Dwars door Soedan

by Gerbert van der Aa

Genres: Nonfiction

240 pages, Paperback

First published January 1, 2007

About the author

Gerbert van der Aa is historicus en journalist, gespecialiseerd in Noord- en West-Afrika. Ik werk als onafhankelijk freelancer. Mijn artikelen zijn onder meer te lezen in Elsevier en NRC. Ook ben ik regelmatig als “Afrika-deskundige” op radio en tv. Ik schreef vier boeken – Nigeriaanse toestanden, Dwars door Soedan, Khaddafi’s woestijn, Terug naar Timboektoe – en werd twee keer genomineerd voor de Bob den Uyl Prijs voor reisliteratuur. In 2018 verscheen mijn eerste Engelstalige boek: In Search of the Tuareg.

Ik woon in Nederland. Ongeveer drie keer per jaar trek ik een maand door Afrika. Soms reis ik met vliegtuig en openbaar vervoer, soms met een oude auto die ik vanuit Nederland dwars door de Sahara naar West-Afrika rijd om daar te verkopen. Een overblijfsel van een oude hobby waar ik 35 jaar geleden mee begon, toen ik geschiedenis studeerde aan de Universiteit van Amsterdam. Als alles goed gaat, wat lang niet altijd het geval is, heb ik een gratis reis.
Na mijn afstuderen in 1994 was ik redacteur Teletekst bij RTL-Nieuws. Ook werkte ik op de redacties van Elsevier en Onze Wereld. Maar het vrije freelance-bestaan bevalt toch het best. Ik schrijf graag over onderwerpen die ik zelf belangrijk en interessant vind, als redacteur moest ik te vaak verhalen maken die ik persoonlijk niet zou lezen.

Ik geloof niet in ontwikkelingshulp, omdat ik in de 35 jaar dat ik nu door Afrika reis nooit het idee heb gehad dat hulp veel verschil maakt. In sommige gevallen doet het zelfs meer kwaad dan goed. Afrikanen kunnen echt zichzelf wel ontwikkelen. En daarbij hebben ze steeds meer succes: het gaat in Afrika een stuk beter dan veel mensen denken.

Reviews

[Bob · Rating 4 out of 5]

Mooi om te lezen hoe etnische verschillen door de jaren heen het land hebben gevormd en hoe complex de huidige situatie is. Goed vakantie boek om lekker comfortabel bij weg te dromen.

[Hanne · Rating 3 out of 5]

Soedan kwam de laatste weken per toeval een paar keer op mijn pad: in de boeken Wat is de wat? en Oom Oswald), in de film The Constant Gardener, in het nieuws (met de aanloop naar de verkiezingen in april en een bericht over Bashir en de aanklacht die het Internationaal Strafhof in Den Haag heeft lopen tegen hem vanwege de genocide in Darfur). En dan komt het besef dat ik hoegenaamd niets weet over de toestand in het grootste land van Afrika. Na wat losse flodders gelezen te hebben op het internet, passeerde ik in de grote bib in Gent het landenrek ter hoogte van de S. Wat bleek? Op een mooi fotoboek, twee exemplaren van het Landenreeksboekje en een emotioneel verslag over de opeenvolgende humanitaire rampen in Oost-Afrika daterend van de vroege jaren '90 van de hand van Els De Temmerman na, bleek er maar één boek beschikbaar te zijn over Soedan. Hoe veelzeggend is het niet dat er in deze toeristische tijden zelfs geen reisgids te vinden is in een openbare bibliotheek over dit land?

Dwars door Soedan is reisliteratuur: reisjournalist Van der Aa trok verschillende keren rond in het land. Meestal in het noorden, omdat de burgeroorlog in het zuiden reizen daar onmogelijk maakte. In 2005 was hij er een week van 6-7 en van die reis en de ontmoetingen met Soedanezen van alle slag, is dit boek het relaas. Van der Aa liep op voorhand met een aantal vragen rond (genre: hoe komt het toch dat dit land van de ene oorlog in de andere sukkelt?) en op deze reis zoekt hij een antwoord daarop. Die antwoorden komen er ook: de grote verschillen tussen het Arabische noorden, waar de fundamentalistische islam vaste voet aan de grond heeft en het christelijke zuiden, waar talloze zwarte etniën naast/ondanks elkaar proberen te overleven; de rassenhaat tussen Arabische en zwarte stammen, ook onderling!: de tegengestelde belangen van boeren en nomaden; het alleen maar op macht en rijkdom beluste dictatoriale regime dat dankzij een doorgedreven verdeel-en-heers-politiek erin slaagt de onderlinge spanningen die bestaan bij hun tegenstanders zo te manipuleren dat ze vooral elkaar in de vernieling helpen, de explosieve aard van de Soedanezen en het gemak waarmee ze naar de wapens grijpen, enzovoort.
Ik had geen idee dat Noord-Soedan zo beïnvloed wordt door Egypte en Saoedi-Arabië. In mijn hoofd was het veel meer een land uit Zwart-Afrika. En ik wist evenmin dat de fundamentalistische islam er zó sterk staat. De link tussen de verregaande vrouwenbesnijdenispraktijken en de islam had ik nooit gelegd.
Wat mij het meest trof in dit boek is het openlijke racisme tussen Arabische volkeren en zwarte volkeren en dat in alle richtingen. Dat lezende, werd het mij duidelijk dat er nog heel veel water door de Nijl zal moeten stromen vooraleer er duurzame vrede mogelijk zal zijn in Soedan. Ik heb de indruk dat het alleen maar erger wordt...
Aan het einde van het boek werpt Van der Aa een aantal bedenkingen over de internationale hulporganisaties op. Hij vraagt zich af in hoeverre die organisaties niet medeverantwoordelijk zijn voor de vreselijke mistoestanden in het land, doordat ze zo weinig kritiek hebben op het regime, omdat ze niet ingaan tegen corrupte systemen, enzovoort. Terechte vragen, maar zijn insinuerend toontje is daar misplaatst.

Kortom, dit boek was voor mij een goeie inleiding in de problematiek van een land waar ik veel te weinig over weet.