, Poulet rejected formalist approaches to literary criticism and advanced the theory that criticism requires the reader to open his or her mind to the consciousness of the author. His work has had a lasting influence on critics such as J. Hillis Miller.

Georges Poulet was born in Chênée, now part of Liège, Belgium in 1902. Poulet received his doctorate from the University of Liège in 1927, after which he taught at the University of Edinburgh. In 1952, Poulet became a professor of French Literature at Johns Hopkins University where he also acted as chair of the Department of Romance Languages and Literatures. He later taught at the University of Zurich and the University of Nice. Poulet died in Brussels, Belgium in 1991. His estate is archived in the Swiss Literary Archives in Bern.

Although he never taught at the University of Geneva, Poulet was associated with the Geneva School of literary criticism. He worked closely with critics such as Marcel Raymond, Albert Béguin, Jean Rousset, Jean Starobinski, and Jean-Pierre Richard. Poulet was influenced by his fellow Geneva School critics as well as by critics such as Jacques Riviere, Charles du Bos, Wilhelm Dilthey, and Friedrich Gundolf (Miller 305). Lawall (1968) identifies Poulet as "the first critic to develop Raymond’s and Beguin’s concept of experience in literature as a systematic tool of analysis. . . .He shifts their focus from the individual author to the author's generic human experience"

A renowned author, Poulet published many works of literary criticism in his lifetime. Among his most famous books are the four volumes of his masterwork, Studies in Human Time. The first volume, also called Studies in Human Time, was published in France in 1949 and won the Prix Sainte-Beuve in 1950. Poulet was awarded the Grand Prix de la Critique littéraire and the French Academy’s Prix Durchon in Philosophy for the second volume, 1952’s The Interior Distance. Volume three, Le point de départ, was published in 1964. The final volume, Mesure de l’instant appeared in 1968. In these four volumes, Poulet conducts an exhaustive examination of the work of French authors such as Molière, Proust, Flaubert, and Baudelaire to find the expression of what he calls the cogito, or consciousness, of each writer (Leitch et al. 1318).

Reviews

[Moeen · Rating 4 out of 5]

یکی از خوبی‌های خوندن جست‌وجو اینه که می‌تونی کتاب‌های خوبی رو هم که درباره‌ش نوشته شده بخونی

[Yalda · Rating 3 out of 5]

نسبت به اکثر کتاب هایی که در رابطه با " در جستجو" خواندم کمی جزئی تر به در جستجو میپر

[Danyal · Rating 4 out of 5]

1/

روش ژرژ پوله برخلاف شارل سنت بوو - که رویکرد بیوگرافیک دارد - به خودآگاه نویسنده میل می‌کند. اساساً مکتب ژنو - با عضویت پوله - به جهان درون متن توجه ویژه‌ای دارد، نوعی پدیدارشناسی متن که به ساختار درونی آن، منِ وجود نویسنده که مایه در جهانی از پیش‌ساخته دارد (همان خودآگاه) توجه می‌کند. فضای پروستی هم با چنین رویکردی نظری‌ست در نوشتار و سبک پروست

2/

از برجسته‌ترین مطالبی که پوله در سبک پروست می‌گوید بحث کنار هم نشاندن موقعیت‌هاست. روی هم‌گذاشتن را رد می‌کند چرا که وجود موقعیت دوم مشروط به حذف موقعیت اول است، اما دیدگاه اول «مستلزم همزمانی واقعیت‌های متصل به هم است» به‌ یاد آوردن خاطرات مختلف، از اولینِ آنها - کیک مادلن - گرفته تا بستن بند کفش، سنگفرش‌های ناهمگون و ..، خطی بودنِ روایت را از بین می‌برد چراکه اصل پیوند خاطره است. پروست بیش از اینکه بقصد پیوستگی بنویسد به دنبال توصیف موقعیت‌های ساده است که بغیر از او هیچ‌کس قادر به دریافتن معانی ضمنی این صحنه‌ها نیست. اما نکته قابل ملاحظه‌ اینست: یک آفرینشی که از پیوند گونه‌های مختلفِ مرتبط به هم بوجود آمده، نهایتاً یک کلِ واحدی می‌دهد. وقتی می‌گویم «در جستجو» روایت خطی ندارد غلط نگفته‌ایم چرا که تابع زمان نیست، اما این عدم تجانس و در هم‌تنیدگی - در این اثر - به یک کلِ واحدی که تمام اجزای آن وحدت دارد، می‌رسد. گویی یک انسجام درونی

