Heb lief en zie niet om

by Willem G. van Maanen

In het tweeluik Heb lief en zie niet om vertelt Willem G. van Maanen op overtuigende en melodische wijze het verhaal van een begaafde toneelspeler die tijdens de Duitse bezetting trouwt met een joodse actrice, maar die zich ook aanmeldt bij de Kultuurkamer. Op de eerste bladzijden van deze roman wordt de zoon van zijn buurvrouw op straat neergeschoten. Zij verwerkt haar leed door een monoloog te schrijven, die zij de acteur ter hand stelt. In die monoloog gaat een joodse man na de oorlog op zoek naar de plek waar hij ondergedoken heeft gezeten. Zo spiegelen de twee delen van deze roman zich in elkaar, en vormen samen het ontroerende en onwrikbare bewijs van de onmogelijkheid en onwil van de mens om onder extreme omstandigheden te kiezen.

206 pages, Hardcover

First published January 1, 2006

About the author

Willem Gustaaf van Maanen was a Dutch journalist and writer. He received the Ferdinand Bordewijk Prijs in 1983 for Het nichtje van Mozart and was the 2004 recipient of the Constantijn Huygens Prize. He was born in Kampen.

Reviews

[Ivo Habets · Rating 3 out of 5]

Waarom ik dit boek, dat meer dan vijftien jaar geduldig in de kast heeft staan wachten, kocht toen het van links tot rechts werd geprezen in de pers?
Mijn liefde voor literatuur is ontstaan door de onvolprezen, en helaas al lang betreurde, Math Vleeshouwers. Een échte docent Nederlands, die in elk geval bij mij een eeuwigdurende liefde voor literatuur, en de Nederlandse in het bijzonder, heeft laten groeien. De boekenlijst was geen straf, en ik herinner me hoe ik in die eindeloze zomervakantie na het eindexamen de lijst nog zo ongeveer verdubbeld heb. Meneer Vleeshouwers sprak bijna elke les over 'De donkere kamer van Damocles', begrijpelijk want een geweldig boek maar ook een boek waarmee je kinderen van een jaar of zestien/zeventien kunt verleiden tot de literatuur. Maar een ander boek dat hij vaak aanprees was 'Helse steen' van Willem G. van Maanen. Ik las het, ik denk ná het eindexamen, en het is me altijd bijgebleven. De boeken van Van Maanen zijn echter bijna niet te kopen, maar dit boek, zijn laatste, werd plotseling soort van een bestseller.

En ja, het incestthema van 'Helse steen' dat ik op die jonge leeftijd, met een katholieke last op mijn schouders waar een olietanker nog onder bezwijkt, een beetje te spannend vond, komt hier weer terug.
Laten we met het goede beginnen. Fantastische stijl. Net als het vorige boek dat ik las (De grote schoonmaak). Een intrigerend boek in een boek, wat je trouwens vergeet tijdens het lezen van het tweede deel terwijl dat misschien wel de verklaring is voor een aantal ongerijmdheden - als je het namelijk wel onthoudt weet je dat het tweede deel geschreven is tijdens de oorlog maar deels veertig jaar later speelt.
En daarmee raken we het grote kritiekpunt van dit boek. Het is té ingewikkeld. Met name het tweede deel, een toneelmonoloog, is amper te volgen. De intriges tussen personages zijn bijna niet te ontcijferen. Er zitten te veel dubbele lagen in. En in het eerste deel, dat op zich te volgen is, verliest de auteur zich in een soort tongue in cheek verteltrant wat mij betreft te veel in intertekstualiteit, in verwijzingen naar toneelstukken die anno 2006 toen dit boek verscheen waarschijnlijk amper nog iemand kende.
Na afloop blijf je met te veel vragen zitten. Hoe zit dat nou precies met zuster Hilde en haar broer? Daar moet een diepere lading onderzitten, maar de meest voor de hand liggende - dat de broer Sal's vader zou zijn, qua leeftijd klopt dat - wordt dan weer tegengesproken in het boek. Het is een puzzel zonder oplossing.
Literatuur mag je met vragen opzadelen, maar dit zijn er te veel.

[Marcella]

Dit was duidelijk geen boek voor mij. Eerst dacht ik nog oeh poëtisch geschreven, mooi. Maar het kon me toch niet vasthouden en voldoende interesseren om het boek opnieuw op te pakken. Ik heb het boek daarom niet uitgelezen.

[Marijn Roos · Rating 5 out of 5]

Je vraagt je af wat je in hemelsnaam gelezen hebt als je een half uur voor je uit hebt gestaard nadat je de laatste woorden tot je hebt genomen. Je begrijpt er niets van, maar toch is het helder, lucide. Elke zin moet je tot je laten doordringen, alles wat je gelezen hebt hoeft niet waar te zijn. Een non is op haar broer verliefd, een jood is geen jood, een verrader blijkt goed, een monoloog is in WOII geschreven, maar toch is al bekend dat al García Marquez de Nobelprijs heeft gewonnen, een pleegmoeder blijkt biologische moeder te zijn en een vermeend biologische vader een pleegvader. Er zijn geheime paden door dichte wouden, onbekende schutters (of is het toch de vader die uit wraak op zijn ex-vrouw zijn zoontje doodschiet dat bij zijn adoptiemoeder woont (of is het toch zijn biologische moeder?)) Een gemiddelde zin is een halve pagina lang, witregels komen nauwelijks voor. Je moet flexibel zijn en wakker, maar ook in een dromerige stemming om deze roman vol Freud, oorlog en vals spel een beetje te kunnen begrijpen. Je wordt beloond.

[Rita · Rating 3 out of 5]

Wat een prachtige zinnen bouwt die man, haast van een ouderwetsche schoonheid. Maar het verhaal -en daarin alle geduide lagen- is ingewikkeld en erg complex. De moeite van het lezen waard.