در اثر پروست پیوستگی زمانی نه وجود دارد و نه ممکن است وجود داشته باشد، زیرا اصل سازندۀ اثر گسست‌های پیاپی و عدم رابطه است. رمان از صحنه‌هایی مجزا ساخته شده است. با این حال همۀ آنها در ارتباط با یکدیگر قرار می‌گیرند، هریک در مورد دیگری اطلاعاتی می‌دهد، و به وضوحِ یکدیگر کمک می‌کنند.(..) درست مانند تابلو‌هایی که مدام در حال افزوده شدن به مجموعۀ یک کلکسیونر هستند. ص102

3/

فضای پروستی؛ کتاب کم حجم با ترجمه قابل قبول، حاوی 10 فصل و مطالب قابل تأملی‌ست که جملگی مختصر و مفیدند. نگاه ژرژ پوله نسبت به سبک پروست بسیار متفاوت است، اینرا از مطالب کتاب می‌توان دریافت.

چاپ نخست، 1390

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

برگسون می‌گوید: «ما حالت‌های روحی خودمان را در کنار هم قرار می‌دهیم تا بتوانیم همگی آن‌ها را با هم ببینیم؛ آن‌ها را نه بر روی یکدیگر، بلکه در کنار یکدیگر می‌گذاریم، در یک کلام، زمان را به قالب فضا در می‌آوریم.» این شدیدترین انتقادی است که برگسون از ادراک آدمی می‌کند. آدمی با نشاندن گونه‌ای فضای ذهنی به جای پیوستگی وجودش ــ فضایی که در آن لحظات بی‌آن‌که در هم بلغزند کنار هم قرار می‌گیرند ــ تمایل دارد که این پیوستگی را از بین ببرد. در اندیشه برگسون، لزوم از میان برداشتن این «فضا» و بازگشت شهودی به زمان ناب، به آوای زمزمه‌واری که به یاری آن وجود آدمی سرشت بی‌امانْ متغیر خود را بر ذهن آشکار می‌سازد، از همین جا ناشی می‌شود. این نکته درخور درنگ است که کسی که غالبا او را شاگرد برگسون دانسته‌اند، نظرگاهی کاملاً مخالف ــ بی‌گمان بدون آن‌که خود نیز بداند ــ برگزیده است.

[Ariana · Rating 4 out of 5]

فضای پروستی
نوشته ژرژ پوله
ترجمه وحید قسمتی


رمان از صحنه‌هایی مجزا ساخته شده است. با این حال همه آنها در ارتباط با یکدیگر قرار می‌گیرند، هر یک در‌مورد دیگری اطلاعات می‌دهد، و به وضوحِ یکدیگر کمک می‌کنند.(صفحه ۱۰۲)

ژرژ پوله منتقد بلژیکی از اعضای مکتب ژنو در دهه‌های پنجاه و شصت بود؛ مکتبی که از پوزیتیویسم رویگردان و رویکردش تاریخی و نقد بیوگرافیک و قائل به بازگشت به آگاهی نویسنده در بررسی متن است. در این مکتب روش پدیدار شناسانه از این جهت استفاده شده که ادبیات همچو نمود عمیق آگاهی آدمی در رابطه‌اش با جهان پیرامون در نظر گرفته ‌شود.
پوله اعتقاد بر شناخت من وجودی نویسنده به واسطه شناخت جهان‌بینی و هستی شناسی او دارد.

از نظر پوله در جستجوی زمان از دست رفته، که از لحظه بیداری قهرمان داستان آغاز می‌شود، تنها یک رسالت دارد: من کیستم؟ کجایم؟ از کجا آمده‌ام؟ پاسخ این پرسش ها رسالت این جستجوست. راوی در سرتاسر این جهان‌ در تکاپوی شناخت است. با نگاهی به گذشته و زمان از دسترس خارج شده و دست نیافتنی اما حاضر در خاطره و حافظه، برای بنیان زندگی‌ای که باید ساخته شود. با دیدی رو به آینده؛ از نظر پوله درجستجو رمانی خاطره‌ای اما رو به جلو و پایان‌ناپذیر است. دچار نوعی بی‌زمانی، اما نه در مفهوم برگسونی بلکه همچو استعاره زنون از زمان، غوطه‌ور در فضایی از پیش پرداخته شده، مجزا، متکثر، اما مرتبط با یکدیگر.

پروست در دیدگاه ادبی خود اذعان داشته که کار مخاطب ادبیات پس از اتمام اثر آغاز می‌شود؛ با مرور و کنکاش و حافظه و تعمق.
پوله نیز با بررسی ساختار مکان، فضای سیال و مکان‌های جزیره‌ای و جداشده از هم توسط خلأ(همچو ارتباط شخصیت‌ها)، تشخص مکان‌ها با نام و پیوستگی شخصیت‌ها با مکان‌ها و برعکس، و در نهایت با تبیین ساختار متکثر اما دارای وحدت در جستجوی زمان از دست رفته که همچو مجموعه‌ای از نقاشی‌های مجزا گردآوری شده و در کنارهم معنا و شمایل پیدا می‌کنند، این رمان را تفسیر و استعاره‌ای تحت عنوان فضاهای کناریکدیگر و نه روی یکدیگر را ارائه می‌دهد. جهانی متکثر از تصاویر متصل به شخصیت‌ها که از یکدیگر جدا اما به هم مربوط بوده و در حافظه مخاطبی که اثر را به پایان برساند، یک وحدت معنایی در عین تکثر تصاویر خواهد ساخت.

زمان جای خود را به گستردگی فضا می‌سپارد.(صفحه ۹۹)
این تابلوها در نهایت همگی باهم خارج از قلمرو زمان، اما در حیطه فضا دوباره پدیدار می‌شوند.(صفحه۱۰۳)


در پناه خرد



پی‌نوشت: راوی از خلال شباهت‌های موجود میان بخش‌های جداگانه زندگی، در نهایت متوجه اصلی می‌شود که تمامی این بخش‌ها را به یکدیگر پیوند می‌زند و به آنها معنا می‌بخشد. این اصل همان جوهره زندگی‌ و ذات یگانه آن است.(صفحه ۱۱۰)

این بخش مرا به یاد اسکما یا طرحواره‌های شناختی در روانشناسی وجودی انداخت. طرحواره‌ها مفاهیمی بنیادین هستند که فرد با تربیت و شکل گیری شخصیت خود آنها را نهادینه کرده و در سرتاسر زندگی، تفسیر وقایع و اطلاعات دریافتی خود را از عینک شناختی آن طرحواره‌ها تعبیر و تحلیل می‌کند.

[Orest Mercator · Rating 4 out of 5]

In Proustian Space, Georges Poulet reads memory not as a return to the past, but as a force that breaks open the present. Proust’s narrator, waking in the dark at Combray, does not merely forget where he is, but loses the narrative thread that tied him to his own existence. Our sense of self rests on the ability to narrativize where we were into who we are. Marcel cannot narrativize how he came to be where he is, so he cannot ascertain who he is: which of the many possible explanations floating up from memory proffers the right link. This is the slippage between time and place: by invoking the past, the Proustian moment supplants the present, uprooting one’s sense of spatiotemporal location. The past does not belong to history. The past belongs to the body, to the room, to the object that triggers it. And this, for Poulet, is the beginning of Proust’s metaphysics: that memory is not what the self recalls, but what the self becomes again, without warning.

Voluntary memory arranges the past into a continuous story; it is selective, domestic, clean. But involuntary memory is raw, total, spatial. A madeleine dipped in tea doesn't remind Marcel of childhood: it restores the past by reanimating the vanished self, and with it, the entire lost world. He does not remember his former self, but instead becomes a vessel for its return. And so to know oneself is no longer to master a narrative, but to submit to the strange resurrections of memory, to the possibility that the self is not one being across time, but many—each hiding in the folds of space, in things, in scents, in gestures. What Poulet uncovers is the radical intimacy between place and time in Proust: that every moment we have lived is stored somewhere—not abstractly, but somewhere, lodged in the physical world, waiting. Memory, then, is not a retrieval but an encounter. It is the past stepping forward, fully formed, into the present’s stillness. And this is where Proust's art becomes dangerous. For in these moments, we are no longer the authors of our lives, but the inheritors of selves we had forgotten, the witnesses of continuities we did not choose. In this way, memory is both salvation and threat: it reveals who we have been, but at the cost of unraveling who we believe we are.

I found this book a fun provocation about the nature of time and memory. Can be enjoyed without reading Proust first, but I'd recommend at least reading Swann's Way first to orient yourself. That would make some difference. Anyway, Poulet could be a bit more generous in spelling things out, and the book quickly feels like it's rehearsing the same few points without as much new insight, but it's not long and the kernels are good, so not much of a sin to bemoan...

“Places behave exactly as the moments of the past, as memories. They leave; they return. And in the same way as in certain epochs of our existence, suddenly without cause, without voluntary effort on our past, we regain lost time… It is not only a certain period of its childhood that the Proustian being sees rise up from his cup of tea; it is also a room, a church, a town, a solid topographical whole, which no longer wanders, which no longer wavers.” – George Poulet, Proustian Space

Disorganized Personal Notes:
- Bergson exhorted an orientation of being towards time called pure duration, a living in the flux of nature, life as an ongoing dynamic prophecy. He juxtaposes this—critically, I might add— against the tendency of memory to project time into space. In viewing past moments side-by-side in the present we suspend time within itself, creating an isolated epoch. This is how Poulet reads Proust’s exploration of memory. And this is how Poulet makes sense of Marcel’s disoriented awakening in the night of Combray. Marcel does not know where he is. He becomes (temporarily) a different self within the displaced memory. This is what occurs from living in memory. This occurrence derives from Marcel’s lost sense of why memory he is currently continuous with. He cannot narrativize how he became who he is/where he is. This is a point of slippage between time and place: as the Proustian moment supplants the present with the evoked past, one’s sense of spatiotemporal location is uprooted (the past erupts/irrupts as an involuntary memory triggered in the present). Thus time hides in places, things, actions, etc. which forge epistemically unsettling connections that contrast our narrativization of the past (into a continuous story of who we are).
- The resurrection of the past (characteristic of Proustian memory) is a destabilization of the present which invokes/invites the epistemic crisis of who one really is.
- [Intentionally or not, Proust makes involuntary memory becomes a battleground of identity: when am I becomes who I am—what am I continuous with and why?]
- The Proustian theme is the struggle to retain the past without losing one’s self to it—alternatively, to retain the past within a coherent narrativization of self.
- But there is also an element of struggle with place: it is not pure time that waft’s up from the steaming bouquet of a tea-dunked biscuit, but places too. A memory is always a geography. Past time is always mapped, for its occurrence was, if nothing else, a series of arrangements in a snapshot.

[pierrimami · Rating 3 out of 5]

C fou tout ce qu’on peut écrire sur Proust

[Jean-Pascal · Rating 4 out of 5]

Une passionnante façon de rester dans l'univers de Proust